‘Looking for Lenin’

Στην ιστοσελίδα ‘Fragilemag,’ αναδημοσιεύεται ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον άρθρο που αφορά την καταστροφή των αγαλμάτων του Βλαντιμίρ Ιλίτς Ουλιάνωφ ‘Λένιν’ στη μετα-Σοβιετική Ουκρανία, κύρια την δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα.[1]

Πιο συγκεκριμένα, επί τάπητος τίθεται το ιστορικο-φωτογραφικό project του Νιλς Άκερμαν (από κοινού με τον δημοσιογράφο Σεμπάστιαν Γκόμπερτ), που φέρει τον τίτλο ‘Looking for Lenin (‘Αναζητώντας τον Λένιν’),[2] με ιδιαίτερη σημασία να αποδίδεται στην τελετουργική πράξη που απετέλεσε το έναυσμα ‘σύλληψης’ του συγκεκριμένου project από τον φωτογράφο Νιλς Άκερμαν και ήταν η αποκαθήλωση ενός αγάλματος του Ρώσου επαναστάτη από κεντρική πλατεία του Κιέβου, τον Δεκέμβριο του 2013.

Κινούμενη μεταξύ φωτογραφικού ντοκουμέντου και μνημονικής-ιστορικής καταγραφής, πολιτικής πραγματικότητας και συλλογικής μνήμης, η εργασία των Νιλς Άκερμαν και Σεμπάστιαν Γκόμπερτ, αναδεικνύει τους όρους ιστορικής, φαντασιακής και συμβολικής ανα-συγκρότησης της μετα-Σοβιετικής Ουκρανίας ( ο Ανδρέας Πανταζόπουλος χρησιμοποιεί τον όρο «δημοκτατορία» για να περιγράψει «ορισμένες πολιτικές μορφές της μετα-ολοκληρωτικής μετάβασης στην Ανατολική Ευρώπη, ασταθή δείγματα δημοκρατίας και δικτατορίας, συνταγματισμού και αυταρχισμού»,[3] με μία ιδιάζουσα περίπτωση να καθίσταται και η Ουκρανία), στο ίδιο μεταίχμιο μεταξύ θεσμικής διάστασης της πολιτικής και κινηματικής δράσης που τείνει στο να αρθρώνει το πλαίσιο ενός σχεδόν ‘σωτηριολογικού ευρωπαϊσμού’ (που υπενθυμίζει, με διαφορετικές αναλογίες, το πρόταγμα του ‘εξευρωπαϊσμού’ όπως τέθηκε στην Ελλάδα κύρια στα τέλη του 20ου και στις αρχές του 21ου αιώνα), σημασιοδοτεί την τελετουργική διαδικασία μίας ‘βίαιης απο-κοπής’ του αγάλματος και εν συνεχεία των αγαλμάτων του Λένιν[4] από διάφορα σημεία και περιοχές της χώρας, διαδικασία που αντλεί από την αισθητική της ‘εκκαθάρισης’ ενός παρελθόντος που, αφενός μεν ‘απωθείται’ σημειολογικά και συμβολικά, αφετέρου δε, προσλαμβάνεται ως μορφή ‘κατάπνιξης’ και ‘άρνησης’ της Ουκρανικής ‘ταυτότητας’ που ‘χάνεται’ μέσα στο Σοβιετικό [5](και Ρωσικό) ‘υποκειμενισμό,’ επιδιώκοντας να αποτελέσει μία εμπρόθετη μορφή «συμβολικής θεραπείας»,[6] για να παραπέμψουμε στην αναλυτική του Λεωνίδα Οικονόμου,  η οποία και σημαίνεται δια-δραστικά, ενώπιον του πολίτη της χώρας και της σύγχρονης και μη, Ουκρανικής ιστορίας.[7]

