Η μετεωρολογία στα Κύθηρα

Ήταν μια εποχή που δεν υπήρχαν μετεωρολογικά δελτία στα μέσα επικοινωνίας. Μιλάμε για τη δεκαετία του ’40 και του’50, που βέβαια ούτε τηλεόραση υπήρχε, ούτε διαδίκτυο, μόνο ραδιοφωνία υπήρχε, αλλά τουλάχιστον στη δεκαετία του ’40 ελάχιστοι δέκτες υπήρχαν στα Κύθηρα. Οπωσδήποτε και η μετεωρολογία εκείνα τα χρόνια δεν είχε τους δορυφόρους και τους μετεωρολογικούς σταθμούς που έχει σήμερα για να μπορεί να κάνει σωστές προβλέψεις και προσπαθούσαν με τα μέσα που διέθεταν τότε να κάνουν προβλέψεις, που όμως δεν ήταν πάντα ακριβείς και δεν ήταν  για πολλές ημέρες.

Έτσι τα καράβια έφευγαν με την ευθύνη του καπετάνιου, ο οποίος πολλές φορές ρισκάριζε, γιατί αυτό επέβαλε το συμφέρον του πλοιοκτήτη. Και έτσι «ποδίζανε» τα βαπόρια, όταν πέφτανε σε πολλά μποφώρ και αράζανε στο πρώτο λιμάνι που έπιαναν και μπορούσε να κλειστούν εκεί και δύο και τρεις μέρες μέχρι να «σπάσει» ο καιρός. Φανταστείτε την ταλαιπωρία των επιβατών που βρίσκονταν μέσα σ’ ένα ποδισμένο βαπόρι. Θυμάμαι το 1978, δηλ. πολύ αργότερα, που ταξίδευα με το «ΕΛΛΗ» με την οικογένειά μου από Πειραιά για Αμοργό με άσχημο καιρό και ποδίσαμε στο λιμάνι της Σύρου και μείναμε εκεί τρεις μέρες. Και στο βαπόρι ήταν επιβάτες για Δωδεκάνησα μέχρι Ρόδο κι εμείς με δύο μικρά παιδιά, το ένα μάλιστα μωρό. Μια περιπέτεια που δεν ξεχνιέται.

Advertisement

Θυμάμαι λοιπόν μικρό παιδί του Δημοτικού προς το τέλος της δεκαετίας του ’40 που με έπαιρνε ο πατέρας μου τους καλοκαιρινούς μήνες και ανεβαίναμε πολύ συχνά επάνω στο Κάστρο για να λειτουργήσει στην Παναγία του Κάστρου, ή για τις παρακλήσεις του 15Αύγουστου. Εκεί λοιπόν κοντά στην εκκλησία της Παναγίας υπήρχαν δύο ξύλινες κατασκευές, δύο ντουλάπια υπερυψωμένα και μέσα ήταν κλειδωμένα κάτι όργανα. Αυτά ήταν όργανα μετεωρολογίας, τα οποία όμως δεν κατέγραφαν αυτόματα τις ενδείξεις, αλλά έπρεπε κάποιος να τα επισκέπτεται και να τις καταγράφει. Υπεύθυνος γι΄ αυτά ήταν ένας καθηγητής του Γυμνασίου Κυθήρων, αν θυμάμαι καλά ήταν ο Φυσικός Γιώργος Μασσέλος, ο οποίος έστελνε ένα μαθητή από τις μεγάλες τάξεις του Γυμνασίου και έπαιρνε τις ενδείξεις κάθε μέρα, ίσως και δύο φορές την ημέρα. Οι ενδείξεις αυτές στέλνονταν στα κεντρικά της μετεωρολογίας, που τότε είχαν την έδρα τους στο αεροδρόμιο του Ελληνικού. Τώρα πώς στέλνονταν οι ενδείξεις δεν ξέρω, υποθέτω τηλεγραφικώς, γιατί άλλος τρόπος δεν υπήρχε. Τότε υπήρχαν τα 3 Τ (Τ Τ Τ) που σημαίνει Τηλεγραφείο, Τηλεφωνείο, Ταχυδρομείο και υπήρχε μόνιμος Τηλεγραφητής που έστελνε τα τηλεγραφήματα. Στα Κύθηρα υπήρχαν 2 καταστήματα, ένα στη Χώρα και ένα στον Ποταμό. Όμως υπήρχε υποπρακτορείο σε κάθε χωριό που ήταν έδρα Κοινότητας, όπου είχε τοποθετηθεί τηλέφωνο και ήταν συνήθως σε κάποιο καφενείο, ή σε κάποιο άλλο μαγαζί, που ήταν όλη μέρα ανοιχτό. Στο Λειβάδι π.χ. το είχε αναλάβει ο Μπομπός ο Ξερός, ο οποίος ήταν πράκτορας των 3Τ. Ο κάθε πράκτορας έπαιρνε και έστελνε τηλεγραφήματα επικοινωνώντας τηλεφωνικά με το κεντρικό, έπαιρνε και έδινε αλληλογραφία, όταν περνούσε ο διανομέας και όλα τα σχετικά. Μάλιστα σε κάποιο χωριό δεν βρέθηκε καφενείο, ή μπακάλικο που να μένει όλη μέρα ανοιχτό, για να αναλάβει το πρακτορείο των 3Τ, βρέθηκε όμως ένα τσαγκαράδικο και ο τσαγκάρης δέχτηκε και το ανέλαβε. Φαίνεται ότι ο άνθρωπος αυτός είχε χιούμορ και μόλις ανέλαβε πράκτορας των 3Τ, ανήρτησε στο τσαγκαράδικο μεγάλη ταμπέλα που έγραφε Τ.Τ.Τ.Τ. Τα 3 Τ έγιναν 4 γιατί πρόσθεσε και τη δική του δραστηριότητα. Αργότερα προς το τέλος της δεκαετίας του ΄50 τα 3Τ άλλαξαν και οργανώθηκαν χωριστά ο ΟΤΕ και τα ΕΛΤΑ.

