Ιδιώτες κατασκευάζουν δημόσια έργα όταν το κράτος ολιγωρεί

Η ενεργοποίηση των Κυθηρίων του εσωτερικού και του εξωτερικού για την δημιουργία κρατικών και ιδιωτικών υποδομών δημοσίου συμφέροντος στο νησί, αποτελεί ένα παγιωμένο «οιονεί θεσμό», με έντονη παρουσία όταν το καλούν οι περιστάσεις, όταν δηλαδή το κράτος αδυνατεί ή καθυστερεί να αναλάβει τις υποχρεώσεις του. Με αυτή τους την δράση , οι ιδιώτες ενστερνίζονται, ουσιαστικά, την περίφημη προτροπή του John Kennedy – εμπνευσμένη από τον Khali Gibran –  «μη ρωτάς τι μπορεί η χώρα σου να κάνει για σένα-ρώτα τι μπορείς εσύ να κάνεις για την χώρα σου».  

Επί του προκειμένου μπορούν να διακριθούν δύο ξεχωριστές κατηγορίες δράσεως των ιδιωτών, ανάλογα με την φύση των έργων στα οποία ενεργοποιούνται. Η πρώτη στοχεύει στην κάλυψη της ανυπαρξίας ή των ελλείψεων των κοινωνικών υποδομών, της παιδείας, της υγείας και της φροντίδας των ηλικιωμένων, και η δεύτερη στην δημιουργία των απαραιτήτων τεχνικών έργων για την λειτουργία του νησιού, την βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων και την προώθηση της εν γένει ανάπτυξης του τόπου.

Αναφέρω συνοπτικά, ότι η πρώτη κατηγορία αποτελεί ιδιαίτερο κεφάλαιο του ενδιαφέροντος των απανταχού Κυθηρίων για τον τόπο τους, και οι δράσεις τους συνίστανται σε γενναιόδωρες χορηγίες – μεταξύ των χορηγών συγκαταλέγονται και οι μεγάλοι ευεργέτες – για την κατασκευή αυτόνομα και καθ’ ολοκληρίαν, χωρίς καμία κρατική συνδρομή, των σπουδαίων κοινωφελών ιδρυμάτων, του Γυμνασίου παλαιότερα, και του Νοσοκομείου και Γηροκομείου στην σύγχρονη εποχή.

Οι χορηγίες αυτού του είδους συνεχίστηκαν και για την συντήρηση και τις επισκευές των κτιριακών εγκαταστάσεων των ιδρυμάτων αυτών, στην διάρκεια του χρόνου. Ιδιαίτερα για το γηροκομείο, το οποίο είχε, κατά καιρούς, ανάγκεςεπισκευαστικών βελτιώσεων και σήμερα χρήζει γενικής ανακαίνισης, οι χορηγίες συνεχίζονται μέχρι και τις μέρες μας.

Το δεύτερο ξεχωριστό κεφάλαιο, το οποίο αποτελεί το αντικείμενο του παρόντος άρθρου, είναι οι πρωτοβουλίες των ιδιωτών στην κατασκευή τεχνικών δημοσίων υποδομών.Υποκαθιστώντας το κράτος όταν ολιγωρεί, οι Κυθήριοι αναλαμβάνουν τον σχεδιασμό, την χρηματοδότηση και την εκτέλεση τεχνικών έργων δημοσίου συμφέροντος, στο οδικό δίκτυο, στα λιμάνια, ακόμη και στο αεροδρόμιο.

Οι ιδιώτες κινητοποιούνται, ως επί το πλείστον αυτόνομα, ύστερα από μεγάλη μάταιη αναμονή του κράτους να κατασκευάσει τις αναγκαίες υποδομές, και κάτω από την  έντονη πίεση των πραγμάτων, όταν η υπομονή εξαντλείται και οι ανάγκες εντείνονται. Στην περίπτωση των δρόμων, η ανάμειξη των ιδιωτών προσπαθεί να καλύψει είτε την έλλειψη πρόσβασης των κατοίκων ορισμένων περιοχών στις απομακρυσμένες περιουσίες τους, είτε την γενικότερη ανεπάρκεια οδικής επικοινωνίας εντός του νησιού και σύνδεσηςτης ενδοχώρας με τα λιμάνια.