 Εξειδικεύοντας περαιτέρω στην έννοια της «συμβολικής θεραπείας», δύναται να αναφέρουμε ό,τι, εντός της ευρύτερης διαδικασίας που ‘περικόπτει’ την κεφαλή και το άγαλμα του Λένιν από τη βάση του, αναπαράγονται, κατά την διαπίστωση του James Dow, οι «μηχανισμοί α) της κάθαρσης, β) της υποβολής ή πειθούς (suggestion ή persuasion), γ) της κοινωνικής αναδιάρθρωσης».[8]

Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της «κάθαρσης» σχετίζεται με την μνημονική απώθηση ενός ‘τραυματικού’ παρελθόντος και δη Σοβιετικού παρελθόντος που δύναται να επέλθει διαμέσου της πρακτικής της ‘φορτισμένης’ έως ‘συμβολοποιημένης’ ‘απο-κοπής’ και απομάκρυνσης των αγαλμάτων του Λένιν από το Κίεβο και άλλες μεγάλες πόλεις της χώρας (μορφή τελετουργικής, κοινωνιο-ιστορικής και πολιτισμικής ‘βίας’), επινοώντας διά του ‘κενού’ ένα δραστικά Ουκρανικό παρόν, η έννοια της «υποβολής ή της πειθούς» δεικνύει προς τον άξονα της επιδραστικότητας που δύναται να προσλάβει η όλη πρακτική ‘απο-κοπής,’ και για την δυνατότητα δόμησης  του φαντασιακού της Ουκρανικής εθνικής ‘ταυτότητας-κοινότητας,'[9] δίχως το βάρος του Λένιν, της Σοβιετικής Ένωσης αλλά και της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ενώ το διακύβευμα της «κοινωνικής αναδιάρθρωσης» εγκολπώνεται σημάνσεις μίας επι-τέλεσης που διεκδικεί ένα παρόν ‘Ουκρανικό’ όσο και ‘Ευρωπαϊκό,’[10] με την συμμετοχή των κοινωνικών τάξεων της χώρας: ‘πως προσλαμβάνεται η ιστορική-συλλογική μνήμη; ‘Ενσαρκώνουν’ τα αγάλματα του Λένιν και η ‘απο-κοπή’ τους την δυναμική μίας ‘εξόδου’ από ένα παρελθόν κοντινό όσο και μακρινό;’ ‘πως συναρθρώνεται η ‘βία’ με την έννοια και με την εκ-δίπλωση του υπόβαθρου της μνήμης;’

Οι φωτογραφικές λήψεις του Νιλς Άκερμαν, σχηματοποιούν, με κοντινές λήψεις και από διάφορες θέσεις, των αγαλμάτων του Λένιν, των κατεστραμμένων πλέον αγαλμάτων του Λένιν, την εμμένεια πτώσης και ‘καύσης’ μίας ιστορίας που δεν ‘ανήκει παρά στον άλλο,’  αναζητεί τα ‘ίχνη’ μίας ιστορικής, κοινωνικής και πολιτικής παρουσίας (Λένιν, Σοβιετική Ένωση) που πλέον τίθεται εκτός αναφοράς όντας ‘σημάδι’ του ‘ενορχηστρωμένου κακού,’ εστιάζοντας στο υπόδειγμα της ‘μεταφοράς,’ εκεί όπου, την θέση του Λένιν που δεν ανήκει παρά στη ‘χωματερή,’ ήγουν στο ‘σκουπιδοτενεκέ’ της ιστορίας[11] (μία σχεδόν «διαβολοποιημένη»[12] αναπαράσταση, για να χρησιμοποιήσουμε έναν όρο του Pierre-Andre Taguieff), λαμβάνει ένα σύμβολο της ποπ κουλτούρας και αισθητικής που ‘εξαντικειμενοποιείται’ ως προς το ζητούμενο διαμόρφωσης ενός διαφορετικού ‘βιό-κοσμου’ και αναφορών και είναι ο χαρακτήρας ‘Darth Vader’ από την κινηματογραφική σειρά ‘Πόλεμος των Άστρων,’[13] χαρακτήρας που σπεύδει να επι-καλύψει μία ‘απο-κοπή’ από το δημόσιο χώρο που περισσότερο εκ-λαμβάνεται ως μία μορφή ‘δραματοποιημένης απο-ηρωοποίησης’ ενός προσώπου και ενός ιστορικού παρελθόντος που διέτρεξε εγκάρσια τον ευρωπαϊκό και μη, 20^ο αιώνα, εγγράφοντας τους όρους της ‘μη-διαπραγμάτευσης’ αυτού του παρελθόντος.

