Δασικοί χάρτες: Η υπόθεση της Εγχωρίου, οι αντιδράσεις και η νομοθετική προσπάθεια να λυθούν τα προβλήματα.

ΤΕΡΑΣΤΙΟ θέμα προέκυψε το Φεβρουάριο με την διαπίστωση αδυναμίας σύνταξης συμβολαίων μεταβίβασης αγροτεμαχίων σε μεγάλο μέρος του νησιού, καθώς αυτά βρίσκονταν μέσα σε εκτάσεις, που είχαν γίνει προσφυγές/αντιρρήσεις για τους δασικούς χάρτες και οι οποίες δεν είχαν εκδικασθεί ακόμη και ουδείς γνωρίζει πότε θα γίνει αυτό. Μάλιστα τις περισσότερες (σχεδόν το σύνολο) των αντιρρήσεων είχαν γίνει από την Εγχώριο και καταλάμβαναν χιλιάδες στρέμματα μέσα στα οποία βρίσκονταν ιδιοκτησίες, καθαρές από δασικά, που δεν μπορούσαν να μεταβιβασθούν. Παρακάτω θα δούμε το θέμα διεξοδικά έπειτα από σχετική έρευνα που κάναμε, αφού πρώτα δώσουμε και μία εξήγηση γιατί δεν ασχοληθήκαμε ενωρίτερα. Απλούστατα, γιατί το θέμα μάθαμε από φίλο στα μέσα Φεβρουαρίου, ο οποίος μας ανέφερε ότι θα μας δώσουν λεπτομέρειες, κάτι που δεν έγινε ακόμα! Μέχρι τότε ουδείς μας είχε αναφέρει κάτι και μάλλον ουδείς είχε αντιληφθεί το παραμικρό. Στο περασμένο φύλλο μας, πάντως, γράφαμε λίγα πράγματα αναμένοντας τις πληροφορίες που μας είχαν πει και μετά από δημοσιεύματα στον Αθηναϊκό τύπο, καθώς το πρόβλημα ήταν έντονο σε όλη σχεδόν την Ελλάδα. Ας το δούμε αναλυτικά:

