Οι δικαστές που δεν «βλέπουμε»

Εχετε βρεθεί ποτέ σε αίθουσα δικαστηρίου για υπόθεση που να σας καίει και να σας κόφτει; Ανάλογη εμπειρία, πριν από έτη πολλά, για ένα δημοσίευμα που είχε δήθεν θίξει πρόσωπα (τα οποία ουδόλως θα έπρεπε να είχαν θιγεί, με τέτοια αμαρτωλή δράση) είχε εξελιχθεί σε εμπειρία τρόμου: η απόσταση που χώριζε ένα από τα πρόσωπα που βρίσκονταν στην έδρα από τον σύγχρονο κόσμο ήταν παροιμιώδης.

Οχυρωμένος πίσω από χοντρά μαύρα γυαλιά, οδηγούσε με τον τρόπο του το ακροατήριο σε μονοπάτια σκοτεινά, μαύρα – κατράμι κι αυτά… Σε στιγμές σαν κι αυτές συνειδητοποιεί κανείς πόσο ανάγκη έχουμε, και όχι μόνο στην Ποινική Δικαιοσύνη, δικαστές με «πληροφορία» για το τι συμβαίνει στον κόσμο, δικαστές ανοιχτόμυαλους, με σκέψη που έχει γνωρίσει περιπέτειες.

Η ελληνική Δικαιοσύνη, αν και βαλλόμενη από παντού, παρουσιάζει πλέον έντονη τάση εξωστρέφειας και κοσμοπολιτισμού, κάτι που δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Μοιάζει να εκπαιδεύει τους λειτουργούς της ώστε να βλέπουν τη δίκη όχι ως διεκπεραιωτική λειτουργία, αλλά ως κομμάτι μιας ευρύτερης «ζύμωσης», κοινωνικής, με απολήξεις στις ίδιες τις ζωές των προσώπων που εμπλέκονται.

Στο φως αυτής της λογικής, μόνο θετική χροιά θα μπορούσε να έχει η «απόβαση» διοικητικών δικαστών, πριν από τις γιορτές, στην Αθήνα. Γιατί; Το ελληνικό ΣτΕ, υπό την ηγεσία του Μιχάλη Πικραμένου, έχει αναλάβει την προεδρία της Ενώσεως των Συμβουλίων της Επικρατείας και των Ανώτατων Διοικητικών Δικαστηρίων της ΕΕ (ACA-Europe) για δυο χρόνια, έως τον Ιούνιο του 2027.

Στο πλαίσιο της ελληνικής προεδρίας, διοργανώνονται εκδηλώσεις-σεμινάρια με πυρήνα τις τελευταίες νομοθετικές και νομολογιακές εξελίξεις σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, την ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών μεταξύ των δικαστών. Ως κεντρική ιδέα γύρω από την οποία αναπτύσσονται οι θεματικές ενότητες συνολικά έξι σεμιναρίων επελέγη «Ο διοικητικός δικαστής απέναντι στις σύγχρονες προκλήσεις». Αν σκεφθείτε ότι στα περισσότερα από αυτά που ορίζουν την καθημερινότητά μας, από τις υποδομές και το πράσινο έως το προσφυγικό και τους φορολογικούς ελέγχους, κατέχει κομβικό ρόλο η κρίση των διοικητικών δικαστών, θα χαρείτε δεόντως.

Το πρώτο σεμινάριο είχε θέμα «Κλιματική αλλαγή/κλιματική κρίση. Υπερτουρισμός», με ομιλητή τον τ. πρόεδρο του ΕΔΔΑ Λίνο-Αλέξανδρο Σισιλιάνο. Τον Φεβρουάριο θα ακολουθήσει σεμινάριο στη Λειψία με τίτλο «Επαναπροσδιορίζοντας τους όρους και τα όρια του δικαστικού ελέγχου, ιδίως σε σχέση με διαφορές ιδιαίτερα τεχνικής φύσης», με συνδιοργανωτή το Oμοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο της Γερμανίας. Και τον προσεχή Μάιο, διοργάνωση υπό τον τίτλο «Νέα στοιχεία στην οργάνωση και τη λειτουργία της Δημόσιας Διοίκησης και της Διοικητικής Δικαιοσύνης» θα διεξαχθεί στη Ρόδο.

