Μετρώντας την οικονομική ευημερία των Κυθήρων

Η ευημερία ενός λαού ή ενός τόπου είναι μια πολυσήμαντη έννοια, η οποία, σύμφωνα με την σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία, περιλαμβάνει πληθώρα υλικών και άυλων, μετρήσιμων και μη μετρήσιμων στοιχείων, που αντικατοπτρίζουν την εν γένει ποιότητα ζωής των μελών μιας κοινωνίας. Πρωτεύουσα θέση μεταξύ αυτών, κατέχουν τα οικονομικά δεδομένα, όπως εκφράζονται  από το εισόδημα και την απασχόληση των ατόμων, γιατί αυτά προσδιορίζουν την πλευρά της οικονομικής ευημερίας του πληθυσμού, εξασφαλίζοντας τις βασικές συνθήκες διαβίωσής του.

Ο συνοπτικός, αλλά ατελής σύμφωνα με τις σύγχρονες απόψεις,  δείκτης μέτρησης  της οικονομικής ευημερίας μιας κοινωνίας ατόμων είναι το κατά κεφαλή εθνικό εισόδημα, το οποίο όμως υπολογίζεται μόνο για το σύνολο της χώρας ή για ευρείες γεωγραφικές περιφέρειες. Αναγκαστικά λοιπόν, για να εκτιμηθεί ο βαθμός της οικονομικής ευρωστίας μικρών  περιοχών, όπως τα Κύθηρα, πρέπει να καταφύγουμε σε άλλους προσεγγιστικούς δείκτες, οι οποίοι ουσιαστικά  δείχνουν την απόκτηση οικονομικών αγαθών με την δαπάνη του   εισοδήματος που έχει δημιουργηθεί. Μια τέτοια ομάδα δόκιμων δεικτών, είναι τα μεγέθη που διαμορφώνουν τις γενικότερες συνθήκες στεγάσεως και ανέσεως των νοικοκυριών.

Διαθέσιμα στοιχεία, επί του προκειμένου, είναι ο αριθμός των κατοικουμένων κατοικιών, το μέγεθός τους (αριθμός δωματίων ανά κατοικία), ο βαθμός ιδιοκατοίκησης, η πυκνότητα κατοίκησης, οι εγκαταστάσεις υγιεινής και καθαριότητας (τουαλέτα και λουτρό) και οι εγκαταστάσεις θέρμανσης και ψύξης. Σε αυτά μπορεί να προστεθεί και η κατοχή αυτοκινήτου ως απαραιτήτου συμπληρώματος του νοικοκυριού.  Η ηλεκτροδότηση και η υδροδότηση, που είναι βασικά στοιχεία ευημερίας, δεν χρησιμοποιούνται στην ανάλυσή μας γιατί αποτελούν, προ πολλού, κεκτημένα όλων των νοικοκυριών του νησιού.

Η ανάλυση που ακολουθεί έχει δύο προσεγγίσεις, μια στατική και μια δυναμική. Η πρώτη αναφέρεται  στην σημερινή κατάσταση της οικονομικής ευημερίας των νοικοκυριών, και η δεύτερη επικεντρώνεται στην διαχρονική της εξέλιξη κατά τη πρώτη εικοσαετία του 21^ου αιώνα (πίνακας 1), με σχετική όμως αναφορά και στα τελευταία χρόνια του 20^ου αιώνα  που προλείαναν το έδαφος των μετέπειτα εξελίξεων.

Πίνακας 1,Μονίμως  κατοικούμενες οικίες στα Κύθηρα

ανά αριθμό δωματίων, 2001 και 2021

Αριθμός δωματίων	Αριθμός οικιών
	2001		2021		Μεταβολή (%)        2001-2021
	οικίες	%	οικίες	%
1-2	170	13,0	359	23,0	111,2
3-4	633	48,5	833	53,2	31,6
5 και άνω	503	38,5	373	23,8	-25,8
Σύνολο	1306	100	1565	100	19,8

Πηγή: Επεξεργασία από Απογραφή Πληθυσμού, 2001, 2021

Ξεκινώντας από την σημερινή εικόνα, που αναφέρεται στο 2021, ο πίνακας 1 παρουσιάζει τις μονίμως κατοικούμενες κατοικίες, ανάλογα με τον αριθμό των δωματίων, σε μικρές (1-2 δωμάτια), μεσαίες (3-4) και μεγάλες (5 και άνω). Όπως δείχνουν τα στοιχεία, οι κατοικίες αυτές ανέρχονται σε 1.565. Οι μισές και κάτι οικογένειες (53,2%) μένουν σε μεσαίου μεγέθους, 3-4 δωματίων,  και σχεδόν από ένα-τέταρτο σε μικρές και μεγάλες  κατοικίες. Αν λάβουμε, επί πλέον, υπόψη ότι η μέση οικογένεια αποτελείται στατιστικά από 2,2 μέλη, μπορούμε να συμπεράνουμε, ότι η πλειονότητα  των οικογενειών ζει  σε μάλλον ευρύχωρα  σπίτια. Πρόσθετο στοιχείο ευημερίας αποτελεί και το γεγονός ότι το 70% των οικιών είναι ιδιοκατοικούμενες, και στα δύο-τρίτα από αυτές, η πυκνότητα κατοίκησης είναι 40 τ.μ. και άνω  ανά μέλος του νοικοκυριού (για λόγους απλουστεύσεως δεν παρουσιάζονται στον πίνακα).

