Διεθνές Συνέδριο Τουριστικής Ανάπτυξης στα Κύθηρα: Προτάσεις για βιώσιμο τουρισμό και ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Ξεκίνησε την Πέμπτη 16 Οκτωβρίου 2025, στο νησί των Κυθήρων, το Διεθνές Συνέδριο Τουριστικής Ανάπτυξης και Φέρουσας Ικανότητας των Υποδομών, το οποίο συγκεντρώνει επιστήμονες, θεσμικούς εκπροσώπους και φορείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ανοίγοντας τη συζήτηση για το μέλλον της νησιωτικής ανάπτυξης και του βιώσιμου τουρισμού.

Ο κ. Καμπουράκης τόνισε πως ο τουρισμός «δεν είναι μια βιομηχανία αριθμών, αλλά ο πυρήνας της ζωής των τοπικών κοινωνιών». Αναφέρθηκε στην ανάγκη να παραμείνει η Ελλάδα ανταγωνιστική στη σχέση ποιότητας-τιμής, σε μια εποχή όπου η αγοραστική δύναμη των ταξιδιωτών πιέζεται από τον πληθωρισμό και την ενεργειακή κρίση. «Αν ο επισκέπτης αισθανθεί ότι μας ακριβοπληρώνει, τότε θα επιλέξει έναν άλλο προορισμό», υπογράμμισε.

Στάθηκε ιδιαίτερα και στο ζήτημα του ανθρώπινου δυναμικού, τονίζοντας πως η έλλειψη εργαζομένων αποτελεί κεντρική πρόκληση. «Ο ελληνικός τουρισμός δεν μπορεί να στηρίζεται κυρίως σε εισαγόμενους εργαζόμενους. Χρειάζεται στήριξη στους νέους, κατάρτιση, αξιοπρεπείς μισθούς και πολιτικές για τη στέγη», είπε, καλώντας την Τοπική Αυτοδιοίκηση να διεκδικήσει νέα εργαλεία πολιτικής.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι Δήμοι λόγω του αυξημένου κόστους λειτουργίας, ζητώντας οι εισπράξεις από τέλη όπως το «Τέλος Ανθεκτικότητας» και το city tax να κατευθύνονται στις τοπικές κοινωνίες, που σηκώνουν το βάρος της τουριστικής ανάπτυξης. Τόνισε επίσης πως το καθεστώς ΦΠΑ στις δημοτικές υπηρεσίες δημιουργεί ασφυκτικές συνθήκες και πλήττει την ανταγωνιστικότητα του κλάδου.

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Τουριστικής Ανάπτυξης της ΚΕΔΕ υπογράμμισε την αναγκαιότητα υποδομών, όπως δρόμοι, λιμάνια, δίκτυα ύδρευσης, αποχέτευσης και διαχείρισης απορριμμάτων, αλλά και την ανάγκη ρύθμισης της βραχυχρόνιας μίσθωσης με σαφείς κανόνες ώστε να διασφαλίζεται η κοινωνική συνοχή. Παράλληλα, μίλησε για τη σημασία του τοπικού branding, επισημαίνοντας πως «κανένας δεν μπορεί να διηγηθεί και να υποσχεθεί τα Κύθηρα καλύτερα από τα ίδια τα Κύθηρα».

Τέλος, έθεσε στο επίκεντρο την αειφορία, προτείνοντας την επιμήκυνση της τουριστικής σεζόν με κίνητρα, χαμηλότερο ΦΠΑ και επιδοτήσεις εργασίας, ώστε να στηριχθούν οι τοπικές κοινωνίες και να μειωθεί η πίεση στις περιόδους αιχμής. «Οι Δήμοι δεν είμαστε θεατές και δεν θέλουμε να παραμείνουμε θεατές. Στοχεύουμε και διεκδικούμε να γίνουμε πρωταγωνιστές», κατέληξε.

Στη δική του ομιλία, ο βουλευτής Δωδεκανήσου και πρόεδρος της Επιτροπής Περιφερειών της Βουλής, Μάνος Κόνσολας, εστίασε στον βιώσιμο τουρισμό και στην ανάγκη στροφής στην ποιότητα.

