Η Σταματική Εμμ. Μαρέντη και οι γεννήσεις στο Νοσοκομείο Κυθήρων

Όπως έχουμε ξαναγράψει, την ιστορία ενός τόπου δεν την γράφουν μόνο οι διάσημοι ή οι πλέον προβεβλημένοι, αλλά την γράφουν χιλιάδες ταπεινοί άνθρωποι, την ιστορία των οποίων συνήθως δεν την γράφει κανείς, ούτε ασχολούνται με αυτούς τα βιβλία, άσχετα αν η συνεισφορά τους είναι συχνά πολύτιμη, πολυτιμότερη ίσως από αυτών, τους οποίους γράφουν τα βιβλία. Έτσι όμως είναι η ζωή και δύσκολα αλλάζει κάτι στην πορεία του ανθρώπινου γένους.

Σήμερα, οι στήλες μας θα φιλοξενήσουν μία τέτοια μικρή ιστορία, την οποία έγραψε μία μικρή ομάδα ανθρώπων, την ιστορία των οποίων έχουμε καταγράψει στις στήλες αυτής της εφημερίδας στα σχετικά κείμενα του γιατρού και συνεργάτη μας Κοσμά Μεγαλοκονόμου, ο οποίος είχε περιλάβει στο θεματολόγιό του την ίδρυση και λειτουργία του Νοσοκομείου Κυθήρων, το οποίο ήταν ένα από τα πρώτα που λειτούργησαν μετά τον πόλεμο, την Κατοχή και τον εμφύλιο στον Ελληνικό νησιωτικό χώρο, που ήταν τότε σε σχεδόν μόνιμη απομόνωση.

Όσοι μας διαβάζουν τακτικά ίσως θυμούνται το χρονικό της ίδρυσης και των πρώτων ετών λειτουργίας του Τριφυλλείου Νοσοκομείου Κυθήρων, το οποίο ξεκίνησε με τη σημαντική δωρεά του Νικ. Τριφύλλη, αλλά και την ουσιαστική συνδρομή των ισχυρών τότε κοινοτήτων των Κυθηρίων ομογενών σε Αυστραλία και ΗΠΑ.

Το δικό μας Νοσοκομείο ξεκίνησε να λειτουργεί το 1956 πάνω στη μανία που είχε καταλάβει όλους τους νέους του νησιού να μεταναστεύσουν για την αναζήτηση καλλίτερης τύχης στο εξωτερικό και κύρια στις παραπάνω χώρες, που έδιναν και τις περισσότερες ευκαιρίες για προκοπή στους μετανάστες μας. Δεν έφυγαν όμως όλοι. Ευτυχώς. Κάποιοι έμειναν πίσω και κάποιοι από αυτούς βρέθηκαν το 1956, όταν άνοιγε τις πύλες του το νέο Νοσοκομείο, για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους. Καλό είναι να θυμηθούμε λίγα πράγματα, που είναι απλές προσθήκες σε όσα έχουν γραφεί κατά καιρούς, όπως προαναφέραμε. Το κτήριο τότε είχε γίνει με σχέδια μίας Ελβετικής εταιρείας και ήταν ό,τι πιο σύγχρονο για την εποχή του. όμως κτήρια χωρίς ανθρώπους είναι άχρηστα. Βρέθηκαν τότε οι πρόχειρες λύσεις να προσφέρουν  οι ντόπιοι ιδιώτες γιατροί (αγροτικούς ίσως θα τους λέγαμε σήμερα) μία εφημερία μία ημέρα την εβδομάδα, που εξέταζαν τους ασθενείς στο Νοσοκομείο. Ήταν τότε γιατροί στα Κύθηρα, ο Μίμης Κοντολέων από τη Χώρα, ο Γεώργιος Λευθέρης από το Λειβάδι, ο Νίκος Φατσέας από τον άγιο Ηλία, ένας Γοβδελάς, αγροτικός στον Ποταμό, ο μικροβιολόγος Κριθάρης και ο Θεόδωρος Μαρέντης, μάμος, από τα Φράτσια, ο μόνος γιατρός στο Νοσοκομείο, όταν αυτό άνοιξε τις πύλες του. (Για την ιστορία, ο μισθός του ήταν 10.000δρχ το μήνα, ενώ οι άλλοι γιατροί αμείβονταν με 7-8.000δρχ, η νοσοκόμα με 1.000δρχ και η καθαρίστρια με 900δρχ, εννοείται δε ότι δεν ήξεραν άδειες, ρεπό, επιδόματα κλπ).