Τι χώρο καταλαμβάνει η ιστορική μνήμη στη σύγχρονη Ουκρανία;’ μοιάζει να αναρωτιέται ο φωτογράφος, η ‘εργασία’ του οποίου, προσεκτικά και υπό το πρίσμα ‘συνδιαλλαγής’ με το διάχυτο πνεύμα της ‘λήθης’ αναζητεί το που καταλήγουν τα αγάλματα, μεταφέροντας εικόνες-λήψεις από χώρους όπως είναι μία αυλή οικίας, εκεί όπου δίπλα στην κεφαλή αγάλματος του Καρλ Μαρξ, ευρίσκεται η κεφαλή αγάλματος του Λένιν, καθώς και ένας ευμεγέθης ανδριάντας του ίδιου προσώπου που υποκρύπτει ή αλλιώς που εκθέτει μία ιστορική πορεία που εγγράφει διάσπαρτα ‘συντρίμμια,’ αυτά που θεωρούνται ως ‘συντρίμμια’ μίας χώρας από την κρατική και συστηματοποιημένη εφαρμογή του Μαρξισμού-Λενινισμού.

Υπό μία ιδιαίτερη συνθήκη, η ευρύτερη διαδικασία ‘απο-κοπής’ από ευδιάκριτα σημεία του αστικού χώρου των αγαλμάτων του Λένιν[14] και η εγκατάλειψη τους σε ιδιωτικούς χώρους (η συσχέτιση δημόσιου και ιδιωτικού), ενέχεις εντός της τα χαρακτηριστικά μίας ‘εξόδου από την έρημο,’ ή αλλιώς, εξωτερίκευσης «καταπιεσμένων συναισθημάτων»,[15] σύμφωνα με τα λεγόμενα του Levi-Strauss, σημαίνουν που παράλληλα αναπαριστά μία νέα και περισσότερο βαθυ-δομική ‘απελευθέρωση’ της χώρας.

Σημαντικό ρόλο στην αρνητική πρόσληψη της Σοβιετικής ιστορίας και μνήμης, με τον Λένιν ως αρχικό σημείο αναφοράς αυτής, διαδραματίζει η φόνευση εκατομμυρίων Ουκρανών στο λιμό του 1932-1933, φόνευση που σχετίζεται με την πολιτική της βίαιης βιομηχανοποίησης και κολεκτιβοποίηση της γης που ακολούθησε το Σοβιετικό καθεστώς, φόνευση που δύναται να προσδιορισθεί και υπό το πρίσμα της συστηματικής εθνο-κάθαρσης.

Αφήνοντας το άγαλμα να ‘πέσει,’ όπως τονίζουν χαρακτηριστικά οι εικόνες του φωτογράφου, το άγαλμα με το ενίοτε επιβλητικό ύφος που ‘δεικνύει τον δρόμο’ προς την ιστορία (με την Σοβιετική ιστορία να μην είναι γραμμική και μονοσήμαντη), οι Ουκρανικές αρχές αξιώνουν το πρόσημο της ‘απαγόρευσης’ και της ‘τιμωρίας’ αυτού που θεωρείται ό,τι ‘ενσαρκώνει’ ο Λένιν, ήτοι τον «ξεχωριστό ανθρώπινο τύπο του Homo Sovieticus»,[16] όπως τον ονομάζει χαρακτηριστικά η Λευκορωσίδα συγγραφέας Σβετλάνα Αλεξίεβα στο βιβλίο της ‘Το τέλος του Κόκκινου Ανθρώπου.’

