Πώς μπορούμε να γίνουμε super agers;

Η περίπτωση της ασθενούς του, Λ.Ρ., είναι μια από εκείνες που ο Έρικ Τόπολ βρίσκει συναρπαστικές. Γνωρίστηκαν όταν την παρέπεμψε σε αυτόν ο παθολόγος της, επειδή είχαν πρηστεί τα πόδια της. Η Λ.Ρ. ήταν 98 ετών και με εξαίρεση το οίδημα, έφτανε στο γραφείο του Αμερικανού καρδιολόγου σε άριστη σωματική υγεία και ψυχική διάθεση. Ο Δρ Τόπολ διέγνωσε υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια των ηλικιωμένων, κάτι που αντιμετωπίστηκε εύκολα και τα συμπτώματα υποχώρησαν.

Το ενδιαφέρον με την Λ.Ρ. βρισκόταν στο γεγονός ότι μόνη αυτή ανάμεσα στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς της είχε φτάσει σε τόσο προχωρημένη ηλικία – και μάλιστα χωρίς ποτέ να αρρωστήσει βαριά ή να έχει κάποια χρόνια νόσο. Η μητέρα της είχε πεθάνει στα 59 και ο πατέρας της στα 64 χρόνια του. Τα δύο αδέλφια της πέθαναν σε ηλικία 43 και 75 ετών.

Η Λ.Ρ είναι superager, ανήκει δηλαδή σε εκείνη την κατηγορία των ανθρώπων που ενώ έχουν ξεπεράσει τα 80, έχουν φυσική κατάσταση και γνωστικές ικανότητες που αντιστοιχούν σε ανθρώπους δυο ή και τρεις δεκαετίες νεότερους. Αλλά η ασυνήθιστα καλή υγεία της 98χρονης δεν μοιάζει να συνδέεται με το γονιδιακό προφίλ της. Θα μπορούσε να είναι εξαίρεση ή μπορεί να υπάρχει κι άλλη εξήγηση;

Αυτό το ερώτημα επιχειρεί να απαντήσει ο Δρ Τόπολ στο πρόσφατο βιβλίο του Super Agers: An Evidence-Based Approach to Longevity [Super Agers: Μια τεκμηριωμένη προσέγγιση στη μακροζωία]. Ο Δρ Τόπολ είναι καρδιολόγος, καθηγητής Μοριακής Ιατρικής με περισσότερες από 1.300 επιστημονικές δημοσιεύσεις και ιδρυτής του ερευνητικού ιατρικού κέντρου Scripps Research Translational Institute

Ο Δρ Έρικ Τόπολ.

Ο Δρ Τόπολ έχει καλά νέα. Ναι, είναι γεγονός ότι όσο γερνάμε αυξάνονται για όλους μας οι πιθανότητες να ασθενήσουμε από καρκίνο, καρδιαγγειακά και νευροεκφυλιστικές ασθένειες. Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτές «επωάζονται» στον οργανισμό μας στη διάρκεια πολλών ετών, πράγμα που σημαίνει ότι έχουμε περιθώρια δράσης για να τις καθυστερήσουμε ή να τις αποφύγουμε – δηλαδή για να επιβραδύνουμε τη διαδικασία της γήρανσης. Επιπλέον έχουμε τόσο τα εργαλεία για να εντοπίζουμε τον υψηλό κίνδυνο μέσω εξειδικευμένων διαγνωστικών εξετάσεων, όσο και τις εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης για την επεξεργασία των δεδομένων.

Ποιο ήταν το μυστικό των Wellderly;

Το 2008, ο Δρ Έρικ Τόπολ κι οι συνεργάτες του ξεκίνησαν ένα ερευνητικό πρόγραμμα με την ονομασία «Wellderly», στο πλαίσιο του οποίου μελέτησαν 1.400 ανθρώπους 80 ετών και πάνω, οι οποίοι δεν είχαν ποτέ αρρωστήσει από κάποια χρόνια ασθένεια. Η αρχική υπόθεση ήταν πως το μυστικό της καλής υγείας τους, σε πείσμα της προχωρημένης ηλικίας, κρυβόταν στα γονίδιά τους.