Σύμφωνα με το νόμο για τους δασικούς χάρτες, σε περιοχές που είχαν υποβληθεί αντιρρήσεις αναστελλόταν η κατάρτιση συμβάσεων μεταβίβασης μέχρι να αποφανθούν οι επιτροπές αντιρρήσεων για το δασικό ή μη χαρακτήρα τους. Στα Κύθηρα, εκτός από τους ιδιώτες που υπέβαλαν αντιρρήσεις το ίδιο έκανε και η Εγχώριος για τις περιοχές που είχε ιδιοκτησιακά δικαιώματα, κάτι ασφαλώς που είχε κάθε δικαίωμα να κάνει, ίσως δε και υποχρέωση, αφού αν έχανε αυτές τις προθεσμίες θα μπορούσε να υποστεί έλεγχο. Όμως όλα πήγαν στραβά! Η επιτροπή ανέθεσε την υπόθεση τότε σε τοπογράφο αναφέροντας (προφανώς)  τις περιοχές ενδιαφέροντός της. Αυτές ήταν μεγάλες εκτάσεις σε όλο το νησί που δεν έχουμε καταφέρει να δούμε πόσα στρέμματα κάλυπταν, καθώς ήταν πολλές και μεγάλες. Πάντως αναφερόμαστε μάλλον σε χιλιάδες στρέμματα και όχι εκατοντάδες. Το κακό είναι ότι, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις ο τοπογράφος που ανέλαβε δεν προσπάθησε ή δεν μπόρεσε να βρει ή να επισκεφθεί τις επίμαχες εκτάσεις και προχώρησε σε αυτό που κάνουν πολλοί σε παρόμοιες περιπτώσεις. Έκοψε το χάρτη σε κομμάτια με ευθείες και τετράγωνα, κάτι σαν τα σύνορα του …Σουδάν και άλλων κρατών της Αφρικής, όπως έκαναν οι αποικιοκρατικές δυνάμεις το 19^ο αι. και … «γαία πυρί μειχθήτω»! Όσα ήταν μέσα στις γραμμές έπρεπε να  ελεγχθούν ανεξάρτητα   αν ήταν ελεύθερα δασικού χαρακτήρα, ιδιωτικά ή της Εγχωρίου, λαγκάδια, ρέματα, σπίτια, εκκλησίες και δεν συμμαζεύεται. Και το ακόμα χειρότερο. Οι αντιρρήσεις υπεβλήθησαν χωρίς (προφανώς και πάλι) να ελέγξει κανείς από την Επιτροπή τους χάρτες. Το ζήτησαν οι τοπογράφοι και δεν έγινε; Δεν το ζήτησαν και προχώρησαν αυθαίρετα; Είπαν, «βάλτα όλα, δεν πειράζει» χωρίς να γνωρίζουν τις συνέπειες; Άγνωστον. Τώρα όλοι αποποιούνται των ευθυνών τους, όμως το πρόβλημα υπάρχει. Πώς διαπιστώθηκε μόλις πρόσφατα μετά από δύο χρόνια; Κάποιος θέλησε να κάνει μεταβίβαση, ρώτησε τους συμβολαιογράφους, του ανέφεραν ότι είναι σε περιοχές με αντιρρήσεις και δεν γίνονται συμβόλαια και έγινε …. «της μουρλής». Κι εδώ έρχεται να δέσει  το θέμα με όσα προέκυψαν σε όλη την Ελλάδα, όπου είχαν ήδη συνταχθεί λίγες εκατοντάδες συμβόλαια, τα οποία θεωρούνταν άκυρα και έπρεπε να ξαναγίνουν, ενώ αλλού είχε γίνει δεκτή η μεταγραφή τους και αλλού όχι, αφού άλλοι συμβολαιογράφοι δέχονταν να μεταγράψουν ακίνητα (πάντα εκτός σχεδίου) που ήταν ΑΑ, άλλοι δέχονταν μόνο τα ΑΔ και άλλοι (όπως στα Κύθηρα)  …τίποτα! Επόμενο ήταν να έχουμε θύελλες. Ο πρόεδρος των συμβολαιογράφων κ. Ρούσκας δήλωσε (τέλη Φεβρουαρίου, ΝΕΑ) τα εξής, μεταφέροντας την ευθύνη στις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις (που είχαν όντως πολλές, όχι όμως όλες):

«Αιτία του κακού είναι, η μη έγκαιρη ενημέρωση των συμβολαιογράφων από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση για τις αποφάσεις μερικής κύρωσης των δασικών χαρτών στις περιοχές που βρίσκονται τα αγροτεμάχια και συντάχθηκαν τα συμβόλαια».

Σύμφωνα με τους συμβολαιογράφους, επομένως, η έγκαιρη γνώση τους των περιοχών, στις οποίες κυρώθηκε, είτε μερικά, είτε ολικά ο δασικός χάρτης, είναι αναγκαία προϋπόθεση για τη σύνταξη έγκυρης πράξης και τη νόμιμη μεταγραφή / καταχώρησή της. Και αυτό διότι, όπως εξηγούν, η κύρωση ενός δασικού χάρτη (είτε είναι μερική, είτε ολική) σε μια περιοχή δημιουργεί τετελεσμένα, όπως ακυρότητες των πράξεων (δηλαδή συμβολαίων) που συντάχθηκαν αν δεν τηρηθούν τα όσα προβλέπονται από τη νομοθεσία. Θα λέγαμε καλά εδώ αν δεν  έκαναν άλλα οι συμβολαιογράφοι μίας περιφέρειας και άλλα άλλης! Στη Λακωνία αλλού π.χ. συνέτασσαν και μετάγραφαν συμβόλαια με χαρακτηρισμό στους χάρτες Α.Α. και Α.Δ., αλλού συνέτασσαν, αλλά δεν μετέγραφαν  (!) και αλλού τίποτα από όλα αυτά. Όμως εδώ οι πολίτες που είχαν πρόβλημα βρήκαν άλλη οδό διαφυγής. Προσέφευγαν στα Ειρηνοδικεία, ζητούσαν διαταγή μεταγραφής και μέσα σε λίγες μέρες λάμβαναν το περιπόθητο χαρτί!

