Ο Τραμπ, η Βενεζουέλα και η γεωπολιτική Αγρια Δύση

«Η αμερικανική κυριαρχία στο Δυτικό Ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ποτέ ξανά»: αυτό δήλωσε το Σάββατο ο Ντόναλντ Τραμπ, αφού οι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν διάφορους στόχους στη Βενεζουέλα και επίλεκτες στρατιωτικές μονάδες προέβησαν στη σύλληψη-απαγωγή του προέδρου της χώρας Νικολάς Μαδούρο (και της συζύγου του) στο πλαίσιο μιας παράτολμης νυχτερινής επιδρομής. «Υπό την κυβέρνηση Τραμπ, επαναβεβαιώνουμε την αμερικανική ισχύ με πολύ δυναμικό τρόπο στην περιοχή μας», πρόσθεσε o πρόεδρος των ΗΠΑ, περιαυτολογώντας.

Ο κόσμος προσπαθεί ακόμα να αφομοιώσει τις συνέπειες της αμερικανικής επέμβασης, την οποία η κυβέρνηση Τραμπ επιδίωξε να παρουσιάσει ως μια αποστολή «επιβολής του νόμου» κατά του Μαδούρο (ο οποίος κατηγορείται σε ομοσπονδιακό δικαστήριο των ΗΠΑ για εμπόριο ναρκωτικών) παρά ως μια στρατιωτική επιχείρηση σε ένα άλλο κυρίαρχο κράτος που μάλλον ήταν, δεδομένου ότι επλήγησαν στρατιωτικές θέσεις των ενόπλων δυνάμεων της Βενεζουέλας ενώ υπήρξαν και θύματα.

Για πάρα πολλούς Βενεζουελάνους, ειδικά για τα εκατομμύρια ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους την τελευταία δεκαετία, λόγω της δεινής οικονομικής κατάστασης στην οποία περιέπεσε με τον Μαδούρο στην εξουσία, η ανατροπή του ήταν αναμφίβολα μια ευχάριστη είδηση καθώς και το πρώτο βήμα προς ένα καλύτερο μέλλον. Από αυτήν την άποψη η αμερικανική επιχείρηση ήταν μια εντυπωσιακή τακτική επιτυχία. Ωστόσο, όπως υποστηρίζει σε ανάλυσή του ο Ισάν Θαρόρ της Washington Post, ενδέχεται να ελλοχεύει ο κίνδυνος μιας στρατηγικής αποτυχίας.

Για λαθρεμπόριο ναρκωτικών και ξέπλυμα μαύρου χρήματος ανετράπη και συνελήφθη το 1990 (υπό τον Μπους τον πρεσβύτερο) και ο δικτάτορας του Παναμά Μανουέλ Νοριέγκα, ωστόσο το Σάββατο ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε λόγο για επ’ αόριστον έλεγχο της χώρας καθώς και του τεράστιου πετρελαϊκού της πλούτου.

Οσον αφορά το τι μέλλει γενέσθαι η κατάσταση παραμένει τουλάχιστον ρευστή με τον αμερικανό πρόεδρο να δηλώνει αόριστα πως έως ότου να ολοκληρωθεί η μετάβαση της εξουσίας από το τρέχον καθεστώς σε κάποιο άλλο σχήμα, η χώρα θα «κυβερνάται» με κάποιο τρόπο από την Ουάσιγκτον. Ομως διάφοροι υψηλόβαθμοι υφιστάμενοί του ήταν πιο επιφυλακτικοί, εστιάζοντας στο ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την εξάρθρωση φερόμενων εγκληματικών δικτύων εντός του κρατικού μηχανισμού της Βενεζουέλας καθώς και για τον έλεγχο της πετρελαϊκής βιομηχανίας της χώρας.

Σε αυτό το πλαίσιο η φιλοδημοκρατική αντιπολίτευση της χώρας ανησυχεί ήδη ότι θα μπορούσε να αποκλειστεί από μια συμφωνία που θα διαπραγματευτεί ο Τραμπ με τα απομεινάρια του καθεστώτος Μαδούρο. Μιλώντας στο Atlantic, ο Τραμπ είπε ότι αναμένει από την πρώην αντιπρόεδρο του Μαδούρο και διορισμένη διάδοχό του Ντέλσι Ροντρίγκες, να εκτελεί ουσιαστικά τις εντολές του Λευκού Οίκου. «Αν δεν κάνει το σωστό», είπε o αμερικανός πρόεδρος, «θα πληρώσει πολύ βαρύ τίμημα, πιθανώς μεγαλύτερο από τον Μαδούρο».

Ο υπόλοιπος κόσμος εξακολουθεί να παρακολουθεί τις εξελίξεις με ανάμεικτα συναισθήματα. Πολλοί στη Λατινική Αμερική, ειδικά στις τάξεις της ανερχόμενης πολιτικής Δεξιάς που ευθυγραμμίζεται με τον Τραμπ, πανηγύρισαν την ανατροπή του Μαδούρο και αυτό που φαίνεται ως βαρύ πλήγμα στα εναπομείναντα αριστερόστροφα αυταρχικά καθεστώτα της περιοχής.

Ομως ο αριστερός πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα έκανε λόγο για «σοβαρή προσβολή» της κυριαρχίας της Βενεζουέλας, προειδοποιώντας πως «η επίθεση σε χώρες, κατά κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου, είναι το πρώτο βήμα προς έναν κόσμο βίας, χάους και αστάθειας, όπου το δίκαιο του ισχυρότερου υπερισχύει της πολυμέρειας».