Και αυτό επι-τελείται με όψεις συμβολικές και τελετουργικές που αρθρώνουν εκ νέου την ‘διαμαρτυρία’: ‘ποιος ακούει;’ παραγνωρίζοντας όμως την ευρύτητα της μνήμης και τις εναλλαγές μεταξύ συλλογικής και ατομικής μνήμης.[17]

Η καταστροφή δεν βιώνεται εν προκειμένω ως ‘σοκ’ αλλά ως δυνατότητα ‘απο-λύτρωσης’, ‘απο-λύτρωσης’  από ένα παρελθόν που επανέρχεται ως ‘φάσμα-φάντασμα.’ Το ‘ίχνος’ ως ανεστραμμένο ‘τραύμα,’ ως πολιτική-μυθική διαμαρτυρία για ό,τι εκλαμβάνεται ως ‘Σοβιετική-Ρωσική κυριαρχία,’ επιδιώκεται να εξαλειφθεί, αφήνοντας στον Λένιν, μία άλλη αφήγηση περί τέλους: ‘πως εκκίνησε και πως κατέληξε αυτή η ιστορία, το συμβάν του 1917;’

Μία νέα εθνική αφήγηση τίθεται στο προσκήνιο, στο δημόσιο χώρο, στα σημεία όπου η καταστροφή των αγαλμάτων συναντά την πολιτική ως διαρκή επι-τέλεση, ως πρόσημο μαζικής απόρριψης (ιστορική λήθη) του Σοβιετικού παρελθόντος της χώρας και των συμβολισμών του: μαζί με τον Λένιν, ‘καταστρέφονται’ το κόκκινο αστέρι και το σφυροδρέπανο (μοτίβα της κομμουνιστικής-Σοβιετικής αισθητικής), οι Σταλινικές πρακτικές και, ακόμη σημαντικότερο, οι πολιτικές που είχαν ως στόχο τη μη- έκφραση της Ουκρανικής, εθνικής ταυτότητας.

Ο Λένιν αποσύρεται αλλά και ‘καταστρέφεται,’ ευρισκόμενος κύρια στο εσωτερικό Ρωσικών πόλεων περισσότερο ως αξιοθέατο που υπενθυμίζει μία άλλη, οραματική εποχή. Εντός της δράσης της απομάκρυνσης και καταστροφής των αγαλμάτων του Λένιν, τα «αντίθετα συμπίπτουν και αποκαλύπτουν τη βαθιά τους ταυτότητα»,[18] όπως γράφει η Αρετή Βασιλείου.

---

[1] Βλέπε σχετικά, ‘Οι νεκροί Λένιν της Ουκρανίας (μια μαζική συμβολική δημόσια εκτέλεση ή νόμιμος βανδαλισμός;),’ Ιστοσελίδα ‘Fragilemag,’ 22/10/2018, http://fragilemag.gr/oi-nekroi-lenin-ths-oukranias/.  Ο τίτλος που προτιμάται, αναδεικνύει, ‘φορτισμένα,’ την περιεχομενικότητα μίας συνθήκης που θεσπίζεται ως ‘βία’ που παραγάγει «νεκρούς Λένιν», θέτοντας ως σημείο αναφοράς μία διλημματική πλαισίωση. Επρόκειτο για μία «μαζική συμβολική δημόσια εκτέλεση ή για έναν νόμιμο βανδαλισμό;» που συμβάλλει στο δημόσιο ‘θρυμματισμό’ του Λένιν και της ιστορίας του 20^ου αιώνα; Η ‘βία,’ τελετουργικά προσδιορισμένη, καθίσταται απερίσταλτη, μη-αφήνοντας παρά το εύρος ή το στίγμα της ‘απώλειας’: ο Λένιν πλέον ‘δεν υπάρχει.’