Οι ενδείξεις λοιπόν αυτές που έπαιρναν πολύ ευσυνείδητα κάποιοι μαθητές του Γυμνασίου Κυθήρων χαρακτηρίστηκαν από το κέντρο Μετεωρολογίας πολύ αξιόπιστες, από τις πιο αξιόπιστες που λάβαιναν από όλη την Ελλάδα. Αποφασίστηκε λοιπόν στη δεκαετία του ’50 να γίνουν 4 μεγάλοι, σύγχρονοι περιφερειακοί σταθμοί σε όλη την Ελλάδα και ο ένας να γίνει στα Κύθηρα ακριβώς γι΄ αυτό το λόγο, όπως είπαν τότε, επειδή ένας ευσυνείδητος καθηγητής με τους μαθητές του έκαναν σωστά τη δουλειά που είχαν αναλάβει. Η τοποθεσία που αποφασίστηκε να γίνει ο νέος σταθμός ήταν κοντά στο Γυμνάσιο, στην τοποθεσία Ανεμόμυλος και σε οικόπεδο που προσέφερε δωρεάν ο δικηγόρος Παναγιώτης Στάθης-Αγαλίος. Αυτό ήταν χωράφι χέρσο, ανεμόμυλος δεν υπήρχε πια και εκεί πηγαίναμε και πετούσαμε τους χαρταετούς μας. Ήταν ιδανικό μέρος για τέτοια δουλειά και δεν πηγαίναμε μόνο την Καθαρά Δευτέρα.

Την κατασκευή αυτού του κτιρίου την παρακολούθησα από τα θεμέλια του. Μέναμε τότε πολύ κοντά, στη συνοικία της Αγίας Άννας και όλα τα παιδιά, που τότε ήμασταν πολλά, πηγαίναμε και παρακολουθούσαμε την κατασκευή. Μας έκανε εντύπωση που για την κατασκευή του δεν χρησιμοποιήθηκε καθόλου πέτρα, ούτε τράβες και νταβανοσάνιδα και καλαμωτές για να σκεπαστεί. Τσιμέντα και σίδερα για το σκελετό και την οροφή και τούβλα για τους τοίχους. Κάτι πρωτόγνωρο για μας. Πέτρα χρησιμοποίησαν μόνο για το μαντρότοιχο και περιμάντρωσαν ένα τεράστιο οικόπεδο και δεν μας άφησαν καθόλου χώρο να πετάμε τους χαρταετούς μας. Η κατασκευή κράτησε αρκετούς μήνες και τελικά έγινε ένα σύγχρονο κτίριο που όμως ήταν κάτι μοντέρνο και παράταιρο μπροστά στα άλλα κτίρια της Χώρας. Όταν κοίταζες από πάνω από το Κάστρο και έβλεπες τη Χώρα πιάτο μπροστά σου, το κτίριο του Μετεωρολογικού έβγαζε μάτι. Μεγάλες μαρκίζες, μια υψηλή κεραία στην οροφή που υπήρχαν όργανα για να δείχνουν τη διεύθυνση και την ταχύτητα του ανέμου, με αντηρίδες στερέωσης και πολλά άλλα εξαρτήματα που χαλούσαν την ομορφιά του παραδοσιακού οικισμού της Χώρας.