Για τις καλές και υγιεινές συνθήκες διαβίωσης μέσα στο σπίτι, δεν φτάνει όμως μόνο η άνεση του χώρου, αλλά χρειάζονται και οι «ευκολίες» που διαθέτει η κατοικία. Στοιχεία υγιεινής και ένδειξη πολιτισμού, είναι η εντός της οικίας λειτουργία τουαλέτας ή WC με υδραυλική εγκατάσταση και η ύπαρξη μπάνιου. Η   θέρμανση και ο κλιματισμός αποτελούν επίσης πρόσθετα στοιχεία οικιακής ανέσεως (πίνακας 2).

Πίνακας 2, Αριθμός κατοικουμένων κατοικιών  με εγκαταστάσεις

οικιακής ανέσεως, στα Κύθηρα, 2001 και 2021

Οικίες με:	2001	%	2021	%	Αύξηση(%) 2001-2021
τουαλέτα ή WC εντός	1047	80,2	1462	93,4	39,6
Μπάνιο ή ντους	1237	94,7	1555	99,4	25,7
Κεντρική θέρμανση	309	23,7	656	41,9	112,3
κλιματισμός	–	–	876	56,0	–
Σύνολο	1306	100	1565	100	19,8

Πηγή: Επεξεργασία από ΕΛΣΤΑΤ, Απογραφή πληθυσμού, 2001, 2021

Τα δεδομένα του πίνακα 2 δείχνουν,  ότι στο σύνολο του Δήμου, το 93,4% των κατοικουμένων οικιών έχουν σήμερα (2021) τουαλέτα ή WC εντός της οικίας. Ανάλογη είναι η κατάσταση σε όλες τις  δημοτικές κοινότητες (για λόγους οικονομίας χώρου δεν παρουσιάζονται τα αναλυτικά στοιχεία ανά κοινότητα), όπου σχεδόν όλες οι κατοικούμενες οικίες έχουν τουαλέτα, με περίπου τα ίδια ποσοστά όπως o συνολικός δείκτης του  Δήμου, για εντός ή εκτός εγκατάσταση. Μπάνιο ή ντους έχουν πρακτικά όλες οι κατοικίες (99,4%), κεντρική θέρμανση λιγότερες από τις μισές (41,9%), και κλιματισμό λίγο περισσότερες από τις μισές (56%).

Θεωρώντας ότι το αυτοκίνητο είναι, κατά κάποιο τρόπο, συμπλήρωμα του νοικοκυριού, και λαμβάνοντας υπόψη ότι στην Ελλάδα είναι ένα σχετικά ακριβό περιουσιακό στοιχείο,  αποτελεί και αυτό ένα αξιόλογο δείκτη του σχετικού οικονομικού επιπέδου διαβίωσης των κατοίκων (πίνακας 3). Από τις 1.565 οικογένειες που κατοικούν μονίμως στα Κύθηρα, οι 1.306, το 83.5%, διαθέτουν αυτοκίνητο. Από αυτές, το 59,6% διαθέτει 1 αυτοκίνητο, το 30,8% έχει 2 αυτοκίνητα και το 9,6% έχει 3 και άνω αυτοκίνητα. Από τα δεδομένα αυτά προκύπτει, ότι τα αυτοκίνητα, μόνο των μονίμων κατοίκων, που κυκλοφορούν σήμερα στο νησί ανέρχονται σε 2.000 περίπου.

Πίνακας 3, Νοικοκυριά κάτοχοι αυτοκινήτου στα Κύθηρα 2021

Νοικοκυριά κάτοχοι αυτοκινήτων	Όλα	1 αυτοκίνητο	2 αυτοκίνητα	3+αυτοκίνητα
	1306	779	402	125
Ποσοστά (%)	83,5%	59,6%	30,8%	9,6%