Αναμένονται άλλες τρεις εκδηλώσεις: στη Θεσσαλονίκη τον Μάιο του 2027, οπότε και θα λάβει χώρα η «παράδοση» της προεδρίας στο Ανώτατο Δικαστήριο της Λετονίας, και άλλες δυο, στην Ιταλία τον Νοέμβριο του 2026 και στη Βαρσοβία τον Μάρτιο του 2027.

---

Η ταυτότητα της ACA-Europe

Η Ελλάδα αναλαμβάνει για πρώτη φορά στα 25 χρόνια λειτουργίας του θεσμού την προεδρία. Σημειώνεται ότι η ACA-Europe είναι μια διεθνής μη κερδοσκοπική ένωση διεπόμενη από το δίκαιο του Βελγίου – όπου και η έδρα της. Σκοπός της είναι η ανταλλαγή απόψεων και εμπειρίας μεταξύ των μελών της, Συμβουλίων της Επικρατείας και Ανώτατων Διοικητικών Δικαστηρίων της ΕΕ, επί θεμάτων σχετικών με τη νομολογία, την οργάνωση και τη λειτουργία των δικαστηρίων αυτών κατά την άσκηση των δικαιοδοτικών και γνωμοδοτικών αρμοδιοτήτων τους, με έμφαση στο δίκαιο της ΕΕ.

Σήμερα αριθμεί 27 μέλη (όσα και τα κράτη-μέλη της ΕΕ), πέντε «παρατηρητές» (από τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, συμπεριλαμβανομένης, από τον Μάιο τ.ε., της Ουκρανίας) και τρεις «προσκεκλημένα» μέλη (Νορβηγία, Ελβετία και Ηνωμένο Βασίλειο), ενώ μετέχει και το Δικαστήριο της ΕΕ, βασικός χρηματοδότης της ACA-Europe μέσω της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Στις εκδηλώσεις και δραστηριότητες μετέχουν αντιπροσωπείες από τα Ανώτατα Διοικητικά Δικαστήρια μέλη της Ενωσης (συνήθως ο/η πρόεδρος ή κάποιος/-α αντιπρόεδρος του δικαστηρίου, συνοδευόμενος/-η από έναν ακόμη ανώτατο δικαστή), ενώ σε μέρος των παράπλευρων εκδηλώσεων και δραστηριοτήτων (πολιτιστικές επισκέψεις, δείπνα) προβλέπεται η συμμετοχή και των συνοδών των συμμετεχόντων.

Βασική δράση της ACA-Europe αποτελεί το ετήσιο πρόγραμμα ανταλλαγών δικαστών μεταξύ των μελών της, στο πλαίσιο του οποίου ένας ή δύο δικαστές κάθε μέλους μεταβαίνουν στο ομόλογο δικαστήριο άλλης χώρας και παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς τις εργασίες του για διάστημα μίας ή δύο εβδομάδων.

---

Αλλά δεν είναι μόνο το Συμβούλιο της Επικρατείας. Το Ελεγκτικό Συνέδριο, υπό την προεδρία της Σωτηρίας Ντούνη, δημοσιοποιεί συχνά- πυκνά τις επισκέψεις ξένων δικαστών στο Ανώτατο Δικαστήριο, αλλά και τη συμμετοχή δικών του λειτουργών σε θεσμούς εκτός συνόρων. Μόλις τον Δεκέμβριο έγινε γνωστή η επίσκεψη αντιπροσωπείας αμερικανών δικαστών, στο πλαίσιο του Διεθνούς Προγράμματος Ανταλλαγής Δικαστών 2025 της Judicial Branch Education Academy.