Παρόμοιες ανησυχίες εξέφρασε και ο γάλλος Υπουργός Εξωτερικών, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, δηλώνοντας πως η αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα «αντίκειται στην αρχή της μη χρήσης βίας πάνω στην οποία στηρίζεται το διεθνές δίκαιο». Εκανε επίσης λόγο για σταθερή διάβρωση των διεθνών κανόνων, σχεδόν εξομοιώνοντας τις ΗΠΑ με τη Ρωσία: «ο αυξανόμενος αριθμός παραβιάσεων αυτής της αρχής από κράτη που φέρουν πρωταρχική ευθύνη ως μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ θα έχει σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια ασφάλεια, από τις οποίες δεν θα γλιτώσει κανένας», ανέφερε σχετικά ο γάλλος υπουργός. «Η επέμβαση του Τραμπ στη Βενεζουέλα είναι ένα ακόμη καρφί στο φέρετρο του παλιού μεταπολεμικού στάτους κβο», σχολιάζει από την πλευρά του ο Ισάν Θαρόρ.

«Αυτό που προκαλεί ανησυχία σε αυτήν την περίπτωση δεν είναι μόνο ότι ο πρόεδρος χρησιμοποίησε βία, παραβιάζοντας κατάφωρα την ομοσπονδιακή νομοθεσία και το διεθνές δίκαιο, αλλά ότι είναι σαφές ότι δεν τον νοιάζει καθόλου το γεγονός ότι παραβιάζει αυτούς τους κανόνες», σημείωσε σχετικά η Oνα Χάθαγουεϊ, κορυφαία νομικός με ειδίκευση στο Διεθνές Δίκαιο.

Μιλώντας στο New Yorker, προέβλεψε πως ο Τραμπ «απλώς θα κάνει ό,τι θεωρεί δικαιολογημένο με βάση τη δική του λογική», αδιαφορώντας για τους όποιους περιορισμούς καθώς και για την ανάγκη να ζητάει τη συγκατάθεση του Κογκρέσου και της διεθνούς κοινότητας.  Μιλώντας στην Washington Post, o Ολιβερ Στούνκελ, αναλυτής διεθνών υποθέσεων στο Fundação Getulio Vargas, ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο της Βραζιλίας, υποστήριξε ότι η επιδρομή στη Βενεζουέλα ήταν το πρώτο «συγκεκριμένο» σημάδι ότι ο Τραμπ θέτει σε εφαρμογή τη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του Λευκού Οίκου, στην οποία δηλώνεται πως το Δυτικό Ημισφαίριο αποτελεί στην πραγματικότητα αποκλειστική σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ.

«Αυτή είναι μια εντελώς νέα εποχή», είπε. «Ο Τραμπ δεν λέει ότι θέλει να φέρει τη δημοκρατία. Αυτό είναι πετρο-ιμπεριαλισμός. Οι πολιτικές ελίτ της Λατινικής Αμερικής συνειδητοποιούν σιγά σιγά ότι θα ήταν λάθος να πιστέψουν ότι μόνο και μόνο επειδή ο Μαδούρο ήταν δικτάτορας, άλλες χώρες που είναι δημοκρατικές είναι ασφαλείς από τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Οσο για την Ευρώπη, οι δειλές αντιδράσεις των περισσότερων ευρωπαίων ηγετών προδίδουν την αυξανόμενη ανησυχία ανά την ήπειρο για το μέλλον της συμμαχίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πρόεδρος των οποίων εξακολουθεί να απειλεί τη Γροιλανδία. «Η σύλληψη του Μαδούρο δεν αποτελεί περιφερειακή ανωμαλία. Είναι ένα σημαδιακό γεγονός», σημείωσαν οι Ασλι Αϊνταντασμπάς και Κρις Χέρμαν του European Council on Foreign Relations. «Υπογραμμίζει την αστάθεια της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ, την άνεσή του με τις στρατιωτικές λύσεις και το διαφαινόμενο άνοιγμα του σε έναν κόσμο που εδράζεται σε σφαίρες επιρροής παρά σε κανόνες».

Κάνοντας λόγο για μια «γεωπολιτική Αγρια Δύση» στην οποία φαίνεται να οδηγείται ο κόσμος, ο αρθρογράφος της Washington Post επικαλείται τον Ράτζα Μόχαν, έναν διακεκριμένο ινδό αναλυτή, ο οποίος, σχολιάζοντας την πρόσφατη αναγνώριση της μονομερώς ανακηρυχθείσας Δημοκρατίας της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ, έγραψε πως «οι δηλώσεις περί απαραβίαστου των συνόρων ηχούν κενές περιεχομένου όταν η επιθετικότητα μένει ατιμώρητη ή γίνεται σιωπηρά αποδεκτή. Με τις μεγάλες δυνάμεις να ασπάζονται τον εδαφικό αναθεωρητισμό -η Κίνα στην Ασία, η Ρωσία στην Ευρώπη και οι ΗΠΑ στο Δυτικό Ημισφαίριο- είναι αφελές για τα μικρότερα κράτη να εξαρτώνται από την υποτιθέμενη ασπίδα» της παγκόσμιας τάξης που βασίζεται σε κανόνες.