Κάμερες τροχαίας, κεραίες και πληροφορίες: Η θανάσιμη παγίδα για τον Χαμενεΐ

Οταν οι άρτια εκπαιδευμένοι και απόλυτα αφοσιωμένοι σωματοφύλακες και οδηγοί των ανώτερων ιρανών αξιωματούχων έφταναν για υπηρεσία κοντά στην οδό Παστέρ, στην Τεχεράνη, εκεί όπου ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σκοτώθηκε το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου, οι Ισραηλινοί τους παρακολουθούσαν ήδη στενά.

Οπως λένε στους Financial Times δύο πρόσωπα που γνώριζαν τις λεπτομέρειες της επιχείρησης, σχεδόν όλες οι κάμερες κυκλοφορίας της ιρανικής πρωτεύουσας είχαν χακαριστεί εδώ και χρόνια.

Το υλικό τους μεταδιδόταν κρυπτογραφημένο σε διακομιστές στο Τελ Αβίβ και στο νότιο Ισραήλ. Μία συγκεκριμένη κάμερα αποδείχθηκε ιδιαίτερα χρήσιμη, καθώς επέτρεπε την παρακολούθηση του σημείου όπου οι άνδρες της φρουράς στάθμευαν τα προσωπικά τους οχήματα, προσφέροντας μια εικόνα για τις καθημερινές κινήσεις των ανθρώπων μέσα σε ένα από τα πλέον φυλασσόμενα κτιριακά συγκροτήματα της χώρας.

Προηγμένοι αλγόριθμοι συμπλήρωναν αναλυτικούς φακέλους για τα μέλη των ομάδων ασφαλείας: τις διευθύνσεις κατοικίας τους, τα ωράρια υπηρεσίας τους, τις διαδρομές μετακίνησής τους και, κυρίως, ποιον αξιωματούχο συνόδευαν συνήθως. Έτσι σχηματιζόταν αυτό που οι υπηρεσίες πληροφοριών αποκαλούν «μοτίβο ζωής», δηλαδή η χαρτογράφηση της ρουτίνας και των συνηθειών ενός στόχου.

Οι δυνατότητες αυτές εντάσσονταν σε μια πολυετή εκστρατεία συλλογής πληροφοριών που προετοίμασε το έδαφος για τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, γράφουν οι Financial Times. Η ροή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, δεν ήταν το μοναδικό μέσο με το οποίο το Ισραήλ και η CIA κατάφεραν να προσδιορίσουν πότε ακριβώς ο 86χρονος Χαμενεΐ θα βρισκόταν στο γραφείο του εκείνο το πρωινό και ποιοι θα συμμετείχαν στη συνάντηση.

Οι Ισραηλινοί είχαν επίσης τη δυνατότητα να παρεμβαίνουν σε δώδεκα κοντινές κεραίες κινητής τηλεφωνίας, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση κατειλημμένων γραμμών και εμποδίζοντας την ομάδα προστασίας να λάβει ενδεχόμενες προειδοποιήσεις. «Γνωρίζαμε την Τεχεράνη όπως γνωρίζουμε την Ιερουσαλήμ», είπε στους Financial Times εν ενεργεία ισραηλινός αξιωματούχος πληροφοριών. Όταν γνωρίζεις έναν τόπο όπως τον δρόμο όπου μεγάλωσες, εντοπίζεις αμέσως το παραμικρό στοιχείο που φαίνεται «αταίριαστο» σε αυτόν.

Η εξαιρετικά λεπτομερής εικόνα της ιρανικής πρωτεύουσας ήταν αποτέλεσμα επίμονης και συστηματικής συλλογής δεδομένων. Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η μονάδα 8200, η επίλεκτη υπηρεσία σημάτων του ισραηλινού στρατού, καθώς και ανθρώπινες πηγές της Μοσάντ. Παράλληλα, οι στρατιωτικές υπηρεσίες επεξεργάζονταν τεράστιους όγκους πληροφοριών σε καθημερινές αναφορές.

Μέσω μιας μαθηματικής μεθόδου που είναι γνωστή ως ανάλυση κοινωνικών δικτύων, αναλύονταν δισεκατομμύρια σημεία δεδομένων για να εντοπιστούν κέντρα επιρροής και λήψης αποφάσεων, καθώς και νέοι στόχοι παρακολούθησης ή εξόντωσης. Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας, σύμφωνα με τους Financial Times, ήταν μια συνεχής «γραμμή παραγωγής» στόχων. Όπως επισημαίνουν ισραηλινοί αναλυτές, η στοχοκεντρική πληροφορία αποτελεί τον πυρήνα της στρατηγικής τους.

