Μετά το πάγκρεας δοκιμές σε 79 ακόμη φάρμακα για τον καρκίνο

Η πρόσφατη έγκριση νέου φαρμάκου για τον καρκίνο του παγκρέατος από την αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) αποτέλεσε τη δικαίωση μιας μακράς προσπάθειας για την ανάπτυξη μιας θεραπείας που μπορεί να πλήττει ένας από τους πιο δύσκολους στόχους στη μάχη κατά της επάρατης νόσου.

Πλέον οι ερευνητές ελπίζουν ότι το νέο φάρμακο αποτελεί μόνον την αρχή ενός νέου κεφαλαίου στην αντιμετώπιση μιας σειράς διαφορετικών μορφών καρκίνου. Σύμφωνα με καταγραφή ακαδημαϊκών ερευνητών, τουλάχιστον 79 φάρμακα με παρόμοιο μηχανισμό δράσης δοκιμάζονται σήμερα σε όλον τον κόσμο, στο πλαίσιο 238 κλινικών μελετών.

Advertisement

Φαρμακευτικοί κολοσσοί, όπως η Eli Lilly, η Pfizer, η Amgen και η AstraZeneca, συγκαταλέγονται μεταξύ των πολλών εταιρειών που έχουν βαλθεί και τρέχουν να αναπτύξουν δικά τους φάρμακα, όπως η δαραξονρασίμπη (daraxonrasib) το νέο όπλο κατά του καρκίνου του παγκρέατος που παρασκευάζεται από τη Revolution Medicines και πρόκειται να κυκλοφορήσει με την εμπορική ονομασία Rasonque.

Το νέο αυτό φάρμακο, το οποίο λαμβάνεται σε μορφή δισκίου, επιτίθεται σε μια μεταλλαγμένη κυτταρική πρωτεΐνη ονόματι KRAS. Η συγκεκριμένη πρωτεΐνη βρίσκεται εδώ και πολύ καιρό στο μικροσκόπιο των ερευνητών, καθώς ευθύνεται για την ανάπτυξη σχεδόν όλων των καρκίνων του παγκρέατος, αλλά και πολλών καρκίνων του πνεύμονα και του παχέος εντέρου, καθώς και ορισμένων άλλων τύπων όγκων.

Επί χρόνια, όμως, η KRAS θεωρούνταν τρόπον τινά απρόσβλητη, εξαιτίας της λείας επιφάνειάς της, η οποία υποτίθεται πως δεν προσέφερε κάποιο προφανές «σημείο πρόσδεσης» το οποίο θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί ένα φάρμακο. Ομως μια σειρά επιστημονικών ανακαλύψεων άρχισε να ανατρέπει σταδιακά αυτή την αντίληψη, αποδεικνύοντας, τελικά, ότι η KRAS θα μπορούσε να ήταν ένας εφικτός στόχος, με τις σχετικές έρευνες να πολλαπλασιάζονται από περίπου το 2024 κι έπειτα.

Το πιο σημαντικό, όμως, σε σχέση με το γεγονός αυτό, είναι ότι «δεν αφορά μόνο τον καρκίνο του παγκρέατος», όπως δήλωσε, μιλώντας στους New York Times ο δρ Ντέιβιντ Χονγκ, ογκολόγος στο MD Anderson Cancer Center του Χιούστον και ένας από τους επικεφαλής μιας πρώιμης μελέτης για την ασφάλεια της δαραξονρασίμπης. Ο αμερικανός γιατρός συνέκρινε την έγκριση-ορόσημο του φαρμάκου με την εμφάνιση, πριν από περίπου 15 χρόνια, μιας επαναστατικής κατηγορίας ανοσοτροποποιητικών φαρμάκων, των αναστολέων σημείων ελέγχου, που σήμερα χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση ενός ευρέος φάσματος όγκων.