[2] Βλέπε σχετικά, ‘Οι νεκροί Λένιν της Ουκρανίας (μια μαζική συμβολική δημόσια εκτέλεση ή νόμιμος βανδαλισμός;)…ό.π. «Το βιβλίο “Looking for Lenin” (σ.σ. Ψάχνοντας τον Λένιν) που κυκλοφόρησαν οι Άκερμαν – Γκόμπερτ είναι ένα ντοκουμέντο. Ο φωτογράφος και ο δημοσιογράφος παρουσιάζουν τον ηγέτη της Σοβιετικής Επανάστασης να “εξελίσσεται” από ήρωας σε σκόνη.

Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου τους θέλουν να παρουσιάσουν τον τρόπο που οι Ουκρανοί αντιλαμβάνονται το ίδιο τους το παρελθόν», διαβάζουμε στο σχετικό άρθρο με το ζήτημα της μνήμης να εκ-διπλώνεται εκ νέου, μετεξελισσόμενη σε ‘αστερισμό’ που περιλαμβάνει πολιτική όσο και ‘βία,’ συν-ταυτίσεις και αποκλεισμούς.

[3] Βλέπε σχετικά, Taguieff Andre-Pierre, ‘O εξτρεμισμός και τα είδωλα του. Επίκαιρες σκέψεις για τον τζιχαντισμό, την άκρα δεξιά, τον αντισημιτισμό, τον λαϊκισμό και τη συνωμοσιολογία,’ Πρόλογος-Μετάφραση-Επιμέλεια: Πανταζόπουλος Ανδρέας, Εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2017, σελ. 61. Ο όρος ή ο «νεολογισμός» (Ανδρέας Πανταζόπουλος) «δημοκτατορία» συνδέεται με  μία διαδικασία εναλλαγής δημοκρατίας και δημοκρατικής θέσμισης και δικτατορίας, προσιδιάζοντας σε μία στρατηγική διάβρωσης και ‘αλλοίωσης’ των δημοκρατικών θεσμών ‘από τα μέσα,’ ακολουθώντας μία τυπολογία θεσμικής ‘ελευθεριακότητας’ (πολιτική συμμετοχή, κοινωνική κινητοποίηση, εκλογική διαδικασία), αφήνοντας να διαρρεύσουν οι προϋποθέσεις ανα-δόμησης του δημοκρατικού ‘πράττειν’ προς τον άξονα της κανονικοποίησης του ‘πόλου’ του αυταρχισμού: εκλογές και περιορισμοί στην ελευθερία της έκφρασης.

[4] Είναι ενδεικτικό το ό,τι η ίδια διαδικασία ‘βίαιης απο-κοπής’ ακολουθήθηκε σε άλλες χώρες και κράτη που ανήκαν στην πρώην ‘Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών’ (ΕΣΣΔ), κύρια στις αρχές της δεκαετίας του 1990, λίγο μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, αναγνωρίζοντας μία κατά βάση πολιτική επιτελεστικότητα που φέρει σημάνσεις ‘νέας αρχής,’ μετάβασης προς την πλαισίωση του εθνικού που είναι γλώσσα, κουλτούρα όσο και χώρος, ανατροπής και όχι ‘λυγμού,’  αποτίναξης του ‘ζυγού’ της ‘υποδούλωσης’ που συμπυκνώνεται στο πρόσωπο που συνέβαλλε σε μία άλλου τύπου ιστορική εκκίνηση, με τις εγκλήσεις των αντιφάσεων-αντινομιών να είναι έκδηλες: δίπλα στο άγαλμα του Λένιν, στο κατεστραμμένο άγαλμα του Λένιν, ευρίσκονται κτιριακά-οικιστικά συγκροτήματα που παραπέμπουν στην αρχιτεκτονική και στην αισθητική του ‘Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού,’ όπως συμβαίνει και στην Ουκρανία.