Ο κ. Κόνσολας επεσήμανε ότι «ο ελληνικός τουρισμός πρέπει να αλλάξει ρότα», τονίζοντας πως η λογική του «αυτόματου πιλότου» και η αδράνεια αποτελούν τις μεγαλύτερες απειλές. «Δεν μπορούμε να θεωρούμε δεδομένο ότι οι εξελίξεις θα ακολουθήσουν τον δρόμο των τελευταίων δεκαετιών. Οφείλουμε να αναλύσουμε τις διεθνείς τάσεις και να σχεδιάσουμε με όρους βιωσιμότητας και αειφορίας, λαμβάνοντας υπόψη και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Στάθηκε ιδιαίτερα στις συνέπειες της υπερσυγκέντρωσης επισκεπτών σε ορισμένους προορισμούς και περιόδους, που επιβαρύνουν τις υποδομές και τους φυσικούς πόρους, μειώνοντας παράλληλα την ποιότητα του τουριστικού προϊόντος. Η βιωσιμότητα, όπως είπε, συνδέεται με την ορθολογική διαχείριση πόρων, επενδύσεις σε υποδομές εξοικονόμησης ενέργειας και νερού, καθώς και με νέα ενεργειακά και υδροδοτικά έργα.

Ο κ. Κόνσολας παρουσίασε πέντε προϋποθέσεις για ένα βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης:

• Οικονομική βιωσιμότητα με επενδύσεις που οδηγούν σε ποιοτική διαφοροποίηση και εμπλουτισμό του προϊόντος, δίνοντας έμφαση σε εναλλακτικές μορφές τουρισμού, όπως ο πολιτιστικός, ιατρικός, αθλητικός και συνεδριακός.
• Ενίσχυση ανταγωνιστικότητας με ένταξη των επιχειρήσεων στη ψηφιακή και πράσινη οικονομία, μείωση κόστους και καλύτερες υπηρεσίες μέσω τεχνολογίας και βιώσιμων πρακτικών.
• Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, με σχέδιο για τις επιπτώσεις της, όπως η διάβρωση ακτών και η αυξημένη κατανάλωση πόρων.
• Αναβάθμιση της τουριστικής εκπαίδευσης με νέα προγράμματα, ειδικότητες και διαρκή κατάρτιση εργαζομένων.
• Διαμόρφωση ευρωπαϊκής νησιωτικής πολιτικής, με ειδικά εργαλεία και δράσεις για τις νησιωτικές περιοχές.

«Ο βιώσιμος τουρισμός δεν είναι θεωρία, είναι η επένδυση στην ποιότητα», τόνισε, σημειώνοντας πως η ποιότητα σε προϊόν, υπηρεσίες και εμπειρία θα καθορίσει την πορεία του ελληνικού τουρισμού. Κατέληξε λέγοντας: «Το μέλλον δεν είναι μακρινό, είναι η επόμενη μέρα, που μπορεί να ξημερώσει πολύ πιο γρήγορα από όσο περιμένουμε. Χρειάζεται σχέδιο, τόλμη και αποφασιστικότητα για να κάνουμε τις απαραίτητες αλλαγές και να δώσουμε στον ελληνικό τουρισμό τη βιωσιμότητα που χρειάζεται».

Χαιρετισμό στο συνέδριο απηύθυνε ο κ. Κωνσταντίνος Δεριζιώτης, Μέλος της Διοικητικής Επιτροπής του ΕΒΕΑ και υπεύθυνος για θέματα τουρισμού.

Ο δήμαρχος Κυθήρων

Στον χαιρετισμό του ο δήμαρχος Κυθήρων – Αντικυθήρων Ευστράτιος Χαρχαλάκης, αναφέρθηκε στο συνέδριο που “στόχο έχει να θέσει ορισμένους σοβαρούς προβληματισμούς, σχετικά με το φαινόμενο της τουριστικής ανάπτυξης σε σχέση με τις δημόσιες υποδομές. Το συγκεκριμένο θέμα απασχολεί ήδη πολλές περιοχές του πλανήτη μας. Κορυφαίοι τουριστικοί προορισμοί, όπως η Βενετία και η Βαρκελώνη, υιοθετούν πολιτικές περιορισμού των τουριστικών ρευμάτων και προστασίας του ευ ζειν των μονίμων κατοίκων τους”.