Οπως σημειώνεται στο αμερικανικό δημοσίευμα, ο καρκίνος είναι ένας εξαιρετικά ευέλικτος εχθρός, που συχνά βρίσκει τρόπο να αντιστέκεται σε μια συγκεκριμένη θεραπεία. Πλέον όπως υπάρχει η ελπίδα ότι η ταυτόχρονη αντιμετώπισή του με περισσότερες από μία θεραπευτικές μεθόδους θα μπορούσε να συμβάλει στην εξάλειψη των όγκων.

Ηδη βρίσκονται σε εξέλιξη μελέτες στο πλαίσιο των οποίων εξετάζονται διάφοροι συνδυασμοί φαρμάκων που στοχεύουν την KRAS με άλλες μορφές θεραπείας, προκειμένου να καταστεί δυνατή η εξαπόλυση μιας πολυμέτωπης επίθεσης. Η έγκριση της δαραξονρασίμπης θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για περισσότερες σχετικές μελέτες.

Οι περισσότεροι ερευνητές συμφωνούν ότι η νέα αυτή κατηγορία φαρμάκων «θα πρέπει να συνδυαστεί με άλλες θεραπείες, ώστε να ενισχυθεί η κλινική ανταπόκριση και η διάρκειά της», όπως δήλωσε ο Τσάνινγκ Ντερ, κορυφαίος ερευνητής με ειδίκευση στην KRAS, ο οποίος επιβλέπει ακαδημαϊκά εργαστήρια στη Βόρεια Καρολίνα και το Βερολίνο που παρακολουθούν την ανάπτυξη πειραματικών φαρμάκων και την εξέλιξη κλινικών δοκιμών στον συγκεκριμένο τομέα.

Η δαραξονρασίμπη είναι το πρώτο σκεύασμα της Revolution Medicines που εγκρίθηκε από τον αμερικανικό ΕΟΦ, ωστόσο η μικρή αυτή εταιρεία που εδρεύει πέριξ του Σαν Φρανσίσκο, θεωρείται ευρέως πρωτοπόρος στον τομέα. Στο πλαίσιο μιας από τις πιο ενδιαφέρουσες και δυνητικά σημαντικότερες κλινικές μελέτες που διεξάγουν οι ερευνητές της, δοκιμάζεται η χορήγηση της δαραξονρασίμπης ως πρώτης θεραπείας μετά τη διάγνωση του καρκίνου του παγκρέατος, αντί να χρησιμοποιείται ως θεραπεία δεύτερης γραμμής σε ασθενείς που έχουν ήδη υποβληθεί σε χημειοθεραπεία, δηλαδή στην κατηγορία ασθενών για την οποία εγκρίθηκε το φάρμακο.

Η Revolution Medicines αναπτύσσει επίσης ένα παρόμοιο φάρμακο (ζολδονρασίμπη) για τον καρκίνο του πνεύμονα, με τα πρώιμα αποτελέσματα να χαρακτηρίζονται ως ενθαρρυντικά. Παράλληλα η εταιρεία συνεργάζεται με φαρμακοβιομηχανίες όπως η Bristol Myers Squibb, η Tango Therapeutics και η Summit Therapeutics για τη μελέτη συνδυαστικών θεραπειών που περιλαμβάνουν τα φάρμακά της κατά της KRAS.

Η δαραξονρασίμπη δεν είναι το πρώτο φάρμακο που στοχεύει την KRAS. Δύο άλλα, που διατίθενται από την Amgen και την Bristol Myers Squibb, είχαν εγκριθεί πριν από αρκετά χρόνια για τη θεραπεία ορισμένων μορφών καρκίνου του πνεύμονα. Ωστόσο, τα φάρμακα αυτά αποδείχθηκαν κατώτερα των προσδοκιών· προσέφεραν μόνο περιορισμένα οφέλη, επειδή στόχευαν μία και μόνο μεταλλαγμένη μορφή της KRAS και μόνο όταν αυτή δεν συνέβαλλε ενεργά στην ανάπτυξη του καρκίνου. Κατά συνέπεια ο όγκος τρόπον τινά προλάβαινε να μεταλλαχθεί και να καταστεί ανθεκτικός στη θεραπεία.

