ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ: Λύση ή πανάκεια;

Στην πρόσφατη διαδικτυακή ημερίδα, η οποία διοργανώθηκε στο τέλος του μήνα που πέρασε, τέθηκε, όπως αναφέραμε στο προηγούμενο, ως κύριο θέμα συζήτησης αυτό των Ενεργειακών Κοινοτήτων, ενός νέου θεσμού, που έλαβε νομοθετικό μανδύα πριν από λίγα χρόνια με το φιλόδοξο στόχο να δημιουργήσει συνθήκες βιώσιμης ενεργειακής κάλυψης σε μικρές κοινότητες, νησιωτικούς δήμους και αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Τι είναι όμως μία ενεργειακή κοινότητα και τι προοπτικές μπορεί να έχει ένας τέτοιος θεσμός στον τόπο μας; Στο θέμα που ακολουθεί παρέχονται πληροφορίες, δίδονται εξηγήσεις και τίθενται ερωτήματα. ‘Όμως, θεωρούμε ότι θα γίνει εύκολα κατανοητό ότι δεν εξαντλείται εδώ. Αντίθετα τώρα μπαίνει στην τοπική ατζέντα και καλούνται όσοι έχουν πληρέστερη ενημέρωση, επιστημονική γνώση, εμπειρία ή μπορούν να τεκμηριώσουν απόψεις, να τις στείλουν στην εφημερίδα και θα βρουν βήμα συζήτησης, είτε στην έντυπη έκδοση, είτε στην ηλεκτρονική, που διαθέτει μεγαλύτερο χώρο για ανάπτυξη εκτενών τοποθετήσεων.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ όμως μία ενεργειακή κοινότητα (ΕΚΟΙΝ); Οι ενεργειακές κοινότητες είναι τοπικοί αστικοί συνεταιρισμοί αποκλειστικού σκοπού, μέσω των οποίων πρωτίστως οι πολίτες (είτε ως φυσικά, είτε ως νομικά πρόσωπα) μπορούν να δραστηριοποιηθούν στον ενεργειακό τομέα, αξιοποιώντας τις καθαρές πηγές ενέργειας. Άρα, αξιοποιεί μόνον τις ΑΠΕ (ηλιακή/αιολική ενέργεια και βιομάζα). Με την ταχύτατη μείωση του κόστους εγκατάστασης μονάδων ΑΠΕ δημιουργούνται ευκαιρίες σε ανάλογες πρωτοβουλίες να αρχίσουν την παραγωγή ενέργειας με σκοπό τη μείωση του κόστους σε εγκαταστάσεις μελών του συνεταιρισμού (αντλιοστάσια, θερμοκήπια, επιχειρήσεις κλπ) αλλά και για εικονικές καταναλώσεις και διάθεση ενέργειας προς πώληση στο δίκτυο. Σε μία ενεργειακή κοινότητα μπορούν να συμμετάσχουν, Δήμοι, Περιφέρειες, ιδιώτες (νομικά και φυσικά πρόσωπα) με τον περιορισμό το 51% να ανήκουν στην ίδια περιφέρεια. Τι μπορεί να κάνει μία ΕΚΟΙΝ; Ανάμεσα σε άλλα και τα:

Advertisement

• Λειτουργία φωτοβολταϊκού συστήματος σε κτίριο ή πάρκο για εικονική αυτοπαραγωγή των μελών της κοινότητας (π.χ. νοικοκυριά σε πολυκατοικίες, μικρές επιχειρήσεις κ.α.)
• Λειτουργία φωτοβολταϊκού πάρκου από ΟΤΑ ή πάροχο ενέργειας για ηλιακή κοινωνική πολιτική
• Λειτουργία αιολικού πάρκου από τα μέλη της κοινότητας ή/και από ΟΤΑ για εικονική αυτοπαραγωγή ή πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στο δίκτυο.
• Λειτουργία σταθμού βιομάζας ή βιοαερίου για παραγωγή ενέργειας από αγροτική κοινότητα και διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας
• Λειτουργία θερμοκηπίου με μονάδα συμπαραγωγής ενέργειας
• Λειτουργία εγκατάστασης ΑΠΕ με σύστημα αποθήκευσης ενέργειας
• Λειτουργία μονάδας αφαλάτωσης με ΑΠΕ.

