Ελιά Χαμηλής. Ένα μνημείο της φύσης λίγο πριν την καταστροφή

Γράφει ο Εμμ. Π.Καλλίγερος

την Ιούλ 22, 2025

Το 1992, με προτροπή του αείμνηστου Αρτ. Καλλίγερου, τότε προέδρου στη Χώρα κι αργότερα Δημάρχου και με την παρέα του αείμνηστου σημαντικού ζωγράφου μας Βασ. Χάρου, είχαμε επισκεφθεί ένα σημαντικό μνημείο της Κυθηραϊκής Φύσης, την ελιά στη Χαμηλή. Το δέντρο αυτό, με περίμετρο στη ρίζα του 10,5μ. ανήκε παλαιότερα σε 3 ιδιοκτήτες κι αργότερα στην οικογένεια του Αρτ. Καλλίγερου κι η κύρια ποικιλία ήταν Μαστοειδής (Μάτσα). Μέσα στον κορμό της είχε πέτρινα σκαλοπάτια και χωρούσαν σε αυτά 4-5 άτομα. Και τότε είχε συρρικνωθεί αρκετά στα κλαδιά, ήταν όμως ακόμη ένα εντυπωσιακό δέντρο, ίσως άνω των χιλίων ετών, πιθανόν πολύ παλαιότερο. Είχαμε κάνει τότε αναφορά μήπως και βρισκόταν κάποιος να καθαρίσει το χώρο, καθώς κινδύνευε από τη φωτιά, όπως έγινε 10-20 χρόνια αργότερα που σώθηκε την τελευταία στιγμή από τη μεγάλη φωτιά στην Κομπονάδα.

FarmakeioAthina.com

Κάπου 25 χρόνια αργότερα, το 2018, μία άλλη ομάδα (Γ. Δρυμωνιάτης, Α. Κονταράτος, Χ. Σούγιαννης, Α. Λουράντος. Μ. Αγγελιουδάκηςκαι Ι. Καψάλης) κάναμε την ίδια διαδρομή και φύγαμε με μία απογοήτευση, καθώς το περήφανο δέντρο, το οποίο, εκτός από 3 ιδιοκτήτες στο παρελθόν, λέγεται ότι είχε κλαδιά από τρεις ποικιλίες ελιάς, είχε συρρικνωθεί αρκετά, εξακολουθούσε όμως να είναι το ίδιο εντυπωσιακό, αλλά ακόμη σε πλήρη εγκατάλειψη, αφού κανείς δεν είχε δείξει κανένα ενδιαφέρον για τη σωτηρία του και την ανάδειξή του. Ίσως έφταιγε και το γεγονός ότι ο δρόμος αποθάρρυνε όσους ήθελαν ενδεχομένως να πάνε να το δουν. Για να το προστατεύσουν δεν το συζητάμε….. Φέτος, μία καλή φίλη μάς είπε ότι επιχείρησε να φτάσει εκεί, αλλά ο δρόμος είχε κοπεί από λατομικές εργασίες! Την επομένη ξεκινήσαμε για την ίδια διαδρομή παρέα με καλό φίλο. 33 χρόνια μετά το τοπίο ήταν το ίδιο στο χώρο της ελιάς, αλλά ……η πρόσβαση, όντως, ήταν αδύνατη για οχήματα από εκτεταμένες λατομικές εργασίες εξόρυξης αμυγδαλόπετραςστις ιδιοκτησίες εκατέρωθεν του δρόμου, περίπου 1χλμ πριν από την κοιλάδα με το δέντρο και τα υλικά-υπολείμματα από την εξόρυξη εμπόδιζαν τη διέλευση οχημάτων. Παρά ταύτα φτάσαμε ως εκεί με τα πόδια, αλλά οποία απογοήτευση. Το μεγαλύτερο μέρος του δέντρου είχε πέσει στο έδαφος. Η κουφάλα με τα πέτρινα σκαλοπάτια είχε μερικώς καταρρεύσει κι αυτή και υπολογίσαμε ότι σε λίγα ακόμη χρόνια θα έχουν μείνει μόνο οι φωτογραφίες να θυμίζουν αυτό που ήταν εκεί κάποτε. Παρά ταύτα, υπάρχει ακόμη ελπίδα. Η φύση δεν παραδίδεται εύκολα και μερικά μεγάλα νεαρά κλαδιά στα ανατολικά, αν καθαριστεί το δέντρο κι ο γύρω χώρος, μπορούν να ξαναδώσουν μέρος της παλιάς του αίγλης και να το σώσουν για όσους ρομαντικούς δεν έχουν γίνει ακόμη δούλοι της ηλεκτρονικής …απραξίας. Πρώτα απ΄ όλα πρέπει να ασχοληθούν ασφαλώς οι ιδιοκτήτες και να φροντίσουν οι έχοντες το λατομείο να αποκαταστήσουν την πρόσβαση, καλλίτερα δε θα ήταν να αποκαθίσταται και κάθε λατομικός λάκκος μετά την αφαίρεση της πέτρας για να μην παραμένει ένα ξεκοιλιασμένο και άχαρο τοπίο, αν και νομίζουμε ότι αυτό επιβάλλεται να γίνεται γενικά σε κάθε εξόρυξη.

Όσο για το σκοπό της επίσκεψής μας, την περίφημη ελιά, βλέπουμε με λύπη, πολλά εμβληματικά σημεία του νησιού μας να χάνονται σιγά-σιγά, άγνωστα πλέον μέσα σε ένα, συνεχώς διευρυνόμενο, αδιάφορο κοινό, έτσι που σε λίγα χρόνια κανείς δεν θα (ανα)γνωρίζει αυτόν τον Άγιο Τόπο.