Έχει το πρόβλημα σχέση με την ιδιοκτησία;

Η απάντηση είναι: καμία! Ο δασικός ή μη χαρακτήρας ενός ακινήτου δεν έχει σχέση με την ιδιοκτησία του και αναφερόμαστε ειδικά στα Κύθηρα για τους γνωστούς λόγους, αφού εδώ το Δημόσιο δεν έχει ιδιοκτησία. Ανάμεσα σε όσα -σωστά- δημιούργησαν αναστάτωση εξ αιτίας της άρνησης κατάρτισης συμβολαίων στα Κύθηρα, μερικοί ενέπλεξαν και το ιδιοκτησιακό νομίζοντας ότι οι αντιρρήσεις της εγχωρίου έφθαναν μέχρις εκεί. Κάτι το οποίο ασφαλώς δεν ισχύει, ούτε ήταν δυνατόν να συμβαίνει αυτό. Ξεκάθαρα, λοιπόν. Ουδεμία σχέση του δασικού χαρακτήρα με το ιδιοκτησιακό. Μόλις λήξει αυτή η ιστορία (ή διά του Νόμου ή διά της εξέτασης/εκδίκασης των αντιρρήσεων) το θέμα θα πάψει να υφίσταται. Μάλιστα, κανονικά δεν θα έπρεπε ούτε σήμερα, αλλά δεν προβλέφθηκε η ιδιαιτερότητα αυτή στο νόμο για τους δασικούς χάρτες, ούτε ήταν δυνατόν να συμβεί αυτό.

Τι έγινε και τι μπορούσε να γίνει;

Ένα ακόμη ερώτημα προκύπτει από τα παραπάνω. Ανεξάρτητα πώς ξεκίνησε το θέμα (το γράψαμε) ή το πώς θα εξελιχθεί (το αναμένουμε) υπάρχει τρόπος θεραπείας; Ένας θα ήταν, να παραιτηθεί των αντιρρήσεων η Εγχώριος, αφού εξ αιτίας αυτών  φθάσαμε ως εδώ. Σύμφωνα με όσα μάθαμε και όσα λέει ο νόμος, αυτό μπορεί να γίνει μόνον κατά την εκδίκαση των υποθέσεων. (Δηλαδή, «κάτσε Μάη μου…»). Πρέπει όμως να γινόταν ακόμη και έτσι; Το ιδανικό θα ήταν να γινόταν διαχωρισμός ιδιωτικών εκτάσεων με αυτές της Εγχωρίου και να μείνουν οι αντιρρήσεις μόνο για τις τελευταίες. Αυτό είναι αδύνατον και για πρακτικούς και για νομικούς λόγους. Άρα μένει να δοθεί λύση διά της νομοθετικής ρύθμισης που έχει κατατεθεί. Εκεί κατέληξαν και στο Δήμο, που έφθασε το θέμα και έστειλε σχετική επιστολή ο Δήμαρχος (την αναρτήσαμε στην ηλεκτρονική μας σελίδα στο σχετικό θέμα) στην οποία, μεταξύ άλλων, τονίζει:

«…..Στην περιοχή του ΟΤΑ Κυθήρων ασκήθηκαν αντιρρήσεις κατά του αναρτημένου δασικού

χάρτη, ο οποίος σε ποσοστό άνω του 80% έκρινε – λόγω πρωτοφανούς προχειρότητας κατά την αρχική διαδικασία ανάρτησης – ότι τόσο το νησί των Κυθήρων όσο και το νησί των Αντικυθήρων είναι δάσος!!! Λόγω της πολυπλοκότητας των πολυγώνων του αναρτημένου δασικού χάρτη σε τρεις περιοχές του νησιού ασκήθηκαν αντιρρήσεις και σε τμήματα αγροτικά, χαρακτηρισμός ΑΑ (αν και αυτά τα πολύγωνα θα έπρεπε να έχουν επισημανθεί από την οικεία Δ/νση Δασών).

Αν και στις περιοχές που έχουν ασκηθεί αντιρρήσεις ισχύει ο προσωρινά αναρτημένος δασικός χάρτης, εν τούτοις έχουν παρατηρηθεί προβλήματα στις δικαιοπραξίες και τις μεταβιβάσεις με τους συμβολαιογράφους να αρνούνται συστηματικά την μεταβίβαση αγροτικών και ΑΑ εκτάσεων για τις οποίες έχει υποβληθεί αντίρρηση.