Και συνέχισε: “Τα τουριστικά έσοδα στην πατρίδα μας, προσφέρουν ένα μεγάλο ποσοστό του εθνικού ΑΕΠ, το οποίο σταθερά αυξάνεται τα τελευταία χρόνια, καθιστώντας τον τουρισμό τη βαριά ελληνική βιομηχανία. Αρκεί, όμως, αυτό;

Αν ανατρέξει κανείς σε δημοσιεύματα των τελευταίων ετών θα ανακαλύψει περιπτώσεις όπου γνωστοί τουριστικοί προορισμοί αδυνατούν να διαχειριστούν με τρόπο βιώσιμο την μεγάλη επισκεψιμότητα. Σε ένα ελληνικό νησί, λοιπόν, όπου ο μόνιμος πληθυσμός είναι 3 ή 4 χιλιάδες κάτοικοι, ξαφνικά από το Πάσχα μέχρι το Σεπτέμβρη, ο πληθυσμός αυτός πολλαπλασιάζεται. Αυτό γεννά μια σειρά ζητημάτων: αυξημένες ανάγκες σε προσωπικό για τον τοπικό Δήμο, διαχείριση στερεών και υγρών αποβλήτων, φέρουσα ικανότητα των λιμενικών και οδικών υποδομών. Γεννάται λοιπόν το ερώτημα: μπορούμε να επενδύουμε αποκλειστικά στις πολιτικές τουριστικής γιγάντωσης, βάζοντας σε δεύτερη μοίρα τις δημόσιες υποδομές; Νομίζω ότι η απάντηση είναι ξεκάθαρη.

Στόχος λοιπόν του Συνεδρίου αυτού είναι να προβληματιστούμε όλοι πάνω στο συγκεκριμένο θέμα. Όχι γιατί τα Κύθηρα κινδυνεύουν άμεσα από τον υπερτουρισμό. Αλλά διότι οφείλουμε να δράσουμε πριν το πρόβλημα χτυπήσει την πόρτα μας. Και πρόκειται για ένα ζήτημα με πολλές διαστάσεις και παραμέτρους.

Μαζί μας βρίσκονται διακεκριμένοι ακαδημαϊκοί από την Ελλάδα και από χώρες της Ευρώπης, που έχουν ασχοληθεί επισταμένα με τα ζητήματα αυτά και περιμένουμε με αγωνία να ακούσουμε τις δικές τους γνώσεις και εμπειρίες.

Με τα μέλη της Επιστημονικής μας Επιτροπής, επί πολλούς μήνες, διαμορφώσαμε ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον πρόγραμμα ομιλιών, που παρά το πρόβλημα που υπήρξε με τη χθεσινή πτήση θα προσπαθήσουμε να τηρήσουμε. Δράττομαι της ευκαιρίας από την ακύρωση της χθεσινής πτήσης για ένα προβληματισμό: για ποια τουριστική ανάπτυξη μπορούμε να μιλάμε όταν το επί χρόνια πάγιο αίτημα των φορέων και κατοίκων των Κυθήρων για αναβάθμιση του Αερολιμένα, πέφτει στο κενό;

Για ποια νησιωτικότητα μιλάμε όταν για να μεταβεί ένας ζακυνθινός στην έδρα της Περιφέρειάς του, την Κέρκυρα, πρέπει να ταξιδεύσει μέσω 3 διαφορετικών Περιφερειών;

Σε ποια συνοχή αναφερόμαστε όταν το σύνολο των προϊόντων και αγαθών προς τα νησιά επιβαρύνονται με τεράστια μεταφορικά κόστη;

Όλα αυτά μας απασχολούν. Για όλα αυτά συζητάμε, διαβουλευόμαστε και προτείνουμε λύσεις. Η αρμόδια Επιτροπή της Βουλής με επικεφαλής το Μάνο Κόνσολα, ο αρμόδιος ΓΓ Μανώλης Κουτουλάκης, η Επιτροπή Νήσων της ΚΕΔΕ και οι εκπρόσωποι της στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και οι νησιώτες Δήμαρχοι είμαστε όλοι μια ενωμένη ομάδα διεκδίκησης για τα δίκαια αιτήματα των νησιών μας. Τα τελευταία χρόνια όλοι μαζί δίνουμε μάχες για τη νησιωτικότητα και έχουμε καταφέρει πολλά, πολλά όμως μένουν ακόμα για να γίνουν. Περιμένουμε με αγωνία να ακούσουμε σε λίγο τις τελευταίες εξελίξεις για την Εθνική Πολιτική Νησιωτικότητας που σύντομα θα είναι γεγονός”.