Φάρμακα όπως η δαραξονρασίμπη καθώς και αλλά που βρίσκονται υπό ανάπτυξη, είναι ισχυρότερα, επειδή μπορούν να επιδρούν σε ένα ευρύτερο φάσμα μεταλλάξεων και επειδή μπλοκάρουν την KRAS όταν αυτή προκαλεί ενεργά την ανάπτυξη του καρκίνου. Ωστόσο, αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα με άλλες στοχευμένες θεραπείες: κάποια στιγμή η θεραπεία παύει να είναι αποτελεσματική και ο καρκίνος επιστρέφει.

Η KRAS ανήκει σε μια οικογένεια πρωτεϊνών που εμφανίζουν μεταλλάξεις περίπου στο ένα πέμπτο των ανθρώπινων καρκίνων, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων μορφών καρκίνου που μέχρι σήμερα πιστευόταν ότι δεν ήταν δυνατή η αντιμετώπισή τους με αυτού του είδους τη θεραπευτική μέθοδο.

Στους καρκίνους του μαστού, για παράδειγμα, οι μεταλλάξεις της KRAS είναι εξαιρετικά σπάνιες, όμως όταν ο καρκίνος μετατοπίζεται σε άλλα όργανα, όπως οι πνεύμονες ή το ήπαρ, και αναπτύσσει ανθεκτικότητα στη θεραπεία, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να εμφανίσει μεταλλάξεις της KRAS. Οι ερευνητές ευελπιστούν τώρα να καταφέρουν να διεξάγουν μια σειρά από κλινικές μελέτες, ώστε να εξετάσουν εάν η ίδια θεραπευτική προσέγγιση θα μπορούσε να ήταν αποτελεσματική και κατά του καρκίνου του μαστού.

Μιλώντας στους New York Times η δρ Ελίζαμπεθ Τζάφι, ερευνήτρια με ειδίκευση στον καρκίνο του παγκρέατος στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, εξήγησε πως τα επόμενα πολύ σημαντικά βήματα που πρέπει να γίνουν είναι πρώτον η ανάπτυξη μιας νέας γενιάς φαρμάκων κατά της KRAS που θα προκαλούν λιγότερες παρενέργειες, δεύτερον, η εξεύρεση τρόπων αντιμετώπισης της ανθεκτικότητας που επιτρέπει στον καρκίνο να επιστρέφει επιθετικά και, τρίτον, ο συνδυασμός των φαρμάκων κατά της KRAS με άλλες θεραπείες, μεταξύ των οποίων και εκείνες που χαλιναγωγούν το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς ώστε να επιτίθεται στον καρκίνο.

«Είμαστε όλοι, φυσικά, πραγματικά ενθουσιασμένοι», είπε. Αλλά «έχουμε ακόμη πολλή δουλειά μπροστά μας». Η αμερικανίδα γιατρός πρόσθεσε πως προϋπόθεση για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι είναι η στενή συνεργασία μεταξύ εταιρειών που έχουν ανταγωνιστικά συμφέροντα. Ωστόσο φαίνεται πως καταγράφονται ήδη εντάσεις.

Η Erasca, για παράδειγμα, μια φαρμακευτική εταιρεία που έχει την έδρα της στο Σαν Ντιέγκο, βρέθηκε στο προσκήνιο του ενδιαφέροντος χάρη σε μια σειρά πρώιμων μελετών, όσον αφορά την αποτελεσματικότητα ενός φαρμάκου της κατά της KRAS σε καρκίνους του πνεύμονα και του παγκρέατος.

Ομως το πειραματικό αυτό φάρμακο (ERAS-0015) είναι παρόμοιο με τη δαραξονρασίμπη, τόσο παρόμοιο, μάλιστα, ώστε την περασμένη άνοιξη οι δικηγόροι της Revolution Medicines κατηγόρησαν, εγγράφως, την ανταγωνίστρια εταιρεία για παραβίαση πατέντας, απαιτώντας, παράλληλα, να διακόψει την ανάπτυξη του φαρμάκου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Erasca, η οποία απέκτησε τα δικαιώματα του πειραματικού φαρμάκου από μια κινεζική εταιρεία, αρνείται τις κατηγορίες.