Για την άρση αυτών των προβλημάτων και καθώς η οριστικοποίηση του δασικού χάρτη επέρχεται με την τελική κύρωσή του, μετά και την έκδοση των αποφάσεων των ΕΠ.Ε.Α., θα  πρέ πει  να  αναφερθεί   στην   νομοθεσία   πως   στις   περιοχέ ς   που  έ χουν  ασκηθεί  εκ  παραδρομής   αντιρρήσεις   και   έ χουν   χαρακτήρα   αγ ροτικό,   ΑΑ,   οι   δικαιοπραξίες  διενεργ ούνται κανονικά. Η αναφορά αυτή θα πρέ πει να γίνει στο άρθρο 17»

Το νομοσχέδιο για την αποσαφήνιση και προώθηση θεμάτων που σχετίζονται με τους δασικούς χάρτες και τα προβλήματα που διαπιστώθηκαν στην μέχρι τούδε διαδικασία κατετέθη στη Βουλή. Σύμφωνα με το κείμενο που δόθηκε στη δημοσιότητα φαίνεται να επιλύεται μία σειρά ήσσονος σημασίας προβλημάτων από όσα έχουμε επισημάνει στα Κύθηρα, ενώ τα πλέον σημαντικά παραμένουν. Συγκεκριμένα. Δεν αναφέρεται τίποτα για το απίθανο φαινόμενο να κηρυχθούν τα Κύθηρα «δασικά» σε ποσοστό κοντά στο 80% μέσα στο οποίο μεγάλο μέρος είναι χερσωθέντες αγροί που καλλιεργούντο μέχρι και τα μέσα του 20ού αι. με εμφανείς ανθρωπογενείς δραστηριότητες (σπιτάκια, στάβλοι, περιτειχίσεις, πηγάδια, αλώνια κλπ). Ακόμη δημόσιοι χώροι, δρόμοι που έγιναν ένα αιώνα πριν, πλατείες και λιμάνια (αποκαλύψαμε ότι χαρακτηρίστηκε «δασικό» ακόμη και η παλιά προβλήτα στο λιμάνι στο Διακόφτι! Και γράψαμε ότι όλα αυτά οφείλονται στην προχειρότητα με την οποία λειτούργησαν, τόσο οι εταιρείες-ανάδοχοι, όσο και οι κρατικές υπηρεσίες, οι οποίες έμειναν ανεξέλεγκτες     γι’  αυτό από ασχέτους ή αδιάφορους υπουργούς, οι οποίοι το μόνο που έκαναν είναι να είναι κάθε μέρα στα κανάλια!  Στις αρχές Φεβρουαρίου ο Δήμαρχος Κυθήρων, που είχε διαπιστώσει το μέγεθος του προβλήματος, απέστειλε δύο επιστολές στον υπουργό κ. Χατζηδάκη ζητώντας νε αντιμετωπισθεί σειρά θεμάτων. Στις επιστολές αυτές αναφέρθηκαν μεταξύ άλλων:

«Ως δασικές εκτάσεις χαρακτηρίστηκαν εκτάσεις σαφώς μη δασικές όπως:

– Μεγάλο τμήμα του οδικού δικτύου, που υπάρχει προ του 1945,

– Έργα που κατασκευάστηκαν τα τελευταία 50 χρόνια, όπως ο λιμενοβραχίονας του λιμανιού στο Διακόφτι,

– Αμμώδεις εκτάσεις, αλυκές και παραλιακές εκτάσεις,

– Ακάλυπτες εκτάσεις, χωρίς ίχνος βλάστησης,

– Καλλιεργούμενες εκτάσεις σαφώς καθορισμένες με μάντρες ή ξερολιθιές

– Ανέκαθεν γεωργικές εκτάσεις

– Εκτάσεις με αραιή φρυγανώδη βλάστηση.

 Ιδιαίτερη εντύπωση μας προκάλεσε το γεγονός ότι δεν υπήρξε χαρακτηρισμός των εκτάσεων ως «χορτολοβαδικών».