Και τώρα ας πάμε σε μερικά κρίσιμα ερωτήματα. 1. Τι από τα παραπάνω μπορεί να κάνει μία ΕΚΟΙΝ στα Κύθηρα, κάτι που είναι το ζητούμενο εν προκειμένω; 2. Τι εμπειρία υπάρχει από άλλες περιοχές της χώρας από τη λειτουργία ΕΚΟΙΝ; Και 3. Τι καινοτομίες έχουν θεσμοθετηθεί στην Ελλάδα για να εφαρμοσθούν βάσει του σχετικού νόμου; Στα ερωτήματα αυτά μπορούμε να απαντήσουμε πολύ συνοπτικά, ως εξής:

1. Α) Να παρέχει φθηνό ρεύμα για τη λειτουργία των αντλιοστασίων στις γεωτρήσεις του Δήμου ή στη μεταφορά πόσιμου ύδατος από πηγές που βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση και το κόστος ενέργειας είναι απαγορευτικό. Β) Παροχή ενέργειας σε μονάδες αφαλάτωσης, σε μονάδες κοινωνικής φροντίδας (σχολεία, γηροκομεία, χώρους στάθμευσης, ναούς κλπ) Γ). Εικονική αυτοπαραγωγή-κατανάλωση. Δηλαδή, ένας που δεν διαθέτει χώρο για δική του εγκατάσταση π.χ. φωτοβολταϊκών στη στέγη, μπορεί μέσω μίας ΕΚΟΙΝ να μετέχει στην παραγωγή εκπίπτοντας το αντίστοιχο ποσό που προκύπτει γι’ αυτόν από το λογαριασμό κατανάλωσης της οικίας του ή της επιχείρησής του.
2. Η μέχρι στιγμής εμπειρία στη χώρα μας μπορεί να πει κανείς ότι είναι μικρή, γιατί, αν και έχουν συσταθεί πάνω από 400 ΕΚΟΙΝ, λίγες βρίσκονται σε λειτουργία κυρίως για παραγωγή-πώληση. Μία προχωρημένη ίσως περίπτωση είναι η ΕΚΟΙΝ Ξηρομέρου Αιτωλοακαρνανίας, μίας κατ’ εξοχής αγροτικής περιοχής, για την οποία προέχει η αντιμετώπιση του τεράστιου κόστους άντλησης των υδρογεωτρήσεων προς άρδευση των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, ενώ έχει συσταθεί μία ΕΚΟΙΝ στη Σίφνο, η οποία φιλοδοξεί να μετατρέψει το νησί σε πράσινο με παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ (5 ανεμογεννήτριες, μία τεχνητή λίμνη με υδροηλεκτρικό σταθμό και αντλιοστάσιο για αντλισιοταμίευση της παραγόμενης ενέργειας).
3. Η βασικότερη και θετική πρωτοτυπία του Ελληνικού θεσμού είναι η δυνατότητα εικονικής παραγωγής, όπως προαναφέρθηκε. Αυτό και μόνον μπορεί να κάνει τη διαφορά, όμως κι εδώ δεν έχουμε ακόμη καμία εμπειρία. Φυσικά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να δοκιμάσουμε.