Στο ίδιο πνεύμα, όταν το κράτος απουσιάζει, ιδιώτες κατασκευάζουν λιμενικά έργα, για να ικανοποιήσουν την επείγουσα ανάγκη ενός λιμανιού που να παρέχει συνθήκες ανεμπόδιστης και ασφαλούς μεταφοράς επιβατών και προϊόντων. Τέλος, η από πολλού χρόνου συζητούμενη έναρξη κατασκευής του αεροδρομίου, επισπεύστηκε από την ιδιωτικήενεργοποίηση μέχρις ότου αναληφθεί από το κράτος.

Η πρωτοβουλία δράσεως αναλαμβάνεται συνήθως από ένα πολύ μικρό αριθμό πρωτοπόρων Κυθηρίων, οι οποίοι, σε πρώτη φάση, κινητοποιούν τους κατοίκους των περιοχών που ωφελούνται άμεσα, ή όλους τους κατοίκους του νησιού,ανάλογα με το έργο, να προσφέρουν εθελοντική εργασία και χρηματικές συνεισφορές. Παράλληλα, οργανώνονται ομάδες εράνων στο εσωτερικό και στο εξωτερικό για την συγκέντρωση χρημάτων, προσελκύοντας από μικρές εισφορές βιοπαλαιστών, μέχρι πολύ μεγάλες χορηγίες. Τα Κυθηραϊκά σωματεία, οι κοινότητες, ακόμη και η εκκλησία σε ορισμένες περιπτώσεις,συνεισφέρουν επίσης, ανάλογα με τις δυνάμεις τους, ενώ οργανώνονται και ειδικές εκδηλώσεις, όπως χοροεσπερίδες, τα έσοδα των οποίων χρησιμοποιούνται στην κατασκευή συγκεκριμένων έργων.

Με τις ενέργειες και τα μέσα αυτά, η εμπλοκή των ιδιωτών σε δημόσια τεχνικά έργα άρχισε ουσιαστικά στην δεκαετία του 1920, με την ανάληψη πρωτοβουλιών κατασκευής δρόμων(δρόμος Αρωνιαδίκων-Διακοφτιού). Η δράση των ιδιωτών εντάθηκε από το 1946 (επισκευή κεντρικού δρόμου), με συνεχή παρουσία  στο άνοιγμα νέων δρόμων ή την επισκευή παλιών, σε πολλά σημεία του νησιού. Ιδιαίτερα παραγωγική ήταν η ιδιωτική δραστηριότητα  στην δεκαετία του 1950, κατά τηνοποία άρχισαν να κατασκευάζονται ή κατασκευάστηκαν,ορισμένοι πολύ σημαντικοί δρόμοι (Φριλιγκιανίκων-Παλαιόπολης, Μυρτιδίων-Λειβαδίου, Φρατσίων-Παλαιόπολης, Μυλοποτάμου-Σπηλαίου Αγίας σοφίας, Καραβά-Πλατειάς Άμμου).  Μερικά χρόνια αργότερα, το 1969,   κατασκευάστηκε ο δρόμος Μονής Μυρτιδίων-Λιμναρίων,  και το 1984 ο δρόμος  (Μυλοποτάμου-Λιμνιώνα).  

Παράλληλα με το οδικό δίκτυο, η ιδιωτική πρωτοβουλία επεκτείνεται και στα λιμάνια του νησιού, γιατί το κράτος δεν ήταν  πάντα πρόθυμο να χρηματοδοτήσει λιμενικά έργα, τόσο αναγκαία και άμεσα για την ακτοπλοϊκή συγκοινωνία του νησιού. Η κινητοποίηση των ιδιωτών για την αντιμετώπιση του μόνιμου αυτού προβλήματος, ήταν μεγάλη και καταλυτική. Όπως και στην περίπτωση του οδικού δικτύου,  η ανάμειξη των ιδιωτών άρχισε από την δεκαετία του 1920, με την αναζήτηση χρημάτων για την κατασκευή λιμανιού στο νησί. Ουσιαστικά όμως, η κατασκευή λιμενικών έργων από ιδιώτες άρχισε το 1933 με την Αγία Πελαγία και διήρκεσε μέχρι το 1938 (και ξανά  το 1969), συνεχίστηκε με το Διακόφτι το 1952, το Καψάλι το 1962 και την Πλατειά Άμμο το 1971.