[5] Όπως εύγλωττα διαπιστώνει ο Θανάσης Γκιούρας: «Η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και του συνασπισμού κρατών που την πλαισίωναν απελευθέρωσε τη δυνατότητα για μια κριτική ανάγνωση διαφορετική από την έως τότε κρατούσα, που σε μεγάλο βαθμό συνέβαλε στη συσκότιση της κατανόησης του εν λόγω έργου. Η λειτουργική σχηματοποίηση, μέχρις σημείου διαστρέβλωσης της μαρξικής σκέψης, δεν εξώθησε απλώς την κατανόηση του αντίστοιχου εγχειρήματος σε πεδία προς τα οποία οι προϋποθέσεις της κριτικής της πολιτικής οικονομίας ήταν όχι μόνο ξένες αλλά αντίπαλες (όπως στην αυστηρή, οιονεί φυσικοεπιστημονική περιοδολόγηση της ιστορίας), αλλά ανόρθωσε φραγμούς στην ίδια διαλογική δυνατότητα της κατανόησης και της ανακατασκευής καθώς διατυπώθηκε ως κρατικός και εξουσιαστικός λόγος. Η διαπίστωση αυτή δεν σημαίνει τη συλλήβδην απόρριψη της ιστορικής πραγματικότητας την οποία ενσάρκωσε το σοβιετικό εγχείρημα· πολύ περισσότερο καλεί για μια διεξοδική ανάλυση της δυναμικής του ως ενός από τα σημαντικότερα ιστορικά πειράματα της νεωτερικότητας, με όλες τις τραγικές, οξύμωρες και διαποτισμένες από τη βία πλευρές του». Βλέπε σχετικά, Γκιούρας Θανάσης, ‘Ελευθερία και Ιστορία. Με βασική αναφορά τις θέσεις Για την έννοια της ιστορίας του Walter Benjamin,’ Εκδόσεις ΚΨΜ, Αθήνα, 2012, σελ. 128-129.

[6] Βλέπε σχετικά, Οικονόμου Λεωνίδας, ‘Στέλιος Καζαντζίδης. Τραύμα και συμβολική θεραπεία στο λαϊκό τραγούδι,’ Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, 2015, σελ. 332. Η έννοια ή η μεταφορά της «συμβολικής θεραπείας» ενέχει εκφάνσεις διαχείρισης της μνήμης και της ιστορίας, όντας διαμεσολαβημένη ενέργεια που σπεύδει να ‘ανακουφίσει’ το παρόν των Ουκρανών διαμέσου της υπόμνησης, της καταστροφής του παρελθόντος: ο Λένιν, ‘μισητό σύμβολο’ μίας άλλης εποχής, καταστρέφεται, ήτοι αποσύρεται από το ιστορικό προσκήνιο, ώστε να μη θυμίζει αυτό που νοείται και εκφράζεται ως ‘αγχώδες τραύμα,’ ‘τραύμα’ επέκτασης.

[7] Σε μία από τις φωτογραφίες του ‘Αναζητώντας τον Λένιν,’ ο Νιλς Άκερμαν, εντοπίζει το πάνω μέρος του αγαλματένιου σώματος του Λένιν που κοιτά ‘αγέρωχος’ φορώντας την χαρακτηριστική ‘τραγιάσκα’ (συνηθισμένη απεικόνιση του Λένιν),  σε μία χωματερή, μαζί με άλλα διασκορπισμένα αντικείμενα, επανενεργοποιώντας την αντίστιξη μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, ασκούμενος ταυτόχρονα στην ‘οικονομία’ του χώρου: ο Λένιν, ‘απλό αντικείμενο μίας χρήσης, υποκείμενο μίας ιστορίας που παρήλθε, ‘θρυμματίστηκε’ όπως ο ίδιος που δεν ενυπάρχει στο κέντρο της πόλης αλλά στις χωματερές της. Βλέπε σχετικά, ‘Οι νεκροί Λένιν της Ουκρανίας (μια μαζική συμβολική δημόσια εκτέλεση ή νόμιμος βανδαλισμός;)…ό.π.

[8] Βλέπε σχετικά, Dow James, ‘Universal aspects of symbolic healing: a theoretical synthesis,’ American Anthropologist, Volume 88, No. 1, σελ. 56-69. Η έννοια της «κάθαρσης» συνέχει το όλο εγχείρημα καταστροφής των αγαλμάτων του Λένιν στην Ουκρανία.