Τέλος ο κ. Χαρχαλάκης έκανε αναφορά στην διοργάνωση του συνεδρίου, ευχαριστώντας όσους βοήθησαν, ως ακολούθως: “Στην Αυτοδιοίκηση υπάρχουν πράγματα συνήθη και πράγματα δύσκολα. Μετά από 25 χρόνια στην οικογένεια αυτή και έχοντας υπηρετήσει σε όλες τις πτυχές της, τολμώ να πω ότι τα δύσκολα είναι και τα πιο προκλητικά. Και σας διαβεβαιώνω ότι η οργάνωση αυτού του Συνεδρίου που όλοι εσείς τιμάτε με την παρουσία σας, μόνο εύκολη δεν ήταν για έναν υποστελεχωμένο Δήμο όπως ο δικός μας. Ίσως κάποιοι να σκέφτονται ότι το κόστος αυτού του συνεδρίου θα έπρεπε να κατευθυνθεί αλλού: σε μια ασφαλτόστρωση ή σε ένα δίκτυο ύδρευσης. Εγώ πάλι πιστεύω, πως η Αυτοδιοίκηση έχει χρέος να κάνει και άλλα πράγματα, πέρα από δρόμους και πλατείες.

Και γι΄ αυτό βρισκόμαστε σήμερα εδώ. Γιατί τα συμπεράσματα αυτού του Συνεδρίου θα μείνουν και θα αποτελούν οδηγό για πράξεις και συγκεκριμένες πολιτικές υπέρ των νησιωτικών κοινωνιών.

Για την οργάνωση αυτού του Συνεδρίου κοπίασαν πολλοί άνθρωποι που θα αναφέρω άλλη στιγμή. Θέλω, όμως, να σταθώ ιδιαίτερα και να ευχαριστήσω θερμά καταρχήν τα μέλη τόσο της οργανωτικής όσο και της επιστημονικής επιτροπής με επικεφαλής τον κ. Χάρη Κοκκώση, για την άψογη συνεργασία μας επί σειρά μηνών. Τους ομιλητές που μας τιμούν με την παρουσία τους από την Ελλάδα και το εξωτερικό, τους συναδέλφους στην Αυτοδιοίκηση και τα συλλογικά όργανα της ΚΕΔΕ, το IONIAN TV για την άψογη οργάνωση του χώρου και την πλήρη αναμετάδοση του Συνεδρίου, το Κυθηραϊκό Ίδρυμα Πολιτισμού και Ανάπτυξης και το Δίκτυο Νήσων Αττικής για την έμπρακτη στήριξη και φυσικά όλους τους κρατικούς φορείς που έθεσαν υπό την αιγίδα τους αυτό το εγχείρημα.

Εύχομαι οι προβληματισμοί για το θέμα του υπερτουρισμού να μην αγγίξουν το νησί μας και να παραμείνει ένας τόπος που θα υπηρετεί τη βιώσιμη ανάπτυξη, θέτοντας όρους και όρια για την προστασία του φυσικού, ανθρωπογενούς και δομημένου περιβάλλοντός του. Μόνο με τη διατήρηση αυτών των στοιχείων θα μπορέσουμε να θέσουμε τις βάσεις της βιωσιμότητας και της ανθεκτικότητας που αποτελούν πλέον καίριο ζητούμενο πανευρωπαϊκά και παγκόσμια”.

Ο Γενικός Γραμματέας Αιγαίου και Νησιώτικης Πολιτικής

Στον  χαιρετισμό του ο γγ Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής Μανώλης Κουτουλάκης τόνισε πως “Κεντρικό ερώτημα ή ζήτημα προς διερεύνηση από όλους μας είναι το πώς εξισορροπούμε τη δυναμική του τουρισμού με τη βιωσιμότητα των νησιωτικών συστημάτων. Η φέρουσα ικανότητα δεν είναι ένας αφηρημένος δείκτης. Είναι το όριο λειτουργικότητας ενός συστήματος — ενός νησιού — στο οποίο συνυπάρχουν άνθρωποι, υποδομές, φυσικοί πόροι και οικονομικές δραστηριότητες. Δεν πρόκειται μόνο για ποσοτικά όρια, όπως ο αριθμός των επισκεπτών, αλλά και για ποιοτικά όρια, που σχετίζονται με:

• 1. την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών,
• 2. την αυθεντικότητα του τοπίου και
• 3. τη διατήρηση της ταυτότητας του χώρου.