Η συνδυασμένη ενεργοποίηση των Κυθηρίων στην κατασκευή δρόμων και λιμενικών έργων, καλύπτοντας το κενό της κρατικής ανεπάρκειας, επίσπευσε την αναγκαία συνέργεια και την λειτουργική αλληλεξάρτηση του διδύμου οδικό δίκτυο –λιμάνια προς όφελος του νησιού. Ακόμη και η κατά καιρούς επιλογή του κατάλληλου λιμανιού για τα Κύθηρα, εκτός των άλλων, εξαρτιόταν  και από την ευκολία οδικής πρόσβασης προς αυτό. Κατά συνέπεια, η ιδιωτική πρωτοβουλία στα έργα αυτά συνέβαλε, σε τελική ανάλυση, στην πιο έγκαιρη εξυπηρέτηση της οικονομικής δραστηριότητας, και κατ’ ακολουθία, στην ενίσχυση της ανάπτυξης του νησιού.

Η συνδρομή των Κυθηρίων στην κατασκευή δημοσίων υποδομών ήταν διαρκής και αδιάληπτη, ακόμη και σε δημόσια έργα μεγάλου βεληνεκούς, όπως το αεροδρόμιο, το οποίο ουσιαστικά ξεκίνησε να κατασκευάζεται με ιδιωτικούς πόρους και εθελοντική εργασία μέχρι, χρόνια μετά, να το αναλάβει το κράτος.  Χωρίς καμία κρατική στήριξη, άρχισαν, τους τελευταίους μήνες του 1971, οι εργασίες με ιδιωτικά μηχανικά μέσα και με ερανική συγκέντρωση χρημάτων από την Ελλάδα και το εξωτερικό με πολλές συμμετοχές. Κατασκευάστηκε, πολύ γρήγορα, μικρός διάδρομος προσγείωσης, και αμέσως μετά, τον Δεκέμβριο του 1971, προσγειώθηκε το πρώτο μικρό αεροπλάνο στον χωμάτινο ακόμα διάδρομο του αεροδρομίου.

Ανακεφαλαιώνοντας, διαπιστώνουμε ότι, από την δεκαετία 1920 που άρχισε η πρώτη ανάμειξη των ιδιωτών στο οδικό δίκτυο, μέχρι το 1971 που δρομολογήθηκε η κατασκευή του αεροδρομίου, αλλά ακόμη και αργότερα, οι Κυθήριοι του νησιού και της διασποράς ήταν πάντα παρόντες να καλύψουν την κρατική απουσία στην κατασκευή των αναγκαίων υποδομών. Με την δραστηριότητά τους αυτή, οι ιδιώτες, πέρα από την δική τους πρωτογενή συμβολή στα έργα που ανελάμβαναν, «ανάγκαζαν», κατά κάποιο τρόπο, το κράτος να αναλάβει έγκαιρα την αποπεράτωση των μεγάλων, αλλά και μικρότερων έργων. Σε κάθε πάντως περίπτωση, η ενεργοποίηση των ιδιωτών στην δημιουργία δημοσίων έργων ήταν άκρως αποτελεσματική και χρήσιμη στην διαμόρφωση των βασικών υποδομών του νησιού.

---

Λεπτομερής παρουσίαση των δημοσίων έργων που κατασκευάστηκαν από ιδιώτες, των πρωτοπόρων σε κάθε περίπτωση, του τρόπου χρηματοδότησης και του κόστους κατασκευής εμπεριέχονται σε άλλα σχετικά άρθρα του συγγραφέα της σειράς αυτής στα Κυθηραϊκά, και στο βιβλίο του συγγραφέα, Οικονομική και Κοινωνική Ανάπτυξη των Κυθήρων κατά τον 20ο Αιώνα.

 

Διαβάστε επίσης : Επιχώριος και Ομογενειακός Ευεργετισμός των Κυθηρίων

---

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Ιουλίου – Αυγούστου 2025