Τέτοιο μυστικό, όμως, δεν βρέθηκε. Οι γενετικοί τους δείκτες κινδύνου για τη νόσο Αλτσχάιμερ και τις καρδιακές παθήσεις, για παράδειγμα, ήταν μόνο οριακά μικρότεροι από ό,τι είναι για τους υπόλοιπους από εμάς. «Λέτε, λοιπόν, ότι δεν εξαρτάται απαραιτήτως από τα γονίδιά μας αν θα φτάσουμε με καλή υγεία σε προχωρημένη ηλικία», ρωτάω τον Έρικ Τόπολ. «Για κάποιους ανθρώπους εξαρτάται, αλλά είναι η μειονότητα», απαντάει, μιλώντας μου μέσω βιντεοκλήσης.

Οι 1.400 ηλικιωμένοι Αμερικανοί που συμμετείχαν στην έρευνα του Δρ Τόπολ μοιράζονταν μεταξύ τους κάποια χαρακτηριστικά: Ήταν πιο λεπτοί, γυμνάζονταν περισσότερο, είχαν καλύτερη μόρφωση και πιο έντονη κοινωνική ζωή από τον γενικό πληθυσμό των Αμερικανών προχωρημένης ηλικίας.

«Αυτό που προκαλεί τις ασθένειες, που προκαλεί τους περισσότερους καρκίνους, τις νευροεκφυλιστικές ασθένειες και τα καρδιαγγειακά, είναι η επίδραση που έχει η γήρανση στο ανοσοποιητικό σύστημα. Aυτή που αποκαλούμε ανοσογήρανση, που αυξάνει την τάση για φλεγμονές – ίσως έχετε ακούσει τον όρο inflammaging, που αναφέρεται στην χαμηλού βαθμού χρόνια συστηματική φλεγμονή. Σε μερικούς ανθρώπους, όμως, αυτό δεν συμβαίνει, έχουν ένα εξαιρετικά γερό, ανθεκτικό ανοσοποιητικό».

Το ανοσοποιητικό –ίσως το δεύτερο πιο πολύπλοκο σύστημα στο σώμα μετά τον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα– αρχίζει να εξασθενεί γύρω στα 60 με 65, «σε ορισμένους ανθρώπους και νωρίτερα», λέει ο Δρ Τόπολ. «Εάν μιλάμε για κάποιον που ακολουθεί πολύ κακή διατροφή, κάνει καθιστική ζωή, είναι υπέρβαρος, πίνει πολύ αλκοόλ, ξέρετε, όλοι αυτοί οι παράγοντες δυσκολεύουν τα πράγματα – ειδικά, μάλιστα, όταν κανείς ζει σε περιοχή με μεγάλη ατμοσφαιρική ρύπανση κι εκτίθεται σε περιβαλλοντικές τοξίνες».

Για την μόλυνση του περιβάλλοντος δεν μπορεί ο καθένας ξεχωριστά να κάνει κάτι, αλλά είναι πολλά αυτά που εξαρτώνται από εμάς, εξηγεί. Όσο νωρίτερα αποφασίσει κανείς να υιοθετήσει συνήθειες που θα ενισχύσουν το ανοσοποιητικό του, τόσο το καλύτερο. «Όποιος το αποφασίσει στα 50, υπολογίζεται ότι θα έχει 7-10 χρόνια καλύτερης υγείας στα γεράματα. Εάν το αποφασίσει νωρίτερα, τόσο το καλύτερο, θα έχει ακόμη περισσότερα καλά χρόνια μεγαλώνοντας».

Μην υποτιμάτε τη διάρκεια και την ποιότητα του ύπνου

Τι ακριβώς είναι στο χέρι μας; Ποιες συνήθειες μπορεί κανείς να υιοθετήσει προκειμένου να ενισχύσει το ανοσοποιητικό; Να κοιμάται καλά για επτά με οκτώ ώρες – ούτε συστηματικά λιγότερο, ούτε περισσότερο. Όπως δείχνουν όλες οι μελέτες της διάρκειας του ύπνου και των καρδιαγγειακών νοσημάτων, κάθε μία ώρα νυχτερινού ύπνου κάτω από το όριο των επτά έως οκτώ ωρών σχετίζεται με 6% υψηλότερο κίνδυνο συνολικής καρδιαγγειακής νόσου. Ενώ κάθε μια ώρα αύξησης της διάρκειας του ύπνου πάνω από το όριο των οκτώ ωρών, συνδέεται με 12% υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου.