Κάθε καλοκαίρι προσέφερε τις υπηρεσίες του ο Ωτορινολαρυγγολόγος Αλ. Μαρσέλος από την Καρβουνάδα, που ζούσε στην Αθήνα, αλλά κατέβαινε ένα μήνα το χρόνο στα Κύθηρα.  Μεγάλο πρόβλημα τότε ήταν οι γεννήσεις, που γίνονταν στα σπίτια των νέων ζευγαριών, από τους διαθέσιμους γιατρούς στο νησί, οι περισσότεροι από τους οποίους διέθεταν και μερικά από τα λιγοστά τότε αυτοκίνητα, που κινούνταν πάνω στους χωματόδρομους των Κυθήρων. Η πρωτοβουλία τότε των ομογενών για συγκέντρωση χρημάτων για το Νοσοκομείο περιλάμβανε και αντίστοιχη προσπάθεια για ασφαλτόστρωση στον κεντρικό δρόμο. Πρωτεργάτης όλων αυτών των εθελοντικών προσπαθειών για συγκέντρωση χρημάτων ήταν ο Μιχ. Σεμιτέκολος (Αναπολιτάνος) μετανάστης στις ΗΠΑ από το Κατούνι.

Τότε ήταν που ο Θεόδωρος Μαρέντης ανέλαβε να ξεγεννά τις επίτοκες νεαρές Τσιριγώτισσες στο νεοσύστατο Νοσοκομείο. Ασφαλώς οι συνθήκες μόνο ιδανικές δεν ήταν. Ηλεκτρικό ρεύμα το 1956 στον Ποταμό, στο Νοσοκομείο, δεν υπήρχε. (Αργότερα ηλεκτροδοτήθηκε από την …υβριδική μονάδα που έφτιαξε στον Ποταμό ο Γιάννης Σουρής από τα Τριφυλλιάνικα, ένας από τους πρωτοπόρους κι αυτός στον τομέα του εκσυγχρονισμού στην παροχή ενέργειας). Έτσι ξεκίνησαν με τις γνωστές λάμπες που λειτουργούσαν με φωτιστικό πετρέλαιο. Σε κάθε δωμάτιο είχαν και από μία και, επειδή οι γέννες δεν είχαν …ωράριο, αν τύχαινε –που τύχαινε συχνά- να γίνουν νύχτα, επιστράτευαν μία γυναίκα που εκτελούσε χρέη καθαρίστριας (η Θεοδώρα Γαλακάτου από τα Λογοθετιάνικα) να κρατάει μία λάμπα να βλέπει ο γιατρός. Η ίδια μαζί με τη νοσοκόμα ζέσταινε το νερό, ενώ τα δωμάτια το χειμώνα τα ζέσταιναν με μαγκάλι, στο οποίο άναβαν ελαιοπυρήνα από το εργοστάσιο του Μεγαλοκονόμου. Αργότερα  έφερε τις πρώτες λάμπες που λειτουργούσαν με Πετρογκάζ ο άλλος πρωτοπόρος Στρατής Θεοδωρακάκης-Τσαμπηράς και η κατάσταση βελτιώθηκε, ενώ χρησιμοποιήθηκαν και οι γνωστές LUX με αμίαντο. Τότε, στη λειτουργία του Νοσοκομείου μεγάλη βοήθεια προσέφερε ο Μαν. Παυλάκης ή Γανιάς, καθώς ήταν επιδέξιος μηχανικός και τον καλούσαν να λύσει όποιο πρόβλημα παρουσιαζόταν. Κι αυτός έφυγε από τη ζωή πέρσι.

