Μπλεξίματα: Τραμπ, Μητσοτάκης, Ερντογάν για όλα τον Ιούλιο;

Η πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Αθήνα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, είπε την Κυριακή το βράδυ (01.02) αυτό που μέχρι τότε κυκλοφορούσε σε διπλωματικoύς κύκλους: ότι ο Ντόναλντ Τραμπ «θα έρθει» στην Ελλάδα. Η διατύπωση, παρότι έγινε σε κοσμικό event, δεν άφηνε περιθώριο να εκληφθεί ως ευχή: «Γνωρίζω ότι ο πρόεδρος θα έρθει… θα είναι τιμή για τη χώρα (εννοούσε την Ελλάδα φυσικά)», σημείωσε, ενώ για το αν θα τον συνοδεύει και η Μελάνια Τραμπ, έμεινε στο επίπεδο της προσδοκίας («ελπίζω να έρθει»).

Η «ανακοίνωση» της Γκίλφοϊλ, παρότι έγινε σε μπουζουκτσίδικο παρουσία Αργυρού και κοσμικών — εκεί όπου προβλήθηκε το ντοκιμαντέρ-εκδούλευση του Τζεφ Μπέζος της Amazon στη σύζυγο του Τραμπ— δεν πρέπει να θεωρείται απλώς μια κίνηση αβροφροσύνης. Ενδέχεται να σημαίνει, σύμφωνα με ενημερωμένες πηγές, ότι ήρθε η ώρα ο Τραμπ να ασχοληθεί με την περιοχή μας. Με ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό για τα Ελληνοτουρκικά, τα ενεργειακά συμφραζόμενα της περιοχής μας και τις προκλητικές επιδιώξεις της Τουρκίας.

Είναι άλλωστε γνωστό τοις πάσι ότι η νέα αμερικανική διπλωματία δεν λειτουργεί μόνο με βάση τις θεσμικές οδούς, ούτε καν με το διεθνές δίκαιο, αλλά με προσωπικές επαφές και με το trademark συναλλακτικό πνεύμα του Τραμπ. Το οποίο περιστρέφεται γύρω από τις επιδιώξεις του αλλά και τα συμφέροντα μελών της οικογένειάς του, τα οποία συνεχίζουν απρόσκοπτα τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες κάνοντας ντιλ ανά τον κόσμο –είναι άλλωστε «καλοσυστημένοι» ως συγγενείς του προέδρου.

Μετά την τελευταία εξέλιξη, είναι απολύτως λογικό να αρχίζουν τα σενάρια που πατάνε σε δεδομένα που γνωρίζουμε. Εκείνο που κερδίζει έδαφος είναι το ενδεχόμενο για μια στάση του Τραμπ στην Αθήνα, η οποία θα μπορούσε να κλειδώσει κατά τις ημέρες γύρω από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ της 7ης και 8ης Ιουλίου 2026 στην Αγκυρα, και συγκεκριμένα στο φαραωνικό ανάκτορο του Ερντογάν που επισήμως ονομάζεται Προεδρικό Συγκρότημα Μπεστέπε (Külliye).

Αν επιβεβαιωθεί η αίσθηση που μεταδίδουν διπλωματικοί κύκλοι, δεν αποκλείεται να ζήσουμε τον Ιούλιο ένα καυτό διπλωματικό τρίγωνο: Ελλάδα – Τουρκία – ΗΠΑ, με αφορμή τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ και στο φόντο την Ανατολική Μεσόγειο.

Προηγείται όμως ο Φεβρουάριος. Οι πληροφορίες συγκλίνουν ότι Μητσοτάκης και Ερντογάν οδεύουν προς μια συνάντηση στην Αγκυρα στο πλαίσιο του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας, με το παράθυρο να τοποθετείται στο πρώτο δεκαπενθήμερο του τρέχοντος μήνα. Μια συνάντηση με «χαμηλές προσδοκίες» που μοιάζει περισσότερο με μια προσπάθεια να μη χαθεί ο δίαυλος επικοινωνίας σε περίοδο που η τουρκική πλευρά φροντίζει ξανά να θυμίζει πως, όταν θέλει, μπορεί να ανεβάζει τη θερμοκρασία, παραπέμποντας στις ημέρες προ των «ήρεμων νερών».