Μεγαλώνοντας η ποιότητα του ύπνου αλλάζει, η συνέχειά του διαταράσσεται, ενώ απολαμβάνουμε μικρότερης διάρκειας βαθύ ύπνο. Ο Δρ Τόπολ εξηγεί ότι έχουμε δυνατότητες να βελτιώσουμε την κατάσταση – ο ίδιος το κατάφερε στη διάρκεια ενός χρόνου. Ο γιατρός παρακολουθεί τη διάρκεια και την ποιότητα του ύπνου του με μια smart συσκευή στο χέρι του. «Ξεκίνησα με βαθύ ύπνο διάρκειας 14’ κάθε νύχτα και πλέον έχω φτάσει τα 45’. Χρειάστηκε βέβαια να κάνω πολλά πράγματα με επιμονή, ξεκινώντας από το να πηγαίνω κάθε βράδυ για ύπνο την ίδια ώρα – κάθε βράδυ, όμως, με ευλαβική συνέπεια. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν το κάνουν αυτό. Εγώ δεν το έκανα, για τα περισσότερα χρόνια της ζωής μου».

Από ό,τι κατάλαβα, τουλάχιστον τρεις ώρες πριν από τον ύπνο, αρχίζει στην πραγματικότητα η προετοιμασία – που μεταφράζεται σε μια σειρά από «νηστείες». Το δείπνο πρέπει να απέχει μερικές ώρες από την ώρα που θα πέσουμε στο κρεβάτι, πάνω από ένα ποτήρι αλκοόλ αργά το βράδυ μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τον ύπνο, το ίδιο κι η έντονη σωματική άσκηση εκείνες τις ώρες. Καλό είναι, επίσης, να απομακρύνει κανείς τις ηλεκτρονικές συσκευές που εκπέμπουν μπλε φως, ενώ το δωμάτιο όπου κοιμόμαστε πρέπει να είναι εντελώς σκοτεινό και δροσερό.

Τίποτε καλύτερο από τη μεσογειακή διατροφή

Εκείνο που μπορεί κανείς να αλλάξει από τη μια ημέρα στην άλλη και να ελέγξει αποτελεσματικά είναι η διατροφή. Το πρώτο που πρέπει να αποφεύγει όποιος θέλει να επενδύσει σε καλή υγεία σε βάθος χρόνου, είναι οι υπερ-επεξεργασμένες τροφές (UPF), που προκαλούν μη φυσιολογικά επίπεδα λιπιδίων, αντίσταση στην ινσουλίνη και συστηματική φλεγμονή.

Μια διατροφή πλούσια σε υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα συνδέεται με 80% αυξημένο κίνδυνο μεταβολικού συνδρόμου, 40% υψηλότερο κίνδυνο διαβήτη τύπου II, 23% αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης, 55% κίνδυνο παχυσαρκίας και 66% κίνδυνο καρδιαγγειακού θανάτου. Το θετικό είναι ότι μπορεί κανείς εύκολα να τα αποφύγει, διαβάζοντας τις ετικέτες – όσο περισσότερα συστατικά, τόσο το χειρότερο, αυτός είναι ο πρώτος κανόνας. Το αρνητικό είναι πως βρίσκονται παντού, είναι φθηνά κι έχουν εξαιρετικό μάρκετινγκ.