Αναφορικά με την πρόκληση του χωρικού και αναπτυξιακού σχεδιασμού ο γενικός γραμματέας υπογράμμισε ότι η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι τα νησιά μας λειτουργούν σε ένα καθεστώς αυξημένης πίεσης και παρέθεσε τα ακόλουθα παραδείγματα:

• Στα μικρά νησιά, η κατανάλωση νερού τριπλασιάζεται το καλοκαίρι, οδηγώντας συχνά σε επιστράτευση αφαλατώσεων και μεταφορά νερού.
• Η ενεργειακή ζήτηση φτάνει σε οριακά επίπεδα, με τα αυτόνομα δίκτυα να δοκιμάζονται.
• Οι υποδομές διαχείρισης αποβλήτων συχνά δεν επαρκούν, με συνέπειες για το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία.
• Οι μεταφορικές υποδομές –λιμάνια, αεροδρόμια, οδικά δίκτυα– λειτουργούν σε συνθήκες κορεσμού.
• Και φυσικά, το ζήτημα της κατοικίας: εργαζόμενοι στον τουρισμό αδυνατούν να βρουν στέγη, με αποτέλεσμα η τοπική κοινωνία να αποδιοργανώνεται.

Αυτές δεν είναι μεμονωμένες δυσλειτουργίες. Είναι ενδείξεις χωρικής κοινωνικής υπέρβασης της φέρουσας ικανότητας. Η πρόκληση, λοιπόν, είναι διττή: χωρική και αναπτυξιακή. Ο χωρικός σχεδιασμός ορίζει το «πού» και το «πόσο», ενώ ο αναπτυξιακός καθορίζει το «πώς» και «με τι πόρους». Η Πολιτεία καλείται να τα συνδέσει λειτουργικά μέσα από ολοκληρωμένα εργαλεία νησιωτικής πολιτικής.

Συνεχίζοντας αναφέρθηκε στα εργαλεία και τις δυνατότητες της Πολιτείας, λέγοντας: “Η Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, εργάζεται πάνω σε τρεις βασικές κατευθύνσεις πολιτικής και σχεδιασμού:

(α) Ολοκληρωμένος Χωρικός Σχεδιασμός με βάση δείκτες φέρουσας ικανότητας.

• Στόχος είναι η ενσωμάτωση ποσοτικών και ποιοτικών παραμέτρων φέρουσας ικανότητας στα Τοπικά και Ειδικά Χωρικά Σχέδια.
• Με αυτόν τον τρόπο, οι αποφάσεις για δόμηση, τουριστικές ζώνες, λιμενικές υποδομές ή χρήσεις γης, βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα λειτουργικότητας και όχι σε συγκυριακές πιέσεις.

(β) Ενίσχυση του αναπτυξιακού συντονισμού.

• Μέσα από πρωτοβουλίες Νησιώτικης πολιτικής (πχ GRECO islands, Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων) και το ΕΣΠΑ, χρηματοδοτούνται δράσεις που βελτιώνουν την ανθεκτικότητα: διαχείριση υδάτων, αφαλατώσεις, ενεργειακή αυτονομία, βιώσιμες μεταφορές, διαχείριση απορριμμάτων.
• Αυτά τα έργα δεν είναι μεμονωμένες παρεμβάσεις αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία υποστήριξης της φέρουσας ικανότητας.

(γ) Τεχνική υποστήριξη και ενδυνάμωση της αυτοδιοίκησης.

• Αναγνωρίζουμε το θεσμικό και τεχνικό κενό που υπάρχει σε πολλούς μικρούς δήμους.
• Η Πολιτεία οφείλει να το καλύψει όχι με συγκεντρωτισμό, αλλά με μηχανισμούς υποστήριξης: κοινές τεχνικές υπηρεσίες, διαδημοτικές συνεργασίες, περιφερειακά παρατηρητήρια νησιωτικότητας, που θα συλλέγουν δεδομένα και θα παράγουν τεκμηρίωση για τη λήψη αποφάσεων. Αυτό θα αποτελέσει και το θεμέλιο λίθο της Εθνικής Στρατηγικής για τα νησιά που ήδη έχει αναγνωριστεί μέσα από το νόμο 4832/21″.

