Κύθηρα: Ανάμεσα σε θυμάρι και μύθους

Υπάρχουν νησιά που δεν μοιάζουν με άλλα και ένα από αυτά είναι τα Κύθηρα. Θα τα συναντήσουμε στο σταυροδρόμι των ανέμων, ανάμεσα στο Ιόνιο και στο Αιγαίο, να μοσχομυρίζουν θυμάρι, ρίγανη, μυρτιές και θρούμπι και να ξυπνούν μύθους και ατέλειωτες παλιές ιστορίες που ακόμα και σήμερα σιγοψιθυρίζονται στα καλντερίμια.

Τα Κύθηρα είναι γνωστά και με την παλαιότερη ενετική ονομασία Τσιρίγο είναι συνδεδεμένα κατά τη μυθολογία με τη θεά Αφροδίτη.

Advertisement

Μια από τις δύο παραδόσεις σχετικές με τη γέννηση της Αφροδίτης, είναι ότι σύμφωνα με τη Θεογονία του Ησιόδου η Αφροδίτη γεννήθηκε από τα αποκομμένα από τον Κρόνο γεννητικά όργανα του πατέρα του Ουρανού. Τα οποία έριξε στη θάλασσα και αναδύθηκε η θεά στον αφρό της θάλασσας και με την πνοή του Ζέφυρου βγήκε στα άγια Κύθηρα, όπου πάτησε για πρώτη φορά στη γη. Στη συνέχεια αναδύθηκε στα νερά του Κυθήρων και πέρασε τα πρώτα χρόνια στο αγαπημένο της ιερό, κατόπιν πήγε στην Κύπρο, όπου επίσης θεωρείται τόπος της θεάς.

Θαυμαστή η χλωρίδα του νησιού, αποτελείται κυρίως από φυτά της Ανατολικής Μεσογείου, βαλκανικά και ελληνικά είδη. Υπάρχουν 723 διαφορετικά φυτικά είδη, σημαντικός αριθμός για το μέγεθος του νησιού! Από αυτά τα 48 είναι ενδημικά φυτά που συναντάς σε όλη την Ελλάδα, ενώ τα 5 είναι τοπικά ενδημικά.

Η μεγάλη ποικιλία βοτάνων, τις ιδιότητες των οποίων γνώριζαν και εξακολουθούν να γνωρίζουν έως και σήμερα πολλοί Κυθήριοι, είχε σαν αποτέλεσμα να τα μαζεύουν με ευσέβεια για πολλές διαφορετικές χρήσεις και για την αντιμετώπιση διάφορων παθήσεων του ανθρώπινου οργανισμού.

Μαντιλίδες, κάππαρη, μάραθο, δεντρολίβανο, σαλέπι, θυμάρι, φασκομηλιές, χαρουπιές, καυκαλήθρες, μολόχες, ρείκι, πολυκόμπι, δάφνες, χαμολιά και μανδραγόρα είναι μερικά από αυτά που μοσχοβολούν στο νησί. Οι παλιοί το γαλανάγκαθο το κρεμάγανε για το μάτι στις θημωνιές. Η μυρτιά, φυτό αφιερωμένο στη θεά Αφροδίτη, η οποία είχε χρησιμοποιήσει ένα κλαδί μυρτιάς για να καλύψει τη γυμνότητά της. Από το σκαρόχορτο ή σκυλολάχανο στην αρχαιότητα έφτιαχναν καταπλάσματα για να προκαλέσουν τη σύλληψη αγοριού ή κοριτσιού.

Αν και η σοφία των ντόπιων έλεγε «για του θανάτου τις πληγές βοτάνια δε χωρούνε, ούτε γιατροί γιατρεύουνε, ούτε άγιοι βοηθούνε» (Χορταρέα, 2003).

Το έδαφος, τα σπήλαια, η γεωγραφική τους θέση, οι μύθοι, η πανίδα, η αρχιτεκτονική τους, τα κάνουν μοναδικά. Η γαστρονομία τους έχει μεγάλη ιστορία αν και επηρεασμένη από πολλούς λαούς που πέρασαν, λένε πως κυρίως την επηρέασε η κουζίνα των Βενετών, σήμερα όμως έχει τη δική της ιστορία.

Κυρίαρχη θέση στο τραπέζι των Τσιριγωτών έχουν τα τοπικά προϊόντα, τα διάσημα παξιμάδια, το ντόπιο αλάτι, το ελαιόλαδο, το οποίο χρησιμοποιούσαν και για θεραπευτικούς σκοπούς πολύ συχνά, τα άνυδρα λαχανικά, η φάβα, το κρασί. Ο τραχανάς, τα κουκιά, τα ξεροτήγανα, οι μικρές ελιές και τα φρέσκα ψαριά είναι από μόνα τους μια μοναδική γευστική εμπειρία.

Μα η πιο ωραία εικόνα είναι αυτή στις γιορτές, όταν οι παλιές γυναίκες άνοιγαν τη σάλα και συνήθιζαν να προσφέρουν στους επισκέπτες φοντάν αμυγδάλου και χειροποίητο λικέρ βερίκοκο ή βυσσινάδα, κ.ά.
Και μιας και αναφέραμε τους Βενετούς, όταν επισκεφτείτε το νησί δοκιμάστε βενετσιάνικο παστίτσιο: Ένα εντυπωσιακό πιάτο που κατάγεται από τους Ενετούς, με χοντρά μακαρόνια, τυρί, συκωτάκια, και κιμά που ψήνεται μέσα σε ημίγλυκη ζύμη.

Αυτό που έχει ενδιαφέρον στα Κύθηρα είναι ότι όσο και να ψάξει κάποιος ανακαλύπτει παλιές πρακτικές των βοτάνων ακόμα και σήμερα, όπως για παράδειγμα τις σεμπρεβίβες γνωστές και ως«αμάραντα των Κυθήρων», είναι λουλούδια με μικρά στρογγυλά κίτρινα άνθη που φυτρώνουν σε απόκρημνα βράχια. Συμβολίζουν την αιωνιότητα και γι’ αυτό το λόγο συχνά τη διακοσμούν στα σπίτια και στις εκκλησίες. Ίσως από τα πιο αρωματικά θυμάρια. Πώς μπορούσε άλλωστε να ήταν διαφορετικά μιας και μεγαλώνει στον άνεμο; Μοσχοβολά θυμάρι το νησί. Όσο για το θυμαρίσιο μέλι του, μοναδικό!

Και όταν φτάσετε στο νησί είναι βέβαιο πως θα σας ξελογιάσει η ομορφιά του, μη σας πάρει η χαρά και ξεχάσετε να δοκιμάσετε με τη ντόπια μυρωδάτη ρίγανη τη Βρεχτολαδέα Τσιριγώτικη. Ένα παραδοσιακό πιάτο των Κυθήρων, που συνδυάζει παξιμάδια (προζυμένια, ζυμωμένα με ελαιόλαδο), άνυδρη ντομάτα, φρέσκο κρίταμο, ντόπιο τυρί, ρίγανη, ανθό αλατιού και αγνό παρθένο ελαιόλαδο, όλα ντόπια και αυθεντικά!