Η ευεργετική δράση της υγιεινής διατροφής, στο μεταξύ, επιβεβαιώνεται, μεταξύ άλλων, από τρεις μεγάλες προοπτικές μελέτες με αθροιστικά περισσότερες από 165.000 γυναίκες και 43.000 άνδρες που, όπως αναφέρει ο Δρ Τόπολ στο βιβλίο του, παρακολουθήθηκαν για τριάντα δύο χρόνια. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η καλή διατροφή συνδέεται με 15 έως 20% χαμηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Μελέτες όπως αυτή στην οποία βασίστηκε η παραπάνω εικόνα, αποδεικνύουν ότι η μεσογειακή διατροφή είναι και πιο υγιεινή και πιο φθηνή από μια τυπική δυτική διατροφή, που περιλαμβάνει εκτός των άλλων πάρα πολλές επεξεργασμένες τροφές. [The Mediterranean Diet: Good for your health and your hip pocket]

Επιπλέον, σε δύο από αυτές τις προοπτικές μελέτες διαπιστώθηκε χαμηλότερος κίνδυνος θνησιμότητας από όλες τις αιτίες, ενώ παρατηρήθηκε πως όσο υψηλότερη είναι η δόση των υγιεινών τροφών, τόσο χαμηλότερος είναι ο κίνδυνος για καρδιαγγειακές, καρκινικές και νευροεκφυλιστικές νόσους. Σε ό,τι αφορά τα συμπληρώματα διατροφής, για όσους ακολουθούν υγιεινή διατροφή, υπάρχουν ελάχιστα έως καθόλου αδιάσειστα στοιχεία για το όφελος από τη λήψη τους.

«Εσείς τι διατροφή ακολουθείτε;» ρωτάω τον Αμερικανό καρδιολόγο. «Τη δική σας» μου λέει γελώντας. Ο Δρ Τόπολ εννοεί, βεβαίως, τη μεσογειακή. Ξέρουμε τι περιλαμβάνει: φρούτα και λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, λιπαρά ψάρια κι ελαιόλαδο. «Δεδομένα από περισσότερους από 12,8 εκατομμύρια συμμετέχοντες σε τυχαιοποιημένες δοκιμές και μελέτες παρατήρησης παρέχουν ισχυρή υποστήριξη ως προς τα οφέλη της μεσογειακής διατροφής και τη συσχέτισή της με μείωση του θανάτου από οποιαδήποτε αιτία – καρδιαγγειακά νοσήματα, στεφανιαία νόσο, έμφραγμα του μυοκαρδίου, καρκίνο, νευροεκφυλιστικές νόσους, και διαβήτη» αναφέρει και στο βιβλίο του. Προφανώς, όμως, εάν κάνεις μεσογειακή διατροφή εμπλουτισμένη με άφθονα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, όλα αλλάζουν.

«Η σωματική άσκηση είναι ό,τι καλύτερο μπορεί κανείς να κάνει»

Πριν ξεκινήσει την έρευνα για τους Wellderly, ο Έρικ Τόπολ έκανε πολλή αερόβια άσκηση. Ως καρδιολόγος ήξερε πόσο ευεργετική επίδραση έχει στην καρδιαγγειακή υγεία. Πλέον έχει προσθέσει στο εβδομαδιαίο πρόγραμμά του και ασκήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης. Τα τελευταία χρόνια έχουμε πλέον πολλές μελέτες γύρω από τις επιπτώσεις που έχει στην υγεία μεγαλώνοντας η απώλεια μυϊκής μάζας.

Η μυϊκή μάζα και η δύναμη αρχίζουν να μειώνονται στην ηλικία περίπου των πενήντα. Ανάμεσα στα 60 και στα 90 τους χρόνια, οι άντρες χάνουν περίπου το 33% της μυϊκής τους μάζας και οι γυναίκες περίπου το 26%. Οι σχετικές μελέτες δείχνουν πως 60 λεπτά εβδομαδιαίας άσκησης με αντιστάσεις συνδέονται με μείωση της συνολικής θνησιμότητας κατά περίπου 25%. Υπάρχουν, όμως, κι άλλα οφέλη εφόσον φαίνεται ότι συνδέεται με μικρότερη καρδιαγγειακή και καρκινική θνησιμότητα, λιγότερο σπλαχνικό λίπος, καλύτερη ποιότητα ύπνου, μεγαλύτερη οστική πυκνότητα, ενισχυμένη ισορροπία και βελτιωμένη ψυχική διάθεση.

