Advertisement
Μύκονος και Σύρος κατέχουν το ρεκόρ µε αύξηση των τεχνητών επιφανειών κατά 341% και 310% αντίστοιχα, µέσα σε 30 χρόνια, τονίστηκε σε ηµερίδα για την κατάσταση στο Αιγαίο.
«Οδηγούµαστε σε αυτό που ονοµάζεται «disneyfication». Τίποτα δεν είναι αυθεντικό, όλα είναι διαµεσολαβηµένα», επισήµανε ο καθηγητής Κώστας Θεοδώρου.
Advertisement
Τεράστια µείωση της αγροτικής παραγωγής, τεράστια µείωση των δασικών εκτάσεων και αντίστοιχη αύξηση των δοµηµένων επιφανειών. Αυτή τη δοµική µεταβολή, η οποία έχει συντελεστεί µέσα σε 30 χρόνια στα νησιά του βόρειου και του νότιου Αιγαίου, καταγράφουν οι επιστήµονες. Παράλληλα, τα νησιά βιώνουν µια άνευ προηγουµένου µεγέθυνση του τουρισµού, µε αποτέλεσµα σε πολλά από αυτά τίποτα να µην είναι πλέον αυθεντικό, αλλά διαµεσολαβηµένο, ως κοµµάτι της «εµπειρίας».
Η κατάσταση που έχει διαµορφωθεί στο Αιγαίο ήταν το θέµα της ηµερίδας «Νησιά σε κίνδυνο: Σε αναζήτηση του µέτρου», που συνδιοργάνωσαν η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισµού, το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή και το Πανεπιστήµιο Αιγαίου.
Οι επιστήµονες που συµµετείχαν στην ηµερίδα τεκµηρίωσαν τη σταδιακή επικράτηση της µονοκαλλιέργειας του τουρισµού, µε παράλληλη υποχώρηση (έως εξαφάνιση σε κάποια νησιά) της αγροτικής παραγωγής και απώλεια της βιοποικιλότητας.
Σύµφωνα µε στοιχεία που παρουσίασε ο Κώστας Θεοδώρου, αναπλ. καθηγητής στο τµήµα Περιβάλλοντος του Πανεπιστηµίου Αιγαίου, µέσα σε 29 χρόνια (1990-2018) χάθηκαν σε νησιά του Αιγαίου 138.510 στρέµµατα δάσους. Σε κάποια νησιά η µεταβολή αυτή είναι τεράστια, τόσο σε ποσοστό όσο και σε έκταση: στη Χίο χάθηκε το 41,1% (6.950 στρέµµατα), στη Θάσο το 40,4% (35.440 στρ.), στη Ρόδο το 34,5% (48.320 στρ., χωρίς να συνυπολογίζονται οι µεγάλες πυρκαγιές των τελευταίων ετών), στη Σάµο το 32,5% (40.310 στρ.), στην Κάρπαθο το 32,4% (4.160 στρ.). Αύξηση, και µάλιστα εντυπωσιακή, καταγράφηκε στην Κω (57,9% ή 2.500 στρ.) και στη Σαµοθράκη (118% ή 5.950 στρ.).
Την ίδια περίοδο, στο βόρειο και στο νότιο Αιγαίο προστέθηκαν 85.000 στρ. τεχνητών επιφανειών (κτίρια, δρόµοι, τσιµεντωµένες επιφάνειες). Το ρεκόρ κατέχει η Μύκονος, στην οποία η δοµηµένη επιφάνεια αυξήθηκε µέσα σε 30 χρόνια κατά 341% (από 4,9% σε 21,8% του νησιού) και η Σύρος (αύξηση 310%, από 3,5% σε 14,2%). Πολύ σηµαντικά ποσοστά τεχνητών επιφανειών έχουν πλέον η Σαντορίνη (18,1% του νησιού είναι τσιµεντωµένο, αύξηση 51,5% σε σχέση µε το 1990), η Πάρος (15,8% του νησιού, αύξηση 68,65%), η Κως µε 5,7% (αύξηση 110%), η Ρόδος µε 3,1% (αύξηση 73,6%), η Τήνος µε 2,7% (+164%), η Σίφνος µε 2% (+48,4%) και η Σέριφος µε 1,2% (+96,7% σε σχέση µε το 1990).