Διακεκριμένοι λειτουργοί από Μασαχουσέτη, Αριζόνα και άλλες Πολιτείες των ΗΠΑ μετέβησαν στην έδρα της Πλατείας Μαβίλη για να  συζητήσουν θέματα όπως η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης και της Μηχανικής Μάθησης στον δικαστικό τομέα, και να μεταγγίσουν «τεχνογνωσία», ακόμη και σε ό,τι αφορά τον νεοπαγή θεσμό του εκπροσώπου Τύπου στη Δικαιοσύνη, τον ρόλο που καλείται να επιτελέσει στη διαφάνεια και την επικοινωνία με τους πολίτες.

Λίγο νωρίτερα, τον Νοέμβριο, οι δικαστές του Ελεγκτικού Συνεδρίου ενημερώθηκαν από τους εκπροσώπους της Ανώτατης Ελεγκτικής Αρχής της Δημοκρατίας της Κορέας για τα επιτεύγματά της στον τομέα της αξιοποίησης τεχνολογιών πληροφορικής και ΤΝ στον έλεγχο του δημόσιου τομέα, με περιπτωσιολογία ελέγχων επίδοσης.

Συζήτησαν πάνω σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος, με επίκεντρο τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες που αναδύονται από την ενσωμάτωση ψηφιακών τεχνολογιών στις ελεγκτικές διαδικασίες. Επαφές των ελλήνων λειτουργών με το Ευρωκοινοβούλιο, με τον ΟΟΣΑ και με εμπειρογνώμονες σε ειδικά φόρουμ μοιάζουν να διασφαλίζουν πλούσια ερεθίσματα, και πάντως τη «μεγάλη εικόνα» –και όχι μια περίκλειστη πραγματικότητα– για τους δικαστές του θεσμού.

Ο Αρειος Πάγος, επί Ιωάννας Κλάπα ακόμη (η νυν πρόεδρος Αναστασία Παπαδοπούλου δεν είχε αναδειχθεί), είχε φιλοξενήσει για πρώτη φορά τις εργασίες του Συνεδρίου του Δικτύου των Προέδρων των Ανωτάτων  Δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Συνολικά συμμετείχαν 40 πρόεδροι ανωτάτων δικαστηρίων και συνεργάτες τους.

Η όποια κριτική προς τον θεσμό της Δικαιοσύνης θα πρέπει να συνοδεύεται από γνώση, ιδίως για την προσπάθεια που καταβάλλεται από τους ίδιους τους δικαστές να μη μείνουν πίσω, σε μια εποχή που τρέχει με χίλια. Αυτοί που έχουν συναίσθηση της ευθύνης δεν είναι λίγοι. Και προχωρούν γοργά, παρά τα βαρίδια των αρνητικών δημοσκοπικών ευρημάτων, ιδίως εκείνου που αφορά την έλλειψη εμπιστοσύνης μεγάλου ποσοστού των πολιτών στη Δικαιοσύνη.

Δεν θέλουμε να ξέρουμε πόσο καταστροφικό θα ήταν να συναντούμε στις δικαστικές αίθουσες πρόσωπα σαν τον δικαστή με τα χοντρά μαύρα γυαλιά. Από την κρίση του οποίου, πρέπει να ομολογήσω ότι γλίτωσα. Οχι μόνο χάρη στα στοιχεία του ρεπορτάζ και τους δυο λαμπρούς δικηγόρους που είχα στο πλευρό μου. Αλλά και χάρη στα υπόλοιπα μέλη της δικαστικής σύνθεσης. Ευτυχώς, υπάρχουν δικαστές, σε όλα τα πεδία της Δικαιοσύνης, που συμβάλλουν στην κανονικότητα, στον ορθολογισμό, στην πρόοδο. Δικαστές που, ιδίως στις δημοσκοπήσεις, δεν τους «βλέπουμε».