«Τελικά πόση σωματική άσκηση χρειαζόμαστε την εβδομάδα; Διαβάζοντας το βιβλίο σας αγχώθηκα λίγο, σχημάτισα την εντύπωση ότι πρέπει να γυμναζόμαστε αρκετά σε καθημερινή βάση» λέω στον Δρ Τόπολ. «Λοιπόν, ιδανικά πρέπει να ασκείται κανείς επί μια ώρα την ημέρα, έστω τις πέντε ημέρες της εβδομάδας. Αλλά μπορείτε να τη σπάτε αυτήν την ώρα, π.χ. να κάνετε 30΄ γρήγορο περπάτημα, που είναι πολύ αποτελεσματικό, ή ποδήλατο ή διάδρομο και να αφιερώνετε άλλα 30΄ για ασκήσεις ενδυνάμωσης και ισορροπίας», εξηγεί.

Και τι κάνει ο ίδιος; «Γυμνάζομαι επί μια ώρα 5-6 φορές την εβδομάδα. Κάνω μισή ώρα ενδυνάμωση κι ασκήσεις ισορροπίας κι άλλη μισή ώρα αεροβική, συνήθως ποδήλατο», απαντά. Ο γιατρός δεν έχει προσωπικό γυμναστή. «Συμβουλεύτηκα έναν ειδικό μια-δυο φορές ώστε να είμαι σίγουρος ότι δεν κάνω κάτι επικίνδυνο, αλλά αυτό ήταν όλο. Προτείνω να βρει κανείς κάποιον γυμναστή που εμπιστεύεται και να του ζητήσει μερικές βασικές οδηγίες για απλές ασκήσεις. Δεν μιλάμε για περίπλοκα πράγματα – κοιλιακούς, πούσαπς, προβολές, σανίδες και ασκήσεις με λάστιχα».

Η σωματική άσκηση είναι ό,τι καλύτερο μπορεί κανείς να κάνει, επιμένει ο Δρ Τόπολ. «Είναι η πιο σημαντική, ευεργετική συνήθεια που μπορεί κανείς να υιοθετήσει στην καθημερινότητά του ώστε να έχει υγιή γεράματα. Αν μπορούσαμε να σχεδιάσουμε ένα φάρμακο που θα είχε όλες τις θεραπευτικές επιδράσεις που έχει η τακτική σωματική άσκηση σε όλα τα συστήματα του οργανισμού μας, θα το θεωρούσαμε θαυματουργή ανακάλυψη. Κι αν δεν έχει κανείς καθόλου χρόνο μέσα στην εβδομάδα, μπορεί να συγκεντρώσει κάποιες ώρες το Σαββατοκύριακο. Δεν είναι το ιδανικό, αλλά πάλι έχει μεγάλα οφέλη».

Ο Δρ Τόπολ λέει ότι πάντα προσπαθεί να βρει με τους ασθενείς του εκείνον τον χρόνο μέσα στη μέρα που θα μπορέσουν να κάνουν γυμναστική – και μάλιστα αναζητά το πώς αυτό θα γίνει με έναν τρόπο που θα τους ευχαριστεί, ώστε να εξελιχθεί σε απαραίτητο μέρος της καθημερινότητάς τους. Στην πορεία οι άνθρωποι εθίζονται στη γυμναστική, λέει ο γιατρός, και οι ίδιοι παρατηρούν ότι αν δεν κάνουν τους λείπει, νιώθουν το σώμα τους βαρύ, νωθρό.

«Αλλά να σας πω κάτι; Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θα κάνουν όλα αυτά που λέμε, δεν θα ακολουθήσουν αυτές τις οδηγίες γιατί τις βλέπουν σαν οδηγίες που απευθύνονται σε όλους αδιακρίτως. Δεν συνειδητοποιούν ότι θα βοηθήσουν ειδικά τον καθέναν από αυτούς, ξεχωριστά», λέει ο γιατρός. «Ενώ όταν κάποιος πάρει μια πρόγνωση που του λέει ότι παρουσιάζει μεγάλο κίνδυνο για καρδιαγγειακή ή νευροεκφυλιστική νόσο ή κάποιον καρκίνο, τότε αντιδράει διαφορετικά, κινητοποιείται κι αυξάνονται κατά πολύ οι πιθανότητες να υιοθετήσει αλλαγές στην καθημερινότητά του».