Η Αγκυρα θέλει τη συνάντηση, περιμένοντας και το μεγάλο event του Ιουλίου, εφόσον επιδιώκει να εμφανίζεται ως συνομιλητής που «λύνει προβλήματα» —και, ταυτόχρονα, να νομιμοποιεί την ατζέντα της, βάζοντας στο τραπέζι περισσότερα από όσα η Ελλάδα θεωρεί αποδεκτά ή, καλύτερα, αυτά που η Αθήνα θεωρεί εντελώς απαράδεκτα. Ακούγεται χιλιοπαιγμένο αυτό το έργο γιατί ακριβώς περί αυτού πρόκειται: συνομιλίες για να συνεχίζονται οι συνομιλίες, με τα πραγματικά διακυβεύματα να τεστάρονται, χωρίς μέχρι στιγμής πρόοδο, στο παρασκήνιο. Το ερώτημα είναι τι θα γίνει αν ο Τραμπ αποφασίσει ότι θα ήταν καλό για το προφίλ του (ή για τα ντιλ των συγγενών του) να ασχοληθεί με τα Ελληνοτουρκικά.

Είναι στον αέρα μια τέτοια εκτίμηση; Ο Τομ Μπάρακ —άνθρωπος του στενού κύκλου Τραμπ και, ταυτόχρονα, παίκτης με ειδικό βάρος στη διαχείριση της Τουρκίας— εμφανίζεται ως ο εκφραστής μιας λογικής που έχει περιγραφεί ωμά: οι ΗΠΑ θέλουν να λειτουργήσουν ως «κονίαμα», ως το υλικό που «ενώνει τα τούβλα», για να φέρουν Ελλάδα και Τουρκία πιο κοντά «βήμα-βήμα», σε μια «νέα περιφερειακή τάξη πραγμάτων». Το ενδιαφέρον (και ίσως το επικίνδυνο στοιχείο) σε αυτή τη διατύπωση είναι ότι ο κατασκευαστής που θα θελήσει να ενώσει τα τούβλα μπορεί να είναι ο ίδιος ο Τραμπ.

Στο πλαίσιο αυτό εντοπίζονται ορισμένα μοτίβα που αλληλοσυμπληρώνονται. Η Ουάσιγκτον του Τραμπ δεν σκέφτεται με βάση το διεθνές δίκαιο, σκέφτεται «συναλλακτικά». Πρόκειται για μια πρακτική πλέον διαπίστωση που καταγράφεται σε αναλύσεις σοβαρών διεθνολόγων που αρθρογραφούν στον διεθνή Τύπο. Ο Τραμπ αναζητά άμεσα αποτελέσματα, γρήγορες —και συχνά τσαπατσούλικες— διευθετήσεις, εικόνες «νίκης» με τον ίδιο στον ρόλο του από μηχανής Θεού. Μπροστά σε αυτές τις επιδιώξεις, η διεθνής νομιμότητα μοιάζει με μια ενοχλητική λεπτομέρεια, ενώ οι αργές, επίπονες διαδικασίες των διπλωματικών επαφών αντιμετωπίζονται ως εμπόδιο για τον επόμενο «θρίαμβο» του προέδρου των ΗΠΑ.

Επίσης, ο Τραμπ τρέφει συμπάθεια για αυταρχικούς ηγέτες που προβάλλουν ισχύ και «δουλεύουν» μαζί του μέσω ενός προσωπικού καναλιού επικοινωνίας. Ο Ερντογάν ξέρει να παίζει σε αυτό το τερέν. Η Ελλάδα συχνά δυσκολεύεται, όχι επειδή δεν έχει επιχειρήματα, αλλά επειδή τα επιχειρήματά της είναι γραμμένα στη γλώσσα των θεσμών και όχι στη γλώσσα του instinct politics και της συναλλαγής που ξεπερνά το κλασικό, διπλωματικό πάρε-δώσε.