[9] Για τις πλαισιώσεις πρόσληψης της μνήμης της Ναζιστικής-Εθνικοσοσιαλιστικής Γερμανίας και του Εβραϊκού ‘Ολοκαυτώματος’  στη μεταπολεμική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Δυτικής Γερμανίας, για τις εκεί ‘αποσιωπήσεις’ και για την νεανική ‘εξέγερση’ της δεκαετίας του 1960 ως προς το ζήτημα προσέγγισης των εγκλημάτων που διαπράχθηκαν από τη Ναζιστική Γερμανία, για το ‘κύμα Χίτλερ’ που νοείται ως απάντηση στη νεανική ‘εξέγερση’, βλέπε σχετικά, Φριντλέντερ Σαούλ, ‘Σκέψεις για τον Ναζισμό. Συνομιλίες με τον Stephane Bou,’ Μετάφραση: Καραμπελάς Γιώργος, Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα, 2019, σελ. 105-128.

[10] Οι διαδηλώσεις στην Ουκρανία ενείχαν πολιτικές όσο και πολιτισμικές προεκτάσεις, εναλλάσσοντας το αντι-Σοβιετικό με το αντι-Ρωσικό πρόσημο.

[11] Η τελετουργικά ασκούμενη ‘βία’ επί των αγαλμάτων που ‘απο-κόπτονται’ και ενίοτε αποκεφαλίζονται, συγγενεύει με αυτό που ο Walter Benjamin, αποκαλεί ως «μυθική βία» που, εν προκειμένω, «απαιτεί θυσία» όπως τονίζει χαρακτηριστικά, ‘θυσία’ για μία ριζικά διαφορετική ιστορία που καθίσταται μετα-Σοβιετική όσο και αντι-Σοβιετική, ‘θυσία’ που θυσιάζει το σημαίνον Λένιν εκφραστικά και τμηματικά. Τι μένει από το άγαλμα εάν όχι η άρνηση του, η ‘θυσία’ του για το ‘κακό’ που διέπραξε στη χώρα; Αναφέρεται στο: , ‘Ελευθερία και Ιστορία. Με βασική αναφορά τις θέσεις Για την έννοια της ιστορίας του Walter Benjamin…ό.π., σελ. 441.

[12] Βλέπε σχετικά, Taguieff Andre-Pierre, ‘O εξτρεμισμός και τα είδωλα του. Επίκαιρες σκέψεις για τον τζιχαντισμό, την άκρα δεξιά, τον αντισημιτισμό, τον λαϊκισμό και τη συνωμοσιολογία,’ Πρόλογος-Μετάφραση-Επιμέλεια: Πανταζόπουλος Ανδρέας, Εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2017.

[13] Η συγκεκριμένη λήψη του Νιλς Άκερμαν, με το άγαλμα του ‘Darth Vader’ δεν συμβάλλει στην απλή αντικατάσταση του αγάλματος του Βλαντιμίρ Λένιν που δέσποζε στο χώρο, αλλά, αντιθέτως, δια-κρατεί στοιχεία ‘μεταφοράς,’ ανασύροντας στη δημόσια σφαίρα αυτό που καταλήγει εμμενώς και οριστικά (μία άλλη ‘τελεολογική’ θεώρηση), στην άκρη, ήγουν στο ‘σκουπιδοτενεκέ της ιστορίας,’ (επι-γενόμενος όρος ‘απόρριψης’), και που είναι το και τα αγάλματα του Λένιν με το έμφορτο ιστορικό βάρος,  και η δυνατότητα αξιο-θεμελίωσης της χώρας πάνω στο συμβολισμό του ‘Darth Vader,’ που καθαυτό εκφράζει την εγκάρσια τομή, όντας ιδιαίτερα ευμέγεθες όσο  ήταν και τα αγάλματα του Λένιν: η Ουκρανία πλέον επιθυμεί να ανήκει σε μία διαφορετική κοινωνιο-πολιτισμική και πολιτική ‘ζώνη,’ εκεί όπου χρησιμοποιούνται μοτίβα ενός μη-κεκαλυμμένου ‘ενθουσιασμού’: επιθυμούμε να ‘είμαστε τμήμα της ιστορίας του ‘Πολέμου των Άστρων,’ και της ευρύτερης ‘κοινότητας’ των ΄πιστών’ της. Την οραματική και βίαιη  διάσταση που ‘πνίγει’ και ‘καταστρέφει,’ μετασχηματιζόμενη σε κάτι διαφορετικό, αφήνει πίσω της η ποπ, νοηματοδοτική αισθητική που όντας πεδίο μίας ατέρμονης και ενθουσιαστικής υπέρβασης και προσδιορισμού ‘νέων κόσμων,’  τροφοδοτεί με εικόνες και συνδηλώσεις μία χώρα που τις ‘απορροφά’ με ‘βουλιμία.’ Στον νέο ‘Πόλεμο των Άστρων’ η Ουκρανία δύναται να αναγνωρίσει τον συλλογικό ‘εαυτό’ της με την χροιά ενός «ποπ συντηρητισμού», για να παραπέμψουμε εκ νέου στην ανάλυση του Taguieff να αναδύεται στην επιφάνεια.