Το Ισραήλ έχει πραγματοποιήσει εκατοντάδες στοχευμένες δολοφονίες στο εξωτερικό, εναντίον μαχητών, πυρηνικών επιστημόνων, μηχανικών, αλλά και με παράπλευρες απώλειες αμάχων. Ωστόσο, ακόμη και η εξόντωση μιας τόσο εμβληματικής πολιτικής και θρησκευτικής μορφής όπως ο Χαμενεΐ εγείρει έντονες συζητήσεις για το κατά πόσο αυτή η επιθετική, τεχνολογικά εξελιγμένη στρατηγική οδηγεί σε μακροπρόθεσμα στρατηγικά οφέλη.

Η υπεροχή των ισραηλινών υπηρεσιών είχε ήδη αποτυπωθεί στον 12ήμερο πόλεμο του περασμένου Ιουνίου, υπενθυμίζουν οι Financial Times, όταν μέσα σε λίγα λεπτά εξοντώθηκαν περισσότεροι από δώδεκα ιρανοί πυρηνικοί επιστήμονες και ανώτατοι στρατιωτικοί. Ταυτόχρονα, μέσω κυβερνοεπιθέσεων, drones μικρής εμβέλειας και πυραύλων ακριβείας που εκτοξεύτηκαν εκτός ιρανικών συνόρων, καταστράφηκαν ραντάρ ρωσικής κατασκευής, «τυφλώνοντας» την αεράμυνα της Τεχεράνης. Ισραηλινά μαχητικά χρησιμοποίησαν πυραύλους Sparrow, ικανούς να πλήξουν στόχο μεγέθους τραπεζιού από απόσταση άνω των 1.000 χιλιομέτρων.

Πολλές λεπτομέρειες της επιχείρησης που το Ισραήλ ονόμασε «Βρυχώμενο Λιοντάρι» (Roaring Lion) και οι ΗΠΑ «Επική Οργή» (Epic Fury) ενδέχεται να μην αποκαλυφθούν ποτέ, ώστε να προστατευθούν πηγές και μέθοδοι που παραμένουν ενεργές.

Ωστόσο, περισσότεροι από πέντε νυν και πρώην αξιωματούχοι πληροφοριών υπογράμμισαν στους Financial Times ότι η απόφαση για τη δολοφονία ήταν πρωτίστως πολιτική και όχι απλώς τεχνολογική. Όταν επιβεβαιώθηκε ότι ο Χαμενεΐ θα πραγματοποιούσε συνάντηση με κορυφαίους αξιωματούχους στο συγκρότημά του, κρίθηκε ότι η συγκυρία ήταν μοναδική. Με την έναρξη γενικευμένου πολέμου, εκτιμήθηκε ότι οι ιρανοί ηγέτες θα κατέφευγαν άμεσα σε υπόγεια καταφύγια απρόσβλητα από ισραηλινές βόμβες.

Σε αντίθεση με τον ηγέτη της Χεζμπολάχ, Χασάν Νασράλα, ο οποίος ζούσε επί χρόνια σε υπόγεια κρησφύγετα, έως τη δολοφονία του το 2024 στη Βηρυτό, ο Χαμενεΐ δεν είχε επιλέξει να βρίσκεται μόνιμα σε κάποιο καταφύγιο. Αν και είχε αναφερθεί δημοσίως στο ενδεχόμενο του μαρτυρικού θανάτου, στις συρράξεις λάμβανε ορισμένα μέτρα ασφαλείας. Εκείνη την ημέρα, όμως, δεν βρισκόταν σε κάποιο από τα δύο υπόγεια καταφύγιά του, γεγονός που, όπως σχολιάζουν οι Financial Times, αποδείχθηκε καθοριστικό για την έκβαση των πραγμάτων και μοιραίο για τον ίδιο.

Παρά τις επανειλημμένες απειλές του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και τη συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή, οι διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα συνεχίζονταν με τη μεσολάβηση του Ομάν. Δημοσίως, ο Τραμπ εξέφραζε δυσαρέσκεια για τον αργό ρυθμό των συνομιλιών· ιδιωτικά, σύμφωνα με πηγές, θεωρούσε τις ιρανικές απαντήσεις ανεπαρκείς. Η επιχείρηση είχε σχεδιαστεί μήνες νωρίτερα, αλλά προσαρμόστηκε στα νέα δεδομένα όταν επιβεβαιώθηκε η κρίσιμη συνάντηση του Σαββάτου.