Και πάμε στη σημερινή μας ηρωίδα της ζωής, αφού περιγράψαμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ξεγεννούσαν οι γυναίκες. Όσες σήμερα δυσκολεύονται να αποδεχθούν τις συνθήκες στα νοσοκομεία και επιλέγουν τις πολυτελείς κλινικές –και ασφαλώς καλά κάνουν- ας διαβάσουν τις γραμμές αυτές. Απλά για σύγκριση συνθηκών….

Το γιατρό Θεόδωρο Μαρέντη (του οποίου ο ομώνυμος εγγονός διαπρέπει στην ιατρική σήμερα στις ΗΠΑ) βοηθούσε η μοναδική νοσοκόμα τότε, που υπηρετούσε κανονικά ως βοηθός του στο Νοσοκομείο, που την είχε επιλέξει ο ίδιος,  καθώς είχε πάρει μαθήματα νοσηλευτικής στην Ξάνθη, στη χειρουργική κλινική του θείου της Δημ. Πετρόχειλου, η νεαρή, 22 μόλις χρόνων τότε, από τα Φράτσια,  Σταματική Μάρκου Πετρόχειλου, σύζυγος αργότερα Εμμ. Μαρέντη. Λίγα χρόνια ενωρίτερα είχε πεθάνει ο πατέρας της αφήνοντας δύο παιδιά κοντά στο θείο τους στην Ξάνθη. Η νοσοκόμα, ξεκινούσε πολλές φορές, όταν είχαν τοκετό και δεν βρισκόταν στον Ποταμό, με το γάιδαρο από τα Φράτσια και σπάνια με κάποιο αυτοκίνητο που θα τύχαινε να πηγαίνει προς τα εκεί.

Μιλήσαμε με την 84χρονη σήμερα Σταματική Μαρέντη, στο σπίτι της στα Φράτσια, μαζί με τον καλό φίλο Βασ. Λεονταράκη, που είχε και την ιδέα να γράψουμε αυτή την μικρή ιστορία. Μας έδωσε όλο το παραπάνω ιστορικό με σαφήνεια και ενάργεια που εκπλήσσει για τα χρόνια της. Να είναι καλά πολλά χρόνια, καθώς θα έχει πολλά ακόμη να διηγηθεί. Ζητήσαμε από την ίδια να μας πει μερικά περιστατικά από τη θητεία της δίπλα στο Θ. Μαρέντη και τη συμβολή της στο να γεννηθούν μερικές εκατοντάδες παιδιά στο νησί τα χρόνια εκείνα. Σήμερα είναι ζήτημα αν γεννιέται στα Κύθηρα ένα παιδί το χρόνο από κάποια γυναίκα μετανάστη…. Σύμφωνα με όσα θυμόταν, υπήρχε η πρόληψη ότι το πρώτο παιδί που θα γεννιόταν στο Νοσοκομείο δεν θα ζούσε. Και έγινε περίπου έτσι….. Η πρώτη γυναίκα που έφθασε στο Νοσοκομείο να γεννήσει ήταν η Κατίνα Παν. Χανιώτη από τα Μητάτα, που έφυγε από τη ζωή πλήρης ημερών πέρσι. (Η ίδια ήταν από τους πρώτους που προσέφεραν αργότερα δωρεά στο Νοσοκομείο 12 καρέκλες, απαραίτητες και αυτές στην εποχή των ισχνών αγελάδων). Το παιδί δεν «κατέβαινε», έμεινε εκεί πολλές ώρες και τελικά δεν έζησε. Ήταν ένα κοριτσάκι. Εν τω μεταξύ έφθασε άλλη γυναίκα, από τα Φράτσια, η Ελένη Γεωργ. Καλλίνικου, η οποία γέννησε ένα αγοράκι, τον γνωστό μας Παναγιώτη Καλλίνικο. Εννοείται ότι η γνωστή σήμερα θερμοκοιτίδα που σώζει πολλά νεογνά ήταν άγνωστη τότε. Ένα παιδάκι του Παντ. Βραχνού από την Αγία Πελαγία, που γεννήθηκε πρόωρα, τοποθετήθηκε σε βαμβάκι, ένα είδος «θερμοκοιτίδας ανάγκης». (Νομίζουμε ότι τελικά δεν επέζησε).

