Ένα inventario της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας του Κάστρου των Κυθήρων: μια καταγραφή μνήμης και ευλάβειας

Γιώργος Λουράντος, Ρενάτα Πανταζίδου

την Ιαν 16, 2026

Στο Τοπικό Αρχείο Κυθήρων έχει διασωθεί ένα inventario (καταγραφή της κινητής και ακίνητης περιουσίας) του Ι.Ν της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας του Φρουρίου των Κυθήρων που χρονολογείται από το 1818 (1).

Στο inventario καταγράφονται εικόνες, σκεύη, βιβλία, άμφια, πολύτιμα υφάσματα κ.α του ιερού ναού με πολλαπλό ενδιαφέρον. Όλα παραδίδονται από τον Άγιον Ιερομνήμονα, Προκόπιο Καλλονά (Επίσκοπος Κυθήρων 1824-1855) στον Αιδεσιμώτατον Άγιον Έξαρχον, Ευγένιο Μαχαιριώτη (Επίσκοπος Κυθήρων 1857-1877).

Μεταξύ των άλλων στην ανωτέρω καταγραφή περιλαμβάνεται και η περιγραφή της αυθεντικής εικόνας της Μυρτιδιώτισσας που, ως γνωστόν, αυτή την περίοδο και συγκεκριμένα από το 1680 μέχρι το 1842 για λόγους ασφαλείας φυλάσσεται στο ναό του Φρουρίου.

Προφανώς, στο inventario περιγράφεται το δεύτερο ένδυμα της Μυρτιδιώτισσας, το οποίο φιλοτεχνήθηκε το 1787 από τον Θεοφίλη Σπιθάκη, σύμφωνα με την ενθύμηση που μας άφησε ο εφημέριος της Παναγίας της Ορφανής του Κάστρου, Μελέτιος Καλλονάς, στα Ληξιαρχικά κατάστιχα του ναού.*

Μεταξύ των αφιερωμάτων που αναφέρονται είναι και το χρυσό περιδέραιο με τα αμυγδαλόμορφα κοσμήματα και το Σταυρό της Μάλτας όπως επίσης και το μαργαριταρένιο περιδέραιο, τα οποία μέχρι σήμερα είναι προσαρμοσμένα στην Αγία Εικόνα .

Παράλληλα, αναφέρεται και ο περίτεχνος θρόνος της Μυρτιδιώτισσας, ένα εξαιρετικό δείγμα της επτανησιακής ξυλογλυπτικής, που μας ήρθε από τη Ζάκυνθο το 1806 , στον οποίον ετοποθετείτο η αγία εικόνα όταν αυτή τελετουργικά εκτίθετο σε λαϊκό προσκύνημα κατά τις ημέρες των μεγάλων εορτών .

Συγκεκριμένα στο inventario αναφέρεται: ” ένας θρόνος όπου βάνεται η αγία Εικών ινταγιάτος κενούριος και παραχρυσομένος , με την κάσαν του, κληδαριαίς του, και τα κληδία του “.

Τέλος περιγράφεται και το ειδικό ερμάρι-εικονοστάσι στο οποίο φυλασσόταν η εικόνα της Παναγίας μας κατά την παραμονή της στο ναό του Φρουρίου και το οποίο, σύμφωνα με την προφορική παράδοση, κατεστράφη από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Συγκεκριμένα αναφέρει: ” ένα αρμάρι εις το οποίο περικλείεται το Άγιον Εικόνισμα με την λάστραν του ολίγον τζακισμένην εις την μιαν άκρην, με δύω τζελοτζίαις παραχρυσομέναις και με ταις κλειδαριαίς του”.

Αντιλαμβανόμαστε ότι το inventario της Παναγίας του Κάστρου δεν είναι μια απλή λίστα των κινητών περιουσιακών στοιχείων του ναού. Μέσα από τις σελίδες αυτής της καταγραφής αναδύεται μια αίσθηση άπειρης ευλάβειας και ειλικρινούς σεβασμού προς την Πολιούχο του νησιού μας, που μας συγκινεί βαθύτατα.

Γιώργος Λουράντος
Ρενάτα Πανταζίδου

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ
Ινταγιάτος: εγχάρακτος
Αρμάρι : τεχνικό κοίλωμα στον τοίχο
Λάστρα: επένδυση
Τζελουτζία: καφασωτό μπροστά απο παράθυρο

1. Γ.Α.Κ. Τμήμα Κυθήρων . Αρχ/σιο 73. Φακ. ΙΑ.
* Βλ. Ελένης Χάρου Κορωναίου- Το Προσκύνημα των Μυρτιδίων. Έκδοση Κυθηραϊκού Συνδέσμου Αθηνών 2018.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΡΕΝΑΤΑ ΠΑΝΤΑΖΙΔΟΥ