Και συνέχισε: “Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που αποτυπώνει την ανάγκη για ποιοτική προσέγγιση της φέρουσας ικανότητας είναι η πρόσφατη απόφαση χαρακτηρισμού των “συρμάτων” στα Μανδράκια της Μήλου ως διατηρητέων.

Η απόφαση αυτή δεν αφορά την προστασία ενός μεμονωμένου αρχιτεκτονικού συνόλου. Αποτελεί προληπτική πράξη ρύθμισης απέναντι σε φαινόμενα αισθητικής και λειτουργικής αλλοίωσης που απειλούσαν να μετατρέψουν ένα ζωντανό, παραδοσιακό οικισμό σε σκηνικό υπερτουρισμού.

Στην περίπτωση αυτή, η Πολιτεία παρενέβη έγκαιρα, πριν εξαντληθεί η φέρουσα ικανότητα του τόπου – όχι σε επίπεδο πόρων, αλλά σε επίπεδο ταυτότητας και ποιότητας. Είναι ένα παράδειγμα ενεργητικής διαχείρισης, που δείχνει πώς η νησιωτική πολιτική και ο χωρικός σχεδιασμός μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά, όχι μόνο αποτρεπτικά.

Η εμπειρία δείχνει ότι τα περισσότερα προβλήματα στα νησιά δεν προκύπτουν από έλλειψη προθέσεων, αλλά από έλλειψη δεδομένων, συντονισμού και τεχνογνωσίας. Για αυτό, στηρίζουμε:

• Τη Δημιουργία μηχανισμών παρακολούθησης φέρουσας ικανότητας ανά νησί, με βάση δείκτες κατανάλωσης πόρων, πληθυσμιακής πίεσης και κοινωνικής συνοχής.
• Την Ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων που θα υποστηρίζουν την αυτοδιοίκηση στη λήψη αποφάσεων.
• Την Εναρμόνιση του θεσμικού πλαισίου για τον τουρισμό και τη δόμηση με τις αρχές της νησιωτικότητας και της αειφορίας”.

Και κατέληξε με τα εξής συμπεράσματα:

– Η φέρουσα ικανότητα δεν είναι ένας περιοριστικός παράγοντας ανάπτυξης. Είναι ο μηχανισμός που εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα της ανάπτυξης.

– Αν ο τουρισμός είναι η κινητήρια δύναμη των νησιών μας, τότε η φέρουσα ικανότητα είναι ο ρυθμιστής του ρυθμού αυτής της κίνησης.

– Η Πολιτεία έχει πλέον τα εργαλεία: τον χωρικό σχεδιασμό, τα αναπτυξιακά προγράμματα, τη νομοθεσία, τα δεδομένα. Αυτό που απαιτείται είναι συντονισμός και συνέπεια στην εφαρμογή τους.

– Η έγκαιρη παρέμβαση στη Μήλο δείχνει ότι μπορούμε να προστατεύουμε, χωρίς να παγώνουμε την εξέλιξη. Ότι μπορούμε να ενισχύουμε την οικονομία, χωρίς να θυσιάζουμε την ποιότητα. Και ότι μπορούμε να διαχειριζόμαστε τη νησιωτικότητα όχι μόνο ως πρόβλημα, αλλά ως ευφυές μοντέλο ισορροπίας ανάμεσα στην ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα.

Πρόγραμμα Συνεδρίου

«Τουριστική ανάπτυξη και φέρουσα ικανότητα των υποδομών: Θεωρητική, επιστημονική και πρακτική προσέγγιση» Κύθηρα, 16 και 17 Οκτωβρίου 2025 – Αίθουσα «Δημήτριος Στάης», Κυθηραϊκός Σύνδεσμος (Χώρα)

Πέμπτη 16 Οκτωβρίου 2025

09:30 – 10:00: Εγγραφή συνέδρων

10:00: Εναρκτήριοι χαιρετισμοί από Ευστράτιο Χαρχαλάκη (Δήμαρχος Κυθήρων), Απόστολο Τζιτζικώστα (video), Ευάγγελο Μεϊμαράκη (video), Εμμανουήλ Κόνσολα, Εμμανουήλ Κουτουλάκη, Νικόλαο Παπαγεωργίου, Δημήτριο Καφαντάρη, Αντώνιο Καμπουράκη, Κωνσταντίνο Κουκά, Αλέξανδρο Λυμπέρη

11:00: Χάρης Κοκκώσης – «Τουριστική ανάπτυξη και Φέρουσα Ικανότητα στα Νησιά»

