Το Σχολείο μου στα Φράτσια στην δεκαετία του 1940

Αναμνήσεις του μαθητή Νικολάου Π. Γλυτσού

την Απρ 21, 2025

Το Σχολείο

Το σύγχρονο σχολείο κτίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα, δίπλα στο παλιό Αγγλικό Σχολείο (σήμερα ταβέρνα), το οποίο είχε αρχίσει να λειτουργεί το 1825. Εσωτερικά το σχολείο μας μου φάνταζε τότε πολύ μεγάλο, είχε μεγάλα παράθυρα στην πλευρά της αυλής, και πάνω από αυτά ήταν κρεμασμένες οι φωτογραφίες των ηρώων του 1821, που με τις «παράξενες» στολές τους φάνταζαν εξωγήινοι στα μάτια μου. Στην πολεμική περίοδο του 1940, το σχολείο μας ήταν ένα ερείπιο με κατεστραμμένη την σκεπή από την μέση και πίσω από όπου έτρεχε ποτάμι το νερό μέσα στην αίθουσα. Ήταν τόσο αφόρητη η κατάσταση που για ένα διάστημα το σχολείο μεταφέρθηκε στην «λέσχη». Το σχολείο επισκευάστηκε το 1947 με χρήματα των ομογενών-μεταξύ αυτών ο μεγάλος ευεργέτης του νησιού Μιχ. Σεμιτέκολος συνεισέφερε 6.000.000 δραχμές – και εν μέρει με κρατική δαπάνη, και στοίχισε συνολικά 19.500.000 δραχμές της εποχής.

Οι Μαθητές

Στα χρόνια μου, στο σχολείο φοιτούσαν 80-90 μαθητές και μαθήτριες. Τον χρόνο που αποφοίτησα, το 1949, είχα καταγράψει τότε ονομαστικά 78 μαθητές και μαθήτριες, από τους οποίους 12 από τα Δόκανα. Οι μαθητές από τα Δόκανα-τα «Δοκανιωτάκια», όπως τους λέγανε, ήταν μια ιδιαίτερη περίπτωση. Είχαμε κάθε μέρα να περπατήσουμε περίπου 40 λεπτά απόσταση για να φθάσουμε στο σχολείο μας. Τα πρώτα χρόνια ξυπόλυτα, όπως και τα άλλα παιδιά, χωρίς ρούχα ικανά να προστατεύσουν από το κρύο και την βροχή -φορούσαμε όλοι τότε κοντά παντελόνια- κουβαλώντας μαζί με την σάκα του σχολείου, που την έφτιαχνε συνήθως η μητέρα μας, και το «ντεστάκι» (το taper της εποχής) – το έχω ακόμα- με το φτωχό συνήθως φαγητό, ψωμολαδέα, όχι σαν αυτή που έχουν σήμερα τα μαγαζιά, αλλά στην κυριολεξία μόνο ψωμί με λάδι από πάνω, ή πατάτες τηγανιτές που γινόντουσαν σαν λάσπη μέχρι το μεσημέρι.

Τους χειμώνες οι καιρικές συνθήκες ήταν θυμάμαι πολύ άσχημες, με πολλές βροχές. Όταν η μέρα το πρωί φαινόταν κάπως καλή ξεκινούσαμε από τα Δόκανα χωρίς εφόδια για την προστασία από την βροχή, αλλά όταν ο καιρός μετά χαλούσε, συμβαίνανε 3-4 διαφορετικά πράγματα: εάν η βροχή μας έπιανε στο δρόμο πηγαίνοντας στο σχολείο, μπαίναμε σε ένα -δύο «σπιτάκια»- μικρά πέτρινα καταφύγια των αγροτών- και όταν σταματούσε η βροχή συνεχίζαμε και φθάναμε καθυστερημένοι στο σχολείο. Αν όμως η βροχή κρατούσε πολύ ώρα, όταν σταματούσε γυρίζαμε σπίτι. Αν η βροχή ξεκινούσε όταν ήμασταν ακόμη στο σχολείο και φαινόταν ότι δεν θα σταματούσε, τότε μας έσωζε ο θείος μου ο Αντρέας- ο «Μπάρμπα Αντρέας», ο οποίος μάζευε από όλα τα σπίτια που είχαν μαθητές «ταγάρες», μεγάλα δηλαδή τσουβάλια και μας τις έφερνε στα Φράτσια, τις οποίες είτε τις κάναμε σαν κάπα είτε κουκουλωνόμασταν ολόκληροι και βλέπαμε από την αραιή ύφανση που είχαν. Τέλος, αν η βροχή ξεσπούσε όταν σχολάγαμε το απόγευμα, χτυπούσαμε πόρτες στα κοντινά στο σχολείο σπίτια και δανειζόμασταν τις ταγάρες.