Και καταλήγει μετά από αναφορά πλήθους παρατυπιών των δασικών υπηρεσιών στον Πειραιά:

«Επίσης με λύπη διαπιστώσαμε ότι η Διεύθυνση Δασών Πειραιά εμμένει στην μη εφαρμογή του συνόλου των επιστημονικών κριτηρίων που ορίστηκαν από το ΠΔ 36/2016, εφαρμόζοντας κατά το δοκούν Τεχνικές Προδιαγραφές κατάρτισης Δασικών Χαρτών της προηγούμενης δεκαετίας. Επισημαίνουμε στο σημείο αυτό ότι και η ανάρτηση του Δασικού Χάρτη ΔΕΝ έχει γίνει σύμφωνα με τα κριτήρια του ΠΔ 32/2016, καθώς δεν μας δόθηκε η τεκμηρίωση των χαρακτηρισμών.

Οι εν λόγω χαρακτηρισμοί ευρέων τμημάτων ως δασικών ΔΕΝ συντελούν στην ουσιαστική προστασία των πραγματικών δασών και δασικών εκτάσεων, όπως αυτά και αυτές προκύπτουν από την τεκμηριωμένη και επιστημονική εφαρμογή του Νόμου 998/1979 και του ΠΔ32/2016, προκαλώντας πολλά ερωτηματικά και έντονο προβληματισμό για τις επιδιώξεις της Διοίκησης».

Εκτός των παραπάνω όμως έχουμε και πολλά άλλα θέματα, τα οποία προέκυψαν από την πρόχειρη νομοθέτηση σχετικά με τους δασικούς χάρτες. Πρώτον, όσες εκτάσεις βρέθηκαν ΔΑ ενώ ήταν καλλιεργούμενες και λάμβαναν επιδότηση για τις οποίες κόβονταν οι επιδοτήσεις, δόθηκε λύση με ρύθμιση πέρσι, όμως έμειναν εκτός πολλές χιλιάδες στρέμματα  ΑΔ για τα οποία οι ενδιαφερόμενοι έπρεπε να ακολουθήσουν τις δαιδαλώδεις και χρονοβόρες διαδικασίες του Ν. 998/1979, καθώς και οι ρυθμίσεις στο θέμα των βοσκοτόπων, που απαιτούνται τίτλοι πριν το 1946 κάτι που δεν είναι πάντα εφικτό.  Με όλα αυτά πώς θα προχωρήσει η σύνταξη δασολογίου, το οποίο είναι απαραίτητο εργαλείο  για απεμπλοκή των πολιτών από τις επισκέψεις και συναλλαγές στα Δασαρχεία, όταν ένα νομοσχέδιο που αναγνωρίζει το πρόβλημα με τους δασικούς χάρτες δεν προχωρεί σε τομές και λύσεις, ώστε να δώσει απάντηση σε πλήθος προβλημάτων και ασαφειών με σίγουρο αποτέλεσμα να υπάρξει πολύ σύντομα ανάγκη νέων νόμων που θα λύνουν τα προβλήματα που δημιούργησαν οι προηγούμενοι!

Τελικά η διαβούλευση για το νομοσχέδιο ολοκληρώθηκε στις 18 Μαρτίου με την κατάθεση του αριθμού-ρεκόρ των προτάσεων που ξεπέρασαν τις 900, πολλές από τις οποίες έθεταν σοβαρά θέματα, όπως αυτά που αναφέρθηκαν παραπάνω που κατέθεσε ο Δήμος Κυθήρων, αλλά και πολλά άλλα. Δυστυχώς, λόγω της επιδημίας που έπεσε ακριβώς πάνω στη διαδικασία κατάθεσης και ψήφισης του νομοσχεδίου δεν γνωρίζουμε αυτή τη στιγμή, ούτε ποίες προτάσεις έγιναν δεκτές, ούτε ποία προβλήματα θα λυθούν, ούτε πότε. Σήμερα προέχουν άλλα πράγματα, οπότε, υποχρεωτικά, αυτό πάει σε δεύτερη μοίρα. Ελπίζουμε να πάνε όλα καλά και στο επόμενο φύλλο να έχουμε νέα και να είναι και ευχάριστα, γενικά!

Ε. Καλλίγερος

 

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας Κυθηραϊκά στο τεύχος Απριλίου 2020