Ο αταβιστικός φόβος των κυβερνητικών συνεργασιών

Τι έχει να θυμάται ο μέσος Έλληνας –ή το μέσο κομματικό επιτελείο– από τις ελάχιστες μεταπολιτευτικές κυβερνητικές συνεργασίες; Όχι, δεν θυμάται μια μπλοκαρισμένη ή συγκρουσιακή διακυβέρνηση. Παραδόξως, τα σχήματα αυτά ψιλοδούλευαν όσο υπήρχαν. Τσούλησαν τέλος πάντων. Αυτό που κυρίως έμεινε χαραγμένο στη συλλογική μνήμη, είναι το κακό τέλος των «μικρών» που τόλμησαν να συμμετάσχουν.

Γι’ αυτό και οι αρχηγοί κομμάτων που κινούνται δημοσκοπικά σε ποσοστά «ρυθμιστών» και χαράσσουν την στρατηγική τους, κουβαλούν βασανιστικά την ανάμνηση της κάκιστης μοίρας όσων «μικρών» μπήκαν σε κυβερνήσεις συνεργασίας.

Advertisement

Του ΛΑΟΣ που απορροφήθηκε από τη ΝΔ. Του ΠΑΣΟΚ του Βενιζέλου που κατρακύλησε από το 40% στο 4%. Της ΔΗΜΑΡ που εξαϋλώθηκε. Των ΑΝΕΛ που έσβησαν, με τη μερίδα του λέοντος να μεταγράφεται στον ΣΥΡΙΖΑ. Αλλά και παλιότερα. Ενός Συνασπισμού που συγκυβέρνησε με τον Μητσοτάκη και βρέθηκε εκτός Βουλής ή ενός ΚΚΕ που διασώθηκε τραυματισμένο από το «βρώμικο ’89» μόνο όταν αποχώρησε και ξαναταμπουρώθηκε στον Περισσό.

Το συναίσθημα που γεννά αυτή η ιστορική εμπειρία είναι απλό: βδελυγμία απέναντι σε κάθε ιδέα συνεργασίας. Γεννά την στρατηγική του «μακριά». Του  «όποιος μικρός μπαίνει, χάνεται». Του «ο μικρός γίνεται βορά του μεγάλου και καταλήγει –μαζί με τον αρχηγό του– στη συνταξιοδότηση».

Έτσι, η αταβιστική αυτή αποστροφή μετατρέπεται σε επίσημη στρατηγική μη-συνεργασιών. «Με ποιον θα συνεργαστείτε αν δεν υπάρξει αυτοδυναμία;» είναι η κλασική ερώτηση. Και η απάντηση έρχεται αυτοματοποιημένη. «Με κανέναν». Είτε μιλά ο Μητσοτάκης, είτε ο Ανδρουλάκης, είτε ο Βελόπουλος, είτε η Ζωή, είτε ο Νατσιός, είτε η Λατινοπούλου. Μόνο ο ΣΥΡΙΖΑ απαντά αλλιώς, καθώς δεν έχει πια τίποτα να χάσει. Κατάφερε να αυτοδιαλυθεί πριν καν χρειαστεί να (ξανα)συνεργαστεί.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η λογική εφαρμόζεται πλέον σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου η μελλοντική αυτοδυναμία δεν μοιάζει να είναι ο κανόνας, αλλά η εξαίρεση. Ο ισχύων εκλογικός νόμος, ο κατακερματισμός του εκλογικού σώματος και η φθορά των μεγάλων κομμάτων καθιστούν την καθαρή πλειοψηφία όλο και λιγότερο πιθανή. Κι όμως, όλοι εξακολουθούν να συμπεριφέρονται σαν να είναι δεδομένη.

Ο «μεγάλος» απορρίπτει κάθε συνεργασία εκ προοιμίου, διότι θέτει ως μοναδικό στόχο την αυτοδυναμία. Και οι «μικροί» πράττουν το ίδιο, διότι θεωρούν πως κάθε προοπτική συμμετοχής τους σε συμμαχικό σχήμα είναι de facto χειρότερη από οποιαδήποτε μοναχική τους πορεία.

Οι μικροί φοβούνται ότι ακόμα και υπόνοια συνεργασίας θα διώξει ψηφοφόρους προς τους μεγάλους. Ο μεγάλος φοβάται το αντίστροφο. Ότι κάθε αναφορά σε συνεργασία θα απελευθερώσει δικό τους κόσμο προς τους μικρούς.

Κατάληξη; Ένα πολιτικό σύστημα παγιδευμένο στον φόβο. Φόβο απώλειας, φόβο απορρόφησης, φόβο ευθύνης. Ένα σύστημα όπου όλοι δηλώνουν έτοιμοι να κυβερνήσουν, αλλά κανείς να συγκυβερνήσει. Όπου οι συνεργασίες δεν αποτυγχάνουν στην πράξη, αλλά δολοφονούνται εκ των προτέρων στη θεωρία.

Και όπου, με έναν εκλογικό νόμο που καθιστά την αυτοδυναμία όλο και πιο απίθανη, η άρνηση των συνεργασιών δεν είναι απλώς στρατηγική επιλογή, είναι συνταγή παρατεταμένου εθνικού αδιεξόδου.