11:30 – 12:00: Διάλειμμα

12:00 – 13:30: Συνεδρία 1η (αγγλικά) – Island Development and Tourism: Challenges and Opportunities

13:30 – 14:00: Διάλειμμα

14:00 – 15:30: Συνεδρία 2η – Τουρισμός και Τοπική Ανάπτυξη: Δυναμική και Όρια

15:30 – 16:00: Διάλειμμα

16:00 – 18:00: Συνεδρία 3η – Τουρισμός και Τοπική – Βιώσιμη Ανάπτυξη και Διακυβέρνηση

18:00 – 19:30: Συνεδρία 4η – Sustainable Development and Islands: Broader Concerns and Priorities (με panel συζήτησης και «Statement of Kythira»)

Παρασκευή 17 Οκτωβρίου 2025

09:30 – 11:00: Συνεδρία 5η – Τουρισμός και Τοπική Δυναμική στα Κύθηρα: Ανταγωνιστικότητα, Προστασία και Διακυβέρνηση

11:00 – 11:30: Διάλειμμα

11:30 – 13:30: Συνεδρία 6η – Βιώσιμη Ανάπτυξη Τουρισμού με Ποιότητα και Ισορροπία: Καλές Πρακτικές

Συμπεράσματα – Κλείσιμο Συνεδρίου: Χάρης Κοκκώσης, Ομ. Καθηγητής Παν. Θεσσαλίας, Πρόεδρος Επιστημονικής Επιτροπής.

Συνεδρίαση της Επιτροπής Τουρισμού της ΚΕΔΕ στα Κύθηρα – Τέσσερις προτεραιότητες για έναν ανταγωνιστικό και βιώσιμο ελληνικό τουρισμό

Στα Κύθηρα συνεδρίασε η Επιτροπή Τουριστικής Ανάπτυξης της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), υπό την προεδρία του Αντώνη Β. Καμπουράκη.
Ο Πρόεδρος της Επιτροπής ευχαρίστησε τον Δήμαρχο Κυθήρων, Στράτο Χαρχαλάκη, και το Δημοτικό Συμβούλιο για τη θερμή φιλοξενία και ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην εθνική τουριστική πολιτική. «Ο τουρισμός δεν είναι για εμάς μια “βιομηχανία” αριθμών», σημείωσε. «Είναι ο πυρήνας της ζωής των τοπικών κοινωνιών· συνδέεται με την εργασία, το εισόδημα, την καθημερινότητα, αλλά και με την ίδια την εικόνα της χώρας μας στον κόσμο. Οι Δήμοι οφείλουμε να σταθούμε μπροστά, με αλήθεια, ρεαλισμό και σχέδιο».

Ο κ. Καμπουράκης παρουσίασε τέσσερις κεντρικές προτεραιότητες πολιτικής για την επόμενη περίοδο:

1. Ενίσχυση ανταγωνιστικότητας και αγοραστικής δύναμης του επισκέπτη

Με φόντο τις διεθνείς αναταράξεις, τον πληθωρισμό και το υψηλό ενεργειακό κόστος, απαιτείται η Ελλάδα να διατηρήσει τη θέση της ως «πρώτη επιλογή» για διακοπές, με ισχυρή σχέση ποιότητας–τιμής. Κλειδί αποτελούν η ποιοτική διαχείριση προορισμών, οι επενδύσεις σε υποδομές και οι αυθεντικές εμπειρίες που ενισχύουν την αξία του ελληνικού προϊόντος. «Αν ο επισκέπτης αισθανθεί ότι πληρώνει δυσανάλογα, θα επιλέξει άλλον προορισμό», υπογράμμισε.

2. Ανθρώπινο δυναμικό – προϋπόθεση βιωσιμότητας

Η έλλειψη εργαζομένων, η στεγαστική πίεση και ο πληθωρισμός διαμορφώνουν ένα εκρηκτικό μίγμα. Ο Πρόεδρος επεσήμανε ότι «ο ελληνικός τουρισμός δεν μπορεί να στηρίζεται σε μετακλητούς εργαζόμενους, αν θέλουμε να παραμείνει αυθεντικός και βιώσιμος». Ζήτησε κίνητρα για νέους, κατάρτιση, δίκαιες αμοιβές και προγράμματα στέγασης εργαζομένων, καθώς και σύγχρονα οργανογράμματα στους Δήμους. «Μόνο έτσι θα κρατήσουμε τον Έλληνα εργαζόμενο στον ελληνικό τουρισμό».