[14] Δίχως πρόθεση συγ-κινησιακής φόρτισης, οι φωτογραφίες του Νιλς Άκερμαν, δίχως σταθερή ‘ροή,’  τείνουν στην ανάδειξη ενός συνειδησιακού ‘σοκ,’ επιδιώκοντας να συμβάλλουν ωσάν ντοκουμέντο και μαρτυρία μίας εποχής, σε μία ευρύτερη ιστορική συζήτηση περί μνήμης και περί αξίας της ιστορικής-συλλογικής μνήμης, προσεγγίζουν το φαντασιακό του έθνους υπό την σκοπιά ενός ‘πολέμου’ που διεξάγεται συμβολικά, σημασιοδοτούν την μετάβαση στο τι συγκροτούσε τον ‘Σοβιετικό άνθρωπο,’ επανεπινοώντας εκ νέου την πολιτική ως διαχείριση συμβόλων και συμβολισμών. Δεν ενυπάρχει αίμα, σιωπηλά, παρά η ιστορία.

[15] Βλέπε σχετικά, Levi-Strauss Claude, ‘The effectiveness of symbols,’ Structural Anthropology, Garden City, New York, Anchor Books, 1963, σελ. 181-201.

[16] Βλέπε σχετικά το ‘διεισδυτικό’ πολιτικά βιβλίο της Σβετλάνα Αλεξίεβιτς που κατατίθεται υπό την μορφή μαρτυριών που συγκροτούν από πολλές πλευρές το ανοιχτό πρότυπο του ‘Σοβιετικού ανθρώπου’ σε διάφορες εποχές και υπό διαφορετικές συνθήκες. Αλεξίεβιτς Σβετλάνα, ‘Το τέλος του Κόκκινου Ανθρώπου,’ Μετάφραση: Ιωαννίδου Αλεξάνδρα, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, 2016, σελ. 11.

[17] Ο Ιστορικός Σαούλ Φριντλέντερ, αναφερόμενος στην υποκειμενικότητα του βιώματος και της μνήμης, τονίζει ό,τι «μόνο την ατομική μνήμη μπορεί κανείς να θεωρήσει αποδεκτή». Βλέπε σχετικά, Φριντλέντερ Σαούλ, ‘Σκέψεις για τον Ναζισμό. Συνομιλίες με τον Stephane Bou…ό.π., σελ. 243.

[18] Βλέπε σχετικά, Βασιλείου Αρετή, ‘ «Ένα μικρό περιθώριο κωμικής αναρχίας»: Η επίδραση του θεάτρου σκιών στις κωμωδίες του Γιώργου Θεοτοκά,’ Περιοδικό Νέα Εστία, Τόμος 164^ος,  Τεύχος 1816, Νοέμβριος 2008, σελ. 943.