Η αμερικανική πρόθεση να φέρει κάποια στιγμή στο ίδιο τραπέζι την Ελλάδα και την Τουρκία με στόχο την «επίλυση διαφορών» δεν αποτελεί θεωρία συνωμοσίας. Είναι μια διακηρυγμένη επιδίωξη: άλλοτε στο όνομα της συνοχής του ΝΑΤΟ, άλλοτε ως ενεργειακός σχεδιασμός στο μυαλό ορισμένων, άλλοτε —και αυτό είναι το πιο ανησυχητικό για την Αθήνα— ως φιλοδοξία για μια «νέα τάξη» στην Ανατολική Μεσόγειο. Κι εδώ ακριβώς αναδύεται το πραγματικό ρίσκο: να ζητηθούν «γρήγορες λύσεις» για να κλείσουν φάκελοι.

Για την Αθήνα, η ανησυχία δεν είναι ότι οι ΗΠΑ θα πιέσουν για διάλογο. Η ανησυχία είναι ότι μπορεί να πιέσουν για fast-track κατάληξη, όπου το μέτρο θα είναι το αμερικανικό συμφέρον (ασφάλεια, συνοχή του ΝΑΤΟ, ενεργειακές ροές, περιφερειακή αρχιτεκτονική) και όχι η συνέπεια απέναντι σε αρχές. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η ελληνική φαρέτρα –υφαλοκρηπίδα νησιών, ακυρότητα «γκρίζων ζωνών», προσφυγή σε διεθνή δικαιοδοτικά όργανα– κινδυνεύει να χαρακτηριστεί «θεωρία», την ώρα που η άλλη πλευρά θα προσφέρει «πράξη»: ανταλλάγματα, διευκολύνσεις, υποσχέσεις «ηρεμίας».

Γι’ αυτό και ο Φεβρουάριος έχει βαρύτητα. Δεν είναι απλώς μια ακόμη συνάντηση κορυφής. Είναι πρόβα γραμμών ενόψει ενός καλοκαιριού όπου μπορεί να ζητηθεί από την Αθήνα να δείξει «ευελιξία» σε πακέτα που θα εμφανίζονται ως ιστορικές ευκαιρίες. Κι εδώ ακριβώς χρειάζεται το πιο ψυχρό φίλτρο: άλλο πράγμα ο διάλογος ως εργαλείο αποτροπής κρίσης και άλλο πράγμα ο διάλογος ως διάδρομος για συμφωνίες που δεν έχουν ωριμάσει, αλλά «πρέπει» να κλείσουν για να βγει η φωτογραφία με τον «γεφυροποιό» και «ειρηνοποιό» Ντόναλντ Τραμπ.

Ασχέτως, λοιπόν, των πραγματικών προθέσεων του Τραμπ, το συμπέρασμα είναι σκληρό και απλό: μια πιθανή αμερικανική ώθηση για fast-track «τακτοποίηση» των Ελληνοτουρκικών στο Αιγαίο μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη, ακριβώς επειδή ο ίδιος δεν έχει υπομονή για τις αρχές του διεθνούς δικαίου.

Με αυτό το σκεπτικό, τα ισχυρά επιχειρήματα της Αθήνας, δομημένα πάνω σε διεθνείς συμβάσεις, πάγιες αρχές και καθιερωμένες διαδικασίες επίλυσης διαφορών, μπορεί να μην έχουν το ειδικό βάρος που θα είχαν με μια πιο «θεσμική» Ουάσινγκτον. Και τότε η ελληνική πρόκληση δεν θα είναι να αποδείξει ότι έχει δίκιο, αλλά να αποτρέψει μια εξέλιξη που θα ευνοεί την Τουρκία, προβάλλοντας τα δικά της συγκριτικά πλεονεκτήματα, ακόμη και στη γλώσσα που καταλαβαίνει ο Τραμπ. Ο Μητσοτάκης και ο Γεραπετρίτης το πέτυχαν με την ενεργειακή συμφωνία του Νοεμβρίου και, με σωστή προετοιμασία, μπορούν και πάλι να αντιπαραβάλουν την ουσία στο αυτοκρατορικό στιλ των άλλων δύο ηγετών της εξίσωσης του Ιουλίου.