3. Δήμοι σε ασφυκτικό περιβάλλον κόστους – ανάγκη για δίκαιη χρηματοδότηση

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση, όπως ανέφερε, «κάνει πάρα πολλά με πολύ λίγα», ενώ το κράτος μετακυλίει συνεχώς αρμοδιότητες και βάρη. Το Τέλος Ανθεκτικότητας, που επιβαρύνει τους επισκέπτες, δεν κατευθύνεται στους Δήμους, αφαιρώντας πολύτιμους πόρους από τις τοπικές αγορές. Ενδεικτικά, στη Ρόδο το ποσό φθάνει τα 700–800 χιλιάδες ευρώ ημερησίως. Αντίστοιχα, τα έσοδα από αρχαιολογικούς χώρους δεν επιστρέφουν στις τοπικές κοινωνίες. Ζήτησε, επομένως, οι πόροι αυτοί να μετατραπούν σε ανταποδοτικούς μηχανισμούς χρηματοδότησης για καθαριότητα, ύδρευση, αποχέτευση, συγκοινωνίες, ναυαγοσωστική κάλυψη και διαχείριση παραλιών. «Ένας “City Tax” που δεν ενισχύει την πόλη, αποδυναμώνει το τουριστικό προϊόν της», τόνισε χαρακτηριστικά.

4. Έμμεση φορολογία και επιβάρυνση υπηρεσιών Δήμων

Ο ΦΠΑ 24% στις δημοτικές υπηρεσίες (ύδρευση, αποκομιδή, έργα) δεν συμψηφίζεται και επιβαρύνει άμεσα το λειτουργικό κόστος των Δήμων.
Ταυτόχρονα, ο υψηλός ΦΠΑ σε βασικά αγαθά όπως το εμφιαλωμένο νερό και ο καφές αυξάνει το συνολικό κόστος του τουριστικού πακέτου, πλήττοντας την ανταγωνιστικότητα. Ο κ. Καμπουράκης υπογράμμισε ότι η φορολογική εξίσωση πρέπει να ευθυγραμμιστεί με τις ανάγκες της πραγματικής οικονομίας και της Αυτοδιοίκησης.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής έθεσε, επιπλέον, ένα πλαίσιο προτεραιοτήτων που συνδέει τον τουρισμό με τις τοπικές κοινωνίες:

– Επενδύσεις σε υποδομές: Δρόμοι, λιμάνια, ύδρευση, αποχέτευση, διαχείριση απορριμμάτων, μαρίνες, αθλητικές εγκαταστάσεις και ψηφιακά κέντρα πληροφόρησης αποτελούν τη ραχοκοκαλιά ενός σύγχρονου προορισμού.
– Ρύθμιση βραχυχρόνιων μισθώσεων με σαφείς κανόνες και χωρικούς περιορισμούς, για την προστασία της κοινωνικής συνοχής.
– Fast-track διαδικασίες χρηματοδότησης και αξιοποίηση των Αναπτυξιακών Εταιρειών των Δήμων.
– Ενίσχυση τοπικών brands με βάση την αυθεντικότητα, τον πολιτισμό, τη γαστρονομία και τον αθλητισμό.
– Πολιτικές αειφορίας και περιβαλλοντικής προστασίας ως οριζόντια αρχή όλων των τουριστικών σχεδίων.
– Κίνητρα για επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου: επιδοτήσεις εργασίας, μειωμένος ΦΠΑ και εκπτώσεις σε τέλη για επιχειρήσεις που λειτουργούν εκτός αιχμής.

Κλείνοντας την εισήγησή του, ο κ. Καμπουράκης τόνισε: «Οι Δήμοι δεν είμαστε ούτε θέλουμε να παραμείνουμε θεατές. Θέλουμε και μπορούμε να είμαστε πρωταγωνιστές σε μια νέα, δίκαιη και ρεαλιστική εθνική στρατηγική για τον τουρισμό. Τα αιτήματά μας είναι λογικά, τεκμηριωμένα και ευθυγραμμισμένα με τις διεθνείς επιτυχημένες πρακτικές. Η Πολιτεία μόνο να κερδίσει έχει – από τους Δήμους και από τους πολίτες που υπηρετούμε».