Η ταυτοποίηση στόχων στο παρελθόν απαιτούσε επίπονες οπτικές επιβεβαιώσεις. Πλέον, η εκτεταμένη αλγοριθμική ανάλυση έχει αυτοματοποιήσει μεγάλο μέρος της διαδικασίας. Για έναν στόχο τέτοιου μεγέθους, όμως, η αποτυχία δεν ήταν επιλογή. Η ισραηλινή στρατιωτική πρακτική απαιτεί ανεξάρτητη επιβεβαίωση από δύο ανώτερους αξιωματικούς ότι ο στόχος βρίσκεται στο σημείο και συνοδεύεται από συγκεκριμένα πρόσωπα. Εκτός από τα δεδομένα σημάτων που είχαν στα χέρια τους οι Ισραηλινοί, οι Αμερικανοί φέρονται να διέθεταν και ανθρώπινη πηγή στο πεδίο.

Η CIA δεν απάντησε στις ερωτήσεις των Financial Times σχετικά με τη συγκεκριμένη πληροφορία.

Στις 3:38 μ.μ. ώρα Ανατολικής Ακτής, ο Τραμπ, επιβαίνοντας στο Air Force One με προορισμό το Τέξας, έδωσε το πράσινο φως για την επιχείρηση «Epic Fury». Οι αμερικανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν κυβερνοεπιθέσεις με στόχο να αποδιοργανώσουν και να «τυφλώσουν» τις ιρανικές δυνατότητες εντοπισμού και αντίδρασης, γράφουν οι Financial Times. Ισραηλινά μαχητικά, έπειτα από πολύωρη πτήση, εκτόξευσαν περίπου 30 κατευθυνόμενα βλήματα στο συγκρότημα. Σύμφωνα με δηλώσεις αξιωματούχων, το πλήγμα πραγματοποιήθηκε στο φως της ημέρας ώστε να επιτευχθεί αιφνιδιασμός παρά την υψηλή ιρανική ετοιμότητα.

Η επιτυχία αυτή συνδέεται με δύο κομβικά γεγονότα που απέχουν πάνω από είκοσι χρόνια μεταξύ τους:

Το 2001 ο τότε πρωθυπουργός του Ισραήλ, Αριέλ Σαρόν, έδωσε εντολή στον επικεφαλής της Μοσάντ να θέσει το Ιράν ως απόλυτη προτεραιότητα. «Αυτό που χρειάζομαι είναι το Ιράν», φέρεται να του είχε πει. Από τότε, ο στόχος του Τελ Αβίβ παρέμεινε σταθερός: σαμποτάζ στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, εξόντωση επιστημόνων, αποδυνάμωση συμμάχων και υποδομών.

Το δεύτερο σημείο καμπής ήταν η σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023 από τη Χαμάς, πίσω από την οποία το Ισραήλ βλέπει ιρανική υποστήριξη ή και προτροπή. Μέχρι τότε, παρά τη διείσδυση σε κύκλους ηγετών όπως ο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ της Αιγύπτου ή ο Χαφέζ αλ-Ασαντ της Συρίας, η εξόντωσή τους από το Ισραήλ θεωρείτο εκτός ορίων. Η δολοφονία ξένων ηγετών ενέχει τεράστιο ρίσκο: η ενδεχόμενη αποτυχία μπορεί να τους ενισχύσει, όπως συνέβη με τις αποτυχημένες απόπειρες της CIA κατά του Φιντέλ Κάστρο, ενώ η επιτυχία μπορεί να προκαλέσει απρόβλεπτο χάος.

Ωστόσο, σημειώνουν οι Financial Times, οι διαδοχικές επιτυχίες, όπως η δολοφονία του Ισμαήλ Χανίγια το 2024 στην Τεχεράνη και το πολυετές μυστικό πρόγραμμα παγίδευσης χιλιάδων βομβητών της Χεζμπολάχ, ενίσχυσαν την αυτοπεποίθηση του ισραηλινού μηχανισμού ασφαλείας.

Όπως το θέτει μια πρώην αξιωματούχος της Μοσάντ: «Στα εβραϊκά λέμε ότι τρώγοντας έρχεται η όρεξη. Όσο περισσότερες επιτυχίες συσσωρεύονται, τόσο μεγαλώνει η φιλοδοξία για ακόμη πιο τολμηρές κινήσεις».