«…Ανάθεμα τα γράμματα κι όπου τα ’βγαζε…»

Στον απόηχο της έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς το κείμενο που ακολουθεί.

Την φράση του τίτλου αποσπώ από το βιβλίο του Ηπειρώτηπολιτικού, δημοσιογράφου και λογοτέχνη ΧρήστουΧρηστοβασίλη (1862-1937), με τίτλο «Διηγήματα του μικρού σκολειού». Μια αναφορά στα βάναυσα παιδαγωγικά κρατούντα κατά το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα στην, ακόμα, σκλαβωμένη Ήπειρο.

Advertisement

Κυρίαρχο το σχετικό δίπτυχο: Η σωματική και ψυχική τιμωρία, ως γενικό μέσο συμμόρφωσης και συνετισμού των μαθητών και η, βασισμένη στα εκκλησιαστικά και μόνο βιβλία, διδαχή.

Είναι ανατριχιαστικά τα όσα διηγείται ο συγγραφέας, ως προς το πρώτο σκέλος του δίπτυχου:  «…Όσο σκληρότερος τιμωρός, τόσο καλύτερος», φάνταζε ο δάσκαλος στα μάτια των γονέων της εποχής. «…Δάσκαλε, σου παραδίνω κρέας να μου παραδώσεις κόκκαλα», ήταν η συνήθης γονική προτροπή προς το δάσκαλο.

«… Κακουργομαθημένοι κι αγράμματοι, το πλειότερο, τυραννίσκοι σαν τους δήμιους που βασάνιζαν τους μάρτυρες της θρησκείας μας», χαρακτηρίζονται δύο από τους δασκάλους που βρέθηκαν στο δρόμο του νεαρού Χρηστοβασίλη.

Και μη φανταστείτε τις γνωστές τιμωρητικές θωπείες, όπως τα χτυπήματα με το χάρακα, ή το τράβηγμα του αυτιού. Οι τιμωρίες άγγιζαν τα όρια του βασανιστηρίου, με την επιστράτευση ακόμα και αποτρόπαιων οργάνων, με αποκορύφωμα τον περιβόητο «φέλεκα». Η εικόνα γίνεται ζοφερότερη, αν, στις σωματικές προστεθούν και οι ψυχικής ή ταπεινωτικής φύσεως τιμωρίες, όπως η περιφορά του τιμωρημένου μαθητή, «…στα γόνατα, να κρατάει με τα χέρια τον ανήφορο τον πίνακα», όπου αναγραφόταν το «έγκλημά» του: «…είμαι αμελέστατος, ατακτότατος» κλπ. Επίσης, η πρόσδεσή του σε κορμό δένδρου «που’χε χιλιάδες μυρμηγκοφωλιές με κάτι δαγκανιάρικα  μυρμήγκια, λεγόμενα ‘κορδονούρικα’, που’νε Θεέ μου γλύτωσε…». Κι ακόμη, το φτύσιμό του από όλους τους συμμαθητές. Και το χειρότερο: «κλειώντας τον στα κόκκαλα», όπως αποκαλούσαν το οστεοφυλάκιο του κοιμητηρίου.

Όλα αυτά είχαν συντελέσει, ώστε στο μυαλό των παιδιών το «σκολειό» να είναι ταυτόσημο της σκλαβιάς. «… Φρίτταμε τα καϋμένα και μακαρίζαμε το χωριό μας που δεν είχε σκολειό για να μην έχει και δάσκαλο…». «… Ξέρεις τι θα πει δάσκαλος; μακελάρης, σφαγάς…». «…Ανάθεμα τα γράμματα κι όπου τα ’βγαζε…».  

Όταν, για παράδειγμα, ο παπα-Αντριάς, δάσκαλος του χωριού, έπιασε στα χέρια του την «Υπό Αδαμαντίου Κοραή, Γραμματική» είπε, λοιδορώντας την: «Αυτή, λοιπόν, είναι η προκομμένη γραμματική;…». Για να συμπληρώσει, ξεφυλλίζοντάς την: «… Αυτό δεν είναι αγιωτικό βιβλίο, του Θεού και της εκκλησιάς… Θα ‘ναι, χωρίς άλλο, κανένα ‘ελληνικό’…», εννοώντας κάποιο εξοβελιστέο, αρχαιοελληνικό. Και να καταλήξει: «Το ψαλτήρι και πάλι το ψαλτήρι. Μόνο  αυτό τροχάει το μυαλό…».

Αφήνοντας πίσω του εκείνα τα «μισητά γράμματα», το προικισμένο Ηπειρωτάκι δεν θα αργήσει να αξιωθεί το «πρώτο φίλημα της Μούσας του». Αυτής, που στην πορεία θα το αρματώσει, ώστε να γίνει μια σαγηνευτική προσωπικότητα καιένας αγέρωχος πατριώτης.

*Τέως γενικός διευθυντής εταιρειών του ευρύτερου χρηματοπιστωτικού τομέα.  Email: gcostoulas@gmail.com