Οσο για την εγκατάλειψη της αγροτικής παραγωγής στα νησιά, αυτή ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του 1950 και προφανώς δεν είχε ως µόνη αιτία τον τουρισµό. Σύµφωνα µε στοιχεία που παρουσίασε ο Θανάσης Κίζος, καθηγητής στο Τµήµα Γεωγραφίας του Πανεπιστηµίου Αιγαίου, από το 1961 έως το 2010 η γεωργία και η κτηνοτροφία στα νησιά του βόρειου και του νότιου Αιγαίου υποχώρησαν κατά 39%. Σε κάποια νησιά ουσιαστικά ο πρωτογενής τοµέας εγκαταλείφθηκε (λ.χ. Οινούσσες -92,5%, Νίσυρος -92,3%, Κίµωλος -86%). Η αγροτική παραγωγή αυξήθηκε µόνο σε τρία νησιά (Αίγινα, Ρόδος και Φούρνοι). Παράλληλα µειώθηκαν κατά 50% οι καλλιεργούµενες εκτάσεις και ειδικά όσες είχαν ετήσιες καλλιέργειες όπως σιτηρά και ψυχανθή (-74%). Σε κάποια νησιά αυξήθηκαν οι βοσκότοποι (λ.χ. Ανδρος +202%), σε άλλα µειώθηκαν (Σύρος -70%). «Τις δεκαετίες αυτές έγινε µια διάκριση της γεωργίας από την κτηνοτροφία, η µεταξύ τους συµπληρωµατικότητα σταµάτησε. Κάποιοι από τους παράγοντες που διαµόρφωσαν τις µεταβολές ήταν η αύξηση της σηµασίας των ερασιτεχνών αγροτών (λ.χ. συνταξιούχοι που επιστρέφουν), η αύξηση των µόνιµων φυτειών και δενδρώνων, οι οποίες δεν απαιτούν τη συνεχή φυσική παρουσία, και βέβαια η τουριστική ανάπτυξη», ανέφερε. «Στα νησιά οδηγούµαστε σε αυτό που ονοµάζεται “disneyfication”. Τίποτα δεν είναι αυθεντικό, όλα είναι διαµεσολαβηµένα. Ολοι θέλουν να ζήσουν την εµπειρία των νησιών, το µέρος του θεάµατος». Σηµείωσε, δε, το φαινόµενο «draw bridge»: «Αγοράζουµε στα νησιά και µετά λέµε “έως εδώ”. Επιδιώκουµε να καθορίζουµε το “καλύτερο” νησί, συχνά µε τις καλύτερες προθέσεις. Κανείς όµως δεν θέλει την αγροτική παραγωγή, ίσως µόνο τον αγροτουρισµό ή µικρές φάρµες. Υπάρχει µέλλον για τον πρωτογενή τοµέα στα νησιά;
Υπάρχουν προϊόντα, επιχειρήσεις δεκτικές σε καινοτοµία. Θα δούµε πώς όλα αυτά θα εξελιχθούν σε βάθος χρόνου».
Πολεοδοµική πολιτική
Ο πολεοδοµικός σχεδιασµός υπόσχεται να αντιµετωπίσει αρκετές από τις συγκρούσεις που έχουν δηµιουργηθεί στα νησιά. Ωστόσο, η πίεση του χρόνου είναι µεγάλη: ο δήµαρχος Σερίφου Κώστας Ρεβίνθης ανέφερε ότι η µελέτη για Κύθνο, Σέριφο, Σίφνο, Μήλο και Κίµωλο µόλις ανατέθηκε και θα πρέπει να παρουσιαστεί σε… οκτώ µήνες! Επιπλέον, όπως ανέφερε ο επίτιµος σύµβουλος Επικρατείας Θοδωρής Αραβάνης, δεν θα πρέπει να τρέφουµε αυταπάτες.
«Ολα αυτά που ζούµε σήµερα, η υπερδόµηση, οι επεµβάσεις στο τοπίο, όλα αυτά τα έχει επιτρέψει το νοµικό µας σύστηµα». Ανέφερε ως χαρακτηριστικό παράδειγµα την υπόθεση της εκτός σχεδίου: «Σε καµία σοβαρή έννοµη τάξη δεν µπορεί να χτίσει κάποιος οτιδήποτε, οπουδήποτε, µε µόνη προϋπόθεση τις διαστάσεις του οικοπέδου ή και κάποιο πρόσωπο σε δρόµο. Στη χώρα µας έχουµε φθάσει στο σηµείο η δόµηση να επιτρέπεται, εκτός αν ρητά απαγορεύεται». Μίλησε, δε, για τον ρόλο της µικροπολιτικής στη χάραξη πολεοδοµικής πολιτικής: «Η οριοθέτηση των οικισµών µε απόφαση νοµάρχη ήταν ένα από τα ελληνικά τεχνάσµατα για πελατειακούς λόγους. Το αποτέλεσµα το γνωρίζουµε όλοι: ξεχειλωµένοι οικισµοί, χωρίς δρόµους, πλατείες, χώρους στάθµευσης. Ηταν τότε που κάποιοι κοιµήθηκαν µε χωράφια και ξύπνησαν µε οικόπεδα», ανέφερε αντιστρέφοντας το (µικρο)πολιτικό επιχείρηµα των ηµερών.
Πηγή: Καθημερινή, Έντυπη | Σάββατο 7 Ιουνίου 2025
Kythira Online