Πηγή: Επεξεργασία από ΕΛΣΤΑΤ, Απογραφή πληθυσμού,2021

Αναλύοντας τώρα την δυναμική εξέλιξη των πραγμάτων, αναφορικά με την διαχρονική άνοδο του βιοτικού επιπέδου του πληθυσμού των Κυθήρων, διαπιστώνουμε ότι οι σχετικοί δείκτες μέτρησης  παρουσιάζουν σημαντικές μεταβολές στην περίοδο 2001-2021. Όπως δείχνει ο πίνακας 1, έναντι μιας αύξησης του αριθμού των νοικοκυριών κατά 19,8%, το ποσοστό των οικογενειών σε μικρού και μεσαίου μεγέθους σπίτια αυξήθηκε, αντίστοιχα κατά 111,2% και 31,6%, ενώ μειώθηκε κατά 25,8% σε μεγάλου μεγέθους σπίτια. Μία από τις αιτίες των εξελίξεων αυτών, φαίνεται να είναι η μείωση των μελών των νοικοκυριών από το μέσο στατιστικό  μέγεθος των 2,4 ατόμων το 2001 σε 2,2 άτομα το 2021. Προφανώς έχουν συντελέσει και πολλοί άλλοι παράγοντες, για τον εντοπισμό των οποίων χρειάζεται  περαιτέρω ευρύτερη διερεύνηση, αλλά δεν είναι του παρόντος.

Ως προς τις συνθήκες άνεσης των νοικοκυριών, ο πίνακας 2 δείχνει  ότι οι τρεις σχετικοί δείκτες αυξήθηκαν, κατά την διάρκεια της περιόδου 2001-2021, με υψηλούς σχετικά ρυθμούς. Ο αριθμός των  τουαλετών εντός της οικίας  αυξήθηκε κατά 39,6%, των μπάνιων ή ντους κατά 25,7% και η κεντρική θέρμανση πλέον ή διπλασιάστηκε (112,3%). Όσον αφορά την εξέλιξη κατοχής αυτοκινήτου, το μόνο συγκρίσιμο στοιχείο με το παρελθόν είναι ότι, δέκα χρόνια πριν, ο αριθμός των νοικοκυριών με τουλάχιστον 1 αυτοκίνητο (79,6%)  ήταν μόνο κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερος του σημερινού.

Παρότι οι υψηλοί ρυθμοί των δεικτών ανέσεως ξεκίνησαν, στην έναρξη της περιόδου, από ήδη σχετικά υψηλά επίπεδα, εν τούτοις συνεχίζουν την επιτάχυνση των εξελίξεων της προηγούμενης δεκαετίας. Εν συντομία, στον πίνακα 4 βλέπουμε

Πίνακας 4. Ποσοστό (%) νοικοκυριών με τις βασικές οικιακές ανέσεις,

στην δεκαετία 1991-2001

Είδος ανέσεως	1991	2001	2001/1991
τουαλέτα ή WC εντός	62,0	80,2	1,3
Μπάνιο ή ντους εντός	58,0	94,1	1,6
Κεντρική θέρμανση	5,9	23,7	4,0
Κλιματιστικά	0	0	–
Ύδρευση με βρύση μέσα στην κατοικία	8,7	100	11,5
Τηλέφωνο	58,0	100	1,7

Πηγή: Απογραφή πληθυσμού 1991, 2021

ότι στην πολύ σύντομη περίοδο των δέκα ετών πριν από το κλείσιμο του 20^ου αιώνα, ο αριθμός των τουαλετών μέσα στο σπίτι αυξήθηκε κατά 1,3 φορές, τα μπάνια ή ντους κατά 1, 6 φορές και η κεντρική θέρμανση τετραπλασιάστηκε. Από την άλλη μεριά, τα κοινωνικά αγαθά της ύδρευσης μέσα στο σπίτι και της τηλεφωνίας, τα οποία προσφέρονται από την πολιτεία και αφορούν, κατά περίπτωση, το σύνολο ή μεγάλο αριθμό νοικοκυριών, προχώρησαν με έντονους ρυθμούς.  Η ύδρευση σχεδόν από το τίποτα, αυξήθηκε κατά 11,5 φορές και η τηλεφωνία κατά 1,7 φορές, καλύπτοντας όλα τα νοικοκυριά, μέχρι το 2001. Τα αγαθά αυτά, προσθέτουν συλλογικά στην ευημερία που δημιούργησαν τα νοικοκυριά με ίδια μέσα.

Συμπερασματικά, σε όλη την περίοδο των τριάντα ετών (1991-2021), οι τεράστιες ελλείψεις των εγκαταστάσεων νερού και τηλεφώνου του παρελθόντος, καλύπτονται πλήρως στα πρώτα δέκα χρόνια, και οι εγκαταστάσεις υγιεινής (τουαλέτες και λουτρά) σχεδόν πλήρως σε τριάντα χρόνια, ενώ πραγματοποιήθηκε αξιοθαύμαστη πρόοδος στις εγκαταστάσεις  κεντρικής θέρμανσης και κλιματισμού των νοικοκυριών. Με άλλα λόγια, στην έκταση που αντικατοπτρίζουν την οικονομική ευημερία του νησιού, οι δείκτες αυτοί μαρτυρούν την απογείωση του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων, και κατ’ επέκταση, την εκτίναξη της ανάπτυξης των Κυθήρων, στην διάρκεια της πολύ μικρής χρονικής περιόδου μιας γενιάς.

 

---

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Ιουνίου 2025