Ένα σημαντικό στοιχείο είναι η υπόσχεση που έδωσε ο Θ. Μαρέντης ότι θα βάφτιζε το εκατοστό παιδί και μετά κάθε εκατό. Πράγματι, βάφτισε το εκατοστό, ήταν ο Αντώνης Τζάννες-Κορωνίτης από το Λειβάδι, γιος των Παναγιώτη και Κούλας Τζάννε. Όμως δεν βάφτισε το διακοσιοστό, καθώς, ενώ είχαν γεννηθεί 199 παιδιά από το 1956 μέχρι το 1960, διαφώνησε τότε με τον Μητροπολίτη Μελέτιο, ο οποίος ήταν πρόεδρος του Δ.Σ. και απεχώρησε από το Νοσοκομείο. Άλλο ενδιαφέρον περιστατικό ήταν μία περίπτωση πρόδρομου τοκετού, της Τασίας Βενέρη-Μαραγκού από το Δρυμώνα, που μεταφέρθηκε τελικά στην Αθήνα, στην κλινική του Λούρου, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο. Η γυναίκα δεν επέζησε μετά από 20ήμερη μάχη, ενώ το παιδί μάλλον επέζησε τελικά, αλλά χάθηκε μέσα στις δαιδαλώδεις διαδρομές των παράνομων υιοθεσιών της εποχής!

Αυτή είναι εν συντομία η μικρή μα τόσο ενδιαφέρουσα ιστορία μίας γυναίκας που έζησε τα πρώτα βήματα του Νοσοκομείου Κυθήρων σε μία εποχή καθόλου μακρινή, αφού δεν απέχει παρά έξι περίπου δεκαετίες από σήμερα. Κι επειδή οι περισσότεροι νέοι της εποχής ζουν σήμερα, ασφαλώς θα βρουν πολλά πράγματα ενδιαφέροντα και πολλούς ανθρώπους γνώριμους.

Σίγουρα δε κάποιοι από αυτούς θα πουν ένα ευχαριστώ στην κυρία Σταματική, καθώς στην εποχή της οι άνθρωποι εργάζονταν, σίγουρα με λιγότερα δικαιώματα, μα με μεγαλύτερο το αίσθημα του καθήκοντος από την εποχή μας. Κι ήταν κι αυτή μία από τις γυναίκες-ηρωίδες της εποχής, οι οποίες στάθηκαν όρθιες μέσα από τις αντίξοες συνθήκες ενός απομονωμένου νησιού, σε μία χώρα που μόλις είχε βγει μέσα από μία Κατοχή γεμάτη πείνα και πόνο και ένα εμφύλιο με πολύ αίμα. Και όμως, η γυναίκα αυτή, όπως και όλες, οι μανάδες οι δικές μας, η κάθε μία με τον τρόπο της, αγωνίστηκαν και έτσι στέριωσαν οι οικογένειες για τις οποίες είμαστε όλοι περήφανοι σήμερα. Για μανάδες όπως αυτές! Για όσα ζήσαμε στα παιδικά μας χρόνια και μπορούμε να περιγράφουμε σήμερα με περηφάνια, καθώς μιλάμε για μία εποχή με αξιοπρέπεια, κάτι που γίνεται όλο και πιο σπάνιο στις μέρες μας.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΦΥΛΛΟ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2018 ΤΗΣ ΕΝΤΥΠΗΣ ΕΛΔΟΣΗΣ