Και πάμε τώρα στο πλέον κρίσιμο θέμα, που είναι με δύο σκέλη: το ένα, ποίοι θα μετέχουν στο συνεταιρισμό και το δεύτερο, ποίος θα βάλει το χρήμα. Γιατί μία ΕΚΟΙΝ, ανάλογα με το πόσα μεγαβάτ θα ενεργοποιήσει, θα καταβάλει και ένα αντίστοιχα υψηλό κόστος, καθώς, τόσο οι ανεμογεννήτριες, όσο και τα ηλιακά πάρκα, έχουν πολύ υψηλό κόστος εγκατάστασης και ένα κόστος συντήρησης και παρακολούθησης λειτουργίας. Από άλλες περιπτώσεις που έχουν ήδη προχωρήσει στις μελέτες, προκύπτουν αρκετά υψηλά ποσά για να στηθεί μία ΕΚΟΙΝ, η οποία να μπορεί να καλύψει ένα νησί. Πρώτα, βέβαια, θα χρειαστεί μία μελέτη. Κι επειδή εδώ έχουμε σοβαρή επένδυση με υψηλά κεφάλαια,  η μελέτη θα χρειαστεί να υπολογίσει τις ετήσιες ανάγκες σε ενέργεια σε ένα βάθος χρόνου, καθώς και όλα τα κόστη εγκατάστασης και λειτουργίας, τη λήψη αδειών κλπ, κλπ. Λένε ότι μία μελέτη της προκοπής μαζί με εγγυήσεις κλπ μπορεί να απαιτήσει μέχρι και 150.000 ευρώ. Δεν έχουμε την παραμικρή ειδίκευση στο θέμα και τα ποσά τα υπολογίσαμε «μπακάλικα» από άλλες περιοχές που βρίσκονται πιο μπροστά. Π.χ. στο Ξηρόμερο που προαναφέρθηκε οι μελέτες για τις εγκαταστάσεις και τα λοιπά έξοδα ήταν δαπανηρές, γιατί έπρεπε να υπολογίσουν αντλήσεις από μεγάλα βάθη από αρδευτικές γεωτρήσεις. Μία άλλη προχωρημένη περίπτωση και ίσως η μόνη που φιλοδοξεί να καλύψει ένα νησί είναι η ΕΚΟΙΝ Σίφνου με τα χαρακτηριστικά που αναφέρθηκαν πριν, αλλά και αυτή είναι στη φάση σχεδιασμού με προβλεπόμενη ανάγκη κεφαλαίων  που υπολογίζονται στα 37εκ ευρώ. ( Μιλάμε για ένα νησί με 2.500 κατοίκους, το ¼ των Κυθήρων σε έκταση και 15 χωριά). Για να μην κάνουμε άλλους υπολογισμούς, με τις μελέτες και τα έξοδα σύστασης της ΕΚΟΙΝ δεν ξεμπερδεύεις με λιγότερα από 300-400 χιλιάρικα στην καλλίτερη περίπτωση, ενώ για κάθε μεγαβάτ το ποσό κυμαίνεται και μπορεί να φθάσει ή και να ξεπεράσει τα 2εκ, άρα, ένα εκτιμώμενο σύνολο για ένα νησί με κάπου 70 οικισμούς και το μέγεθος των Κυθήρων θα απαιτηθούν 30-40 εκ ευρώ ίσως και περισσότερα.  Και πάμε εδώ στο ζουμί. Ποίος θα πληρώσει το …μαλλί; Γιατί είναι εύκολο να ρίχνει κανείς ιδέες στο τραπέζι, αλλά αν δεν έχει επάνω …πράσινη τσόχα και να είσαι ο Νικ δη Γκρήκ, πώς θα ρεφάρεις τέτοια ποσά; Όπως είδατε στην αρχή και μπορείτε να διαβάσετε στο σχετικό νόμο, μέτοχοι σε μία ΕΚΟΙΝ μπορεί θεωρητικά να είναι οι πάντες. Ιδιώτες επιχειρηματίες, μεμονωμένα άτομα, Δήμοι, Περιφέρειες κλπ. Στο παράδειγμα στην αρχή το μεγάλο ποσό το συνεισέφερε η Περιφέρεια Αιτωλοακαρνανίας, ενώ μεγάλα ποσά έδωσαν και σε άλλες περιπτώσεις οι Περιφέρειες. Εκεί όμως έχουν μία μεγάλη γεωργική παραγωγή και προσβλέπουν σε κέρδη από την παραγωγή. Εδώ; Αν βάλεις ιδιώτη με πλειοψηφία, ακόμη και αν προβλεπόταν, τότε βάζεις από την πίσω πόρτα αυτούς που τώρα φοβάσαι και σωστά. Όσον αφορά τους ιδιώτες, άστο καλλίτερα. Ακόμη και οι τολμηροί, που «κάηκαν στη σούπα» (βλέπε ΑΝΕΝ) κι έχασαν τα λεφτά τους, θα φυσάνε τώρα και το γιαούρτι (ΕΚΟΙΝ). Από Δήμο και Εγχώριο τώρα. Ο Δήμος με κάτι ίσως θα μπορούσε και πρέπει να συμμετάσχει, αλλά σίγουρα δεν φτάνει. Για την Εγχώριο, μάλλον το ταμείο της διαθέτει μικρά ποσά και μεγάλα ….φέσια. Οπότε; Τι μένει; Η Περιφέρεια και οι τράπεζες. Αλλά ποίος θα δώσει έξοδα για μελέτες, εγγυητικές, δικηγόρους, συμβούλους κλπ; Η Περιφέρεια κι αυτά; Μακάρι, αλλά ας ρωτήσουν πρώτα, γιατί καλλίτερα είναι να υπάρχει καθαρή εικόνα εξ αρχής παρά να φάνε το ….ανάθεμα αργότερα οι πρωτοπόροι. Όσον αφορά τις τράπεζες κάποιος πρέπει να δώσει εγγυήσεις πέραν από την τελική αξία της επένδυσης. Στις περιπτώσεις που έχουμε δημιουργία μικρών ΕΚΟΙΝ για παραγωγή και πώληση ενέργειας και για εικονική παραγωγή, τα πράγματα είναι ασφαλώς πολύ πιο εύκολα, αλλά για την περίπτωση των Κυθήρων δεν εξετάζεται αυτό, ούτε μπορεί να λειτουργήσει.

Είναι, λοιπόν, όλα μαύρα; ΟΧΙ, αλλά καλλίτερα να ξεκινά κανείς με επιφυλάξεις και η πορεία να βγάλει άσπρο καπνό, παρά να ξεκινάς με πανηγύρια και να βρεθείς χειροπόδαρα με ένα σακί αδιέξοδα και χρέη. Ίσως μπορεί να αξίζει να δοκιμάσει κανείς. Επαναλαμβάνουμε ότι δεν είμαστε ειδικοί και όσα γράφουμε αποτελούν επιτομή μίας πρόχειρης δημοσιογραφικής έρευνας. Μακάρι οι τολμηροί πρωτοπόροι να έχουν καλλίτερες ειδήσεις, ευοίωνες προοπτικές και πολύ περισσότερη τύχη από άλλες φορές. Σίγουρα αυτή θα χρειαστεί περισσότερο…….

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΜΑΪΟΥ 2021