Η διαδρομή όμως Δόκανα-Φράτσια είχε και άλλες περιπέτειες. Είχαμε ένα-δύο σημεία όπου ο δρόμος ήταν καθαρός, χωρίς πέτρες, όπως στην «κόκκινη βόλτα», την λέγαμε έτσι γιατί είχε κοκκινόχωμα. Εκεί σταματούσαμε και το στρώναμε στο παιχνίδι, παίζαμε μπίλιες η γκαζές όπως τις λέγανε ορισμένοι. Πολλές φορές ξεχνιόμαστε και φτάναμε αργά στο σχολείο, οπότε η δασκάλα μας έβαζε τιμωρία, αν θυμάμαι καλά την λέγανε «νηστεία», πράγμα που σήμαινε ότι κατά την μεσημεριανή διακοπή του σχολείου κανένα δίωρο, κλείδωνε την πόρτα της αυλής και τα Δοκανιωτάκια δεν μπορούσαμε να βγούμε στην τσιγκούρα (πλατεία), όπως τις άλλες μέρες. Το μεσημέρι καθόμαστε στον προθάλαμο του σχολείου για να φάμε το περιεχόμενο από το ντεστάκι, αλλά λόγω έλλειψης θέρμανσης και της κακής κατάστασης του κτιρίου που έμπαιναν νερά, όπως είπα, η δασκάλα μας παραχώρησε ένα ακατοίκητο σπίτι κοντά στο σχολείο και πηγαίναμε το μεσημέρι εκεί.

Η Δασκάλα μας

Το σχολείο είχε μία μόνο δασκάλα, την αείμνηστη Καλλιόπη Καλοκαιρινού, για τους 80 τόσους μαθητές του σχολείου, σε μία μόνο αίθουσα στην οποία κάθονταν ταυτόχρονα οι μαθητές όλων των τάξεων. Ενώ η δασκάλα έκανε μάθημα με την σειρά σε κάθε τάξη, έδινε στις άλλες τάξεις κάτι να ασχολούνται- γραφή, αριθμητική, ανάγνωση, για να μην κάνουν φασαρία. Μερικές φορές για να κρατά την αίθουσα σε ησυχία έβαζε κάποιο μαθητή, ο οποίος ανεβασμένος (η) στο πρεβάζι του παραθύρου για να έχει καλή οπτική όλης της αίθουσας, φώναζε τους «ατάκτους», για τους οποίους η δασκάλα επεφύλασσε κάποια τιμωρία, ορθοστασία, αν θυμάμαι καλά ή να γράψει πολλές φορές μια λέξη ή μια φράση.

Τα πρώτα γράμματα τα μάθαμε γράφοντας σε μια πλάκα μαύρη, την οποία έχω ακόμη, δίπλα στον computer για να μην ξεχνώ την απόσταση των δύο κόσμων. Βιβλία δεν υπήρχαν τα πρώτα χρόνια. Η δασκάλα μας διηγούταν την ιστορία ή την μυθολογία και έπρεπε να πούμε το μάθημα την άλλη μέρα, όσο το θυμόμαστε από την παράδοση, με την βοήθεια ορισμένων λέξεων κλειδιά που μας έγραφε στον πίνακα. Θυμάμαι π.χ. όταν μας διηγήθηκε τους άθλους του Ηρακλή, είχε γράψει τις λέξεις: λερναία ύδρα, λέρνη, Ιόλαος. Όταν αρχίσαμε να γράφομε στο χαρτί, επειδή δεν υπήρχαν χρήματα να αγοράσουμε μελάνι, φτιάναμε το δικό μας, βράζοντας αγριελιές που έδιναν ένα σκούρο γκρενά χρώμα.

Με όλα αυτά που σας περιέγραψα, καταλαβαίνετε ότι η δασκάλα μας είχε πολλές δυσκολίες να κάνει την δουλειά της, με 80 παιδιά μέσα στην αίθουσα και την έλλειψη βιβλίων και διδακτικών μέσων, αλλά έκανε αγόγγυστα το έργο της και νομίζω μας μάθαινε καλά γράμματα. Για όλες αυτές τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε, την έλεγαν, θυμάμαι, «ηρωίδα», και ήταν. Με πολλή αγάπη και σεβασμό αφιερώνω στην μνήμη της αυτά τα λόγια.

[Από την παρουσίαση (ελαφρώς τροποποιημένη) σε μια συνάντηση με θέμα τα Φράτσια (Αύγουστος 2019, στο σχολείο των Φρατσίων ]