Η έκρηξη που δημιούργησε τον δυνατότερο ήχο στην ιστορία της Γης – Ακούστηκε σε ολόκληρο σχεδόν τον πλανήτη

Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της απόστασης, θα ήταν σαν κάποιος να βρισκόταν στη Βοστώνη των ΗΠΑ και να άκουγε πολύ καθαρά έναν θόρυβο που προερχόταν από το Δουβλίνο της Ιρλανδίας!

Στις 27 Αυγούστου 1883 η Γη παρήγαγε τον ισχυρότερο ήχο που έχει καταγραφεί ποτέ στην ιστορία. Η πηγή του ήταν η καταστροφική έκρηξη του ηφαιστείου Kρακατόα, στο στενό ανάμεσα στα νησιά Ιάβα και Σουμάτρα της Ινδονησίας. Ο θόρυβος της έκρηξης ήταν τόσο ισχυρός ώστε ακούστηκε χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά και η ατμοσφαιρική πίεση που δημιούργησε έκανε τον γύρο του πλανήτη πολλές φορές.

Η έκρηξη σημειώθηκε στις 10:02 το πρωί τοπική ώρα και προκάλεσε έναν ήχο που έγινε αντιληπτός σε τεράστιες αποστάσεις. Αναφορές από την εποχή καταγράφουν ότι ο κρότος ακούστηκε σε απόσταση περίπου 2.000 χιλιομέτρων στα νησιά Ανταμάν και Νικομπάρ, όπου οι κάτοικοι τον περιέγραψαν σαν πυροβολισμούς πυροβόλων. Ο θόρυβος έγινε επίσης αντιληπτός στη Νέα Γουινέα και στη δυτική Αυστραλία, ενώ καταγράφηκε ακόμη και στο νησί Rodrigues στον Ινδικό Ωκεανό, σε απόσταση περίπου 4.800 χιλιομέτρων από το ηφαίστειο. Συνολικά, άνθρωποι σε περισσότερες από 50 διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές ανέφεραν ότι άκουσαν τον ήχο της έκρηξης.

Μοναδική στα ιστορικά δεδομένα

Η έκταση του φαινομένου θεωρείται μοναδική στα ιστορικά δεδομένα. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της απόστασης, οι επιστήμονες συχνά χρησιμοποιούν ένα απλό παράδειγμα: θα ήταν σαν κάποιος να βρισκόταν στη Βοστώνη των Ηνωμένων Πολιτειών και να άκουγε καθαρά έναν θόρυβο που προερχόταν από το Δουβλίνο της Ιρλανδίας. Σε κανονικές συνθήκες ο ήχος ταξιδεύει στον αέρα με ταχύτητα περίπου 1.233 χιλιομέτρων την ώρα, γεγονός που σημαίνει ότι θα χρειάζονταν περίπου τέσσερις ώρες για να καλύψει μια τέτοια απόσταση.

Η αιτία αυτού του ακραίου φαινομένου ήταν η έκρηξη του ηφαιστείου Kρακατόα, η οποία είχε τόσο μεγάλη ισχύ ώστε κατέστρεψε μεγάλο μέρος του ίδιου του νησιού. Σύμφωνα με μαρτυρίες γεωλόγων της εποχής, η έκρηξη εκτόξευσε τεράστιες ποσότητες υλικού στην ατμόσφαιρα, δημιουργώντας στήλη καπνού που έφτασε σε ύψος περίπου 27 χιλιομέτρων. Από αυτές τις παρατηρήσεις υπολογίζεται ότι τα υλικά εκτινάχθηκαν με ταχύτητα μεγαλύτερη από 2.500 χιλιόμετρα την ώρα, δηλαδή περισσότερο από διπλάσια της ταχύτητας του ήχου.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά τεκμήρια της ισχύος της έκρηξης

Η έκρηξη προκάλεσε επίσης ένα τεράστιο τσουνάμι. Τα κύματα έφτασαν σε ύψος περίπου 30 μέτρων και κατέστρεψαν 165 παράκτιους οικισμούς. Οι ολλανδικές αποικιακές αρχές της εποχής υπολόγισαν ότι σκοτώθηκαν τουλάχιστον 36.417 άνθρωποι, ενώ μεταγενέστερες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό των θυμάτων ακόμη και πάνω από τις 120.000.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά τεκμήρια της ισχύος της έκρηξης προέρχεται από το ημερολόγιο του πλοίου Norham Castle, το οποίο βρισκόταν περίπου 65 χιλιόμετρα μακριά από το Kρακατόα. Ο καπετάνιος έγραψε ότι οι εκρήξεις ήταν τόσο βίαιες ώστε τα τύμπανα των αυτιών πολλών μελών του πληρώματος… έσπασαν από την πίεση! Σημείωσε επίσης ότι πίστεψε πως είχε φτάσει η… Δευτέρα Παρουσία.

Οι επιστήμονες υπολογίζουν την ένταση αυτού του θορύβου χρησιμοποιώντας τις μεταβολές της ατμοσφαιρικής πίεσης που καταγράφηκαν σε βαρόμετρα. Στο εργοστάσιο αερίου της Batavia, περίπου 160 χιλιόμετρα μακριά από το Kρακατόα, καταγράφηκε αύξηση της πίεσης που αντιστοιχεί σε ήχο περίπου 172 ντεσιμπέλ.