Τελείωσε λοιπό το κτίριο του Μετεωρολογικού, εξοπλίστηκε, μαντρώθηκε και έστειλαν υπαλλήλους να αναλάβουν υπηρεσία. Είχε γίνει πρόβλεψη να μπορούν να μένουν μέσα, διότι κάθε 3 ώρες έπρεπε να καταγράφουν από τα όργανα τα στοιχεία, διεύθυνση του ανέμου, ταχύτητα, υγρασία, νέφωση κ.τ.λ. και αμέσως να τα στείλουν στο κέντρο με τον ασύρματο. Αυτό ήθελε περίπου μισή ώρα δουλειά, μετά ήταν ελεύθεροι, όμως έπρεπε να γίνουν 8 παρατηρήσεις το 24ωρο. Οι υπάλληλοι αυτοί δεν ήταν πάντοτε μετεωρολόγοι, τουλάχιστον στην αρχή. Ήταν παρατηρητές που ασφαλώς είχαν εκπαιδευθεί κατάλληλα και έστελναν στο κέντρο τις ενδείξεις που έγραφαν τα όργανα και όσα οι ίδιοι παρατηρούσαν. Πολλοί υπάλληλοι παρελάσανε από το Μετεωρολογικό Σταθμό Κυθήρων στα χρόνια της λειτουργίας του. Όμως 2 άφησαν το στίγμα τους στη μικρή μας κοινωνία. Ένας πολύ γνωστός Κυθήριος , ο Θανάσης ο Βενάρδος, που διορίστηκε ως παρατηρητής και ένας μη Κυθήριος πολύ γνωστός πανελληνίως, ο Τάσος Αρνιακός που ήταν βέβαια μετεωρολόγος.

Ο Θανάσης ο Βενάρδος γέννημα θρέμμα της Χώρας ήταν γιος του αυτοκινητιστή Μήτσου Βενάρδου. Ο Θανάσης από μικρός μαθήτευσε κοντά στον πατέρα του. Του άρεσαν πολύ τα αυτοκίνητα και γενικά οι μηχανές που επισκεύαζε ο πατέρας του. Τέλειωσε το Γυμνάσιο στα Κύθηρα, υπηρέτησε στην αεροπορία και μετά εργάστηκε σαν οδηγός λεωφορείου στην Αθήνα. Πολύ γρήγορα διορίστηκε στη μετεωρολογία και ήρθε μόνιμα στα Κύθηρα όπου υπηρέτησε τη δεκαετία του ’60 και ’70. Αξέχαστος τύπος ο Θανάσης. Εργατικός, δραστήριος, με πολύ κέφι και χιούμορ, έδινε ζωή στη μικρή μας κοινωνία. Πρώτος στα γλέντια, πρώτος στις εκδηλώσεις, πρώτος στα καλαμπούρια. Έπιαναν πολύ τα χέρια του, οργάνωσε και εκσυγχρόνισε το συνεργείο του πατέρα του και επισκεύαζε αυτοκίνητα Ι.Χ. και δίτροχα και παντός είδους μηχανές. Αξιοποιούσε τον ελεύθερο χρόνο και προσέφερε πολύτιμες υπηρεσίες σε μια εποχή που στο Τσιρίγο ήταν ελάχιστοι τέτοιοι τεχνίτες. Βέβαια, είτε σε γλέντι βρισκόταν, είτε στο συνεργείο του, κάθε 3 ώρες τον χάναμε το Θανάση. Πήγαινε στο Μετεωρολογικό για την υπηρεσία του. Σε μισή ώρα γύριζε και συνέχιζε είτε σε γλέντι, είτε στο συνεργείο. Όταν σε κάποιο γλέντι τα είχε τσούξει λιγάκι, όταν επέστρεφε από το Μετεωρολογικό, όπου είχε στείλει το δελτίο καιρού, τον πειράζαμε. «Θανάση, αύριο σίγουρα η θάλασσα Κυθήρων θα έχει πολλά μποφώρ» του λέγαμε. Αλησμόνητος τύπος ο Θανάσης ο Βενάρδος. Έδινε ζωντάνια στην παρέα, είτε σε χοροεσπερίδες, είτε σε αποκριάτικες εκδηλώσεις, είτε σε θεατρικές παραστάσεις. Η συμμετοχή του στον ερασιτεχνικό θίασο, που είχε οργανώσει ο Μανώλης Δαπόντες, ήταν μοναδική και αξέχαστη. Με πολύ κέφι και ζωντάνια ενσάρκωσε τύπους από τις κωμωδίες του Ψαθά που θα ζήλευαν και επαγγελματίες. Το Θανάση, όσοι τον ζήσαμε, ποτέ δεν τον ξεχάσαμε.

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Μαΐου 2025