Η έκρηξη σημειώθηκε στις 10:02 το πρωί τοπική ώρα και προκάλεσε έναν ήχο που έγινε αντιληπτός σε τεράστιες αποστάσεις. Αναφορές από την εποχή καταγράφουν ότι ο κρότος ακούστηκε σε απόσταση περίπου 2.000 χιλιομέτρων στα νησιά Ανταμάν και Νικομπάρ, όπου οι κάτοικοι τον περιέγραψαν σαν πυροβολισμούς πυροβόλων / WIKIPEDIA

Για σύγκριση, ένα κομπρεσέρ ή ένα σφυρί διάτρησης παράγει περίπου 100 ντεσιμπέλ, το όριο πόνου για το ανθρώπινο αυτί βρίσκεται κοντά στα 130 ντεσιμπέλ και ένας κινητήρας αεροσκάφους μπορεί να φτάσει περίπου τα 150.

Το γεγονός ότι η έκρηξη του Kρακατόα έφτασε τα 172 ντεσιμπέλ σε απόσταση 160 χιλιομέτρων δείχνει πόσο ακραίο ήταν το φαινόμενο. Οι φυσικοί επισημαίνουν ότι υπάρχει ένα θεωρητικό όριο έντασης για τον ήχο στην ατμόσφαιρα της Γης, περίπου στα 194 ντεσιμπέλ. Πέρα από αυτό το σημείο, η διαταραχή της πίεσης δεν μεταδίδεται πλέον ως συνηθισμένος ήχος αλλά ως ωστικό κύμα που μετακινεί τον ίδιο τον αέρα.

Κοντά στο Kρακατόα η ένταση της έκρηξης ξεπέρασε αυτό το όριο, δημιουργώντας ισχυρά κύματα πίεσης που προκάλεσαν ζημιές σε μεγάλες αποστάσεις. Καθώς το κύμα πίεσης απομακρυνόταν από το ηφαίστειο, η έντασή του μειωνόταν και ο ήχος μετατρεπόταν σταδιακά σε έναν μακρινό κρότο που θύμιζε πυροβολισμό.

Ο θόρυβος έγινε επίσης αντιληπτός στη Νέα Γουινέα και στη δυτική Αυστραλία, ενώ καταγράφηκε ακόμη και στο νησί Rodrigues στον Ινδικό Ωκεανό, σε απόσταση περίπου 4.800 χιλιομέτρων από το ηφαίστειο. Συνολικά, άνθρωποι σε περισσότερες από 50 διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές ανέφεραν ότι άκουσαν τον ήχο της έκρηξης / WIKIPEDIA

Οι επιστήμονες κατέγραψαν ένα πρωτοφανές φαινόμενο

Παρά το γεγονός ότι μετά από χιλιάδες χιλιόμετρα το ανθρώπινο αυτί δεν μπορούσε πλέον να τον αντιληφθεί, το κύμα πίεσης συνέχισε να ταξιδεύει μέσα στην ατμόσφαιρα. Οι επιστήμονες της εποχής κατέγραψαν ένα πρωτοφανές φαινόμενο: η ατμόσφαιρα του πλανήτη φαινόταν να «δονούνται» σαν καμπάνα.

Περίπου έξι ώρες και 47 λεπτά μετά την έκρηξη, μετεωρολογικοί σταθμοί στην Καλκούτα κατέγραψαν αιφνίδια αύξηση της ατμοσφαιρικής πίεσης. Λίγο αργότερα το ίδιο φαινόμενο παρατηρήθηκε στον Μαυρίκιο, στη Μελβούρνη και στο Σίδνεϊ. Μέσα σε δώδεκα ώρες το κύμα πίεσης είχε φτάσει στην Αγία Πετρούπολη, ενώ στη συνέχεια καταγράφηκε σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις όπως η Βιέννη, το Παρίσι και το Βερολίνο. Περίπου 18 ώρες μετά την έκρηξη η διαταραχή καταγράφηκε στη Νέα Υόρκη, στην Ουάσινγκτον και στο Τορόντο.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο ήταν ότι το κύμα αυτό δεν πέρασε μόνο μία φορά. Για περίπου πέντε ημέρες οι μετεωρολογικοί σταθμοί σε όλο τον κόσμο κατέγραφαν επαναλαμβανόμενες μεταβολές της πίεσης κάθε περίπου 34 ώρες, δηλαδή όσο χρειάζεται ένα κύμα ήχου για να διανύσει την περίμετρο της Γης. Υπολογίζεται ότι τα κύματα πίεσης από την έκρηξη του Kρακατόα έκαναν τον γύρο του πλανήτη τρεις έως τέσσερις φορές προς κάθε κατεύθυνση.

Το φαινόμενο έγινε γνωστό τότε ως «great air-wave», δηλαδή το «μεγάλο κύμα αέρα». Παρά το γεγονός ότι δεν μπορούσε πλέον να ακουστεί, συνέχισε να κινείται μέσα στην ατμόσφαιρα και να ανιχνεύεται από τα όργανα μέτρησης σε όλο τον κόσμο για πολλές ημέρες μετά.