«Υπάρχει πολλή ψευδοεπιστήμη εκεί έξω»

«Στον τίτλο του βιβλίου σας επισημαίνετε ότι η προσέγγισή σας βασίζεται σε τεκμήρια. Αυτό δεν είναι αυτονόητο, από τη στιγμή που είστε γιατρός;» ρωτάω τον Αμερικανό καρδιολόγο. Ο Δρ Τοπόλ βάζει τα γέλια. «Υπάρχει πολλή ψευδοεπιστήμη εκεί έξω. Υπάρχουν άνθρωποι που πουλάνε συμπληρώματα αντιγήρανσης και πεπτίδια, υπάρχουν διάφορες κλινικές και εταιρείες αντιγήρανσης, είναι φοβερό αυτό που συμβαίνει. Αισθάνθηκα, λοιπόν, την υποχρέωση να γράψω ένα βιβλίο που θα περιλαμβάνει όλα τα δεδομένα που έχουμε γύρω από αυτό το θέμα. Γι’ αυτό υπάρχουν στο βιβλίο 1.800 αναφορές σε μελέτες, διότι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν τι δείχνουν τα δεδομένα, ώστε να μην παρασύρονται από διάφορους τσαρλατάνους, από τους αποκαλούμενους ινφλουένσερς και διάφορους ειδικούς που πουλάνε συμπληρώματα», απαντάει.

Ξέρω ότι ο Έρικ Τόπολ έχει ανοιχτά ασκήσει πολύ έντονη κριτική κι έχει καταρρίψει ισχυρισμούς του διασημότερου, ίσως, μεταξύ των ειδικών-ινφλουένσερς για την αντιγήρανση και την μακροζωία, του Δρ Πίτερ Ατία

. Τι είναι αυτό, όμως, που δεν ισχύει από όσα λέει ο Πίτερ Ατία;

Ο Πίτερ Ατία στο στούντιο όπου ηχογραφεί το πόντκαστ του.

«Βασικά δεν στηρίζονται σε στοιχεία, δεν έχει αποδείξεις. Λέει για παράδειγμα, στους ανθρώπους ότι πρέπει να παίρνουν ραπαμυκίνη. Αλλά η ραπαμυκίνη μπορεί να αποδειχτεί επικίνδυνη, διότι καταστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα. Και καθώς δεν μπορούμε να τη μετρήσουμε στους ανθρώπους, θα μπορούσε να καταστήσει κάποιον σοβαρά ανοσοκατασταλμένο. Έπειτα λέει σε όλους να κάνουν ολόσωμη μαγνητική τομογραφία, κάτι που είναι τεράστιο λάθος. Επίσης, συστήνει στους ανθρώπους να συμπεριλαμβάνουν πολύ μεγάλες δόσεις πρωτεΐνης στη διατροφή τους, πράγμα που ενθαρρύνει τις φλεγμονές», λέει ο Δρ Τόπολ.

Η έμφαση στην αύξηση της πρόσληψης πρωτεΐνης –ειδικά για γυναίκες στη μέση ηλικία– είναι μια τάση που έχει προ πολλού φτάσει και στην Ελλάδα, οπότε εντελώς ιδιοτελώς ρωτάω τον Αμερικανό καρδιολόγο τι ισχύει. «Υπολογίστε ένα γραμμάριο πρωτεΐνης για κάθε κιλό βάρους. Μετά τα 70 χρόνια συστήνουμε την αύξηση σε 1,2 γρ. Ως εκεί, όμως, διότι γνωρίζουμε ότι μόλις ξεπεράσουμε τα 1,4 γρ. βλέπουμε πολύ περισσότερους δείκτες φλεγμονής στο αίμα. Επομένως, είναι απερίσκεπτο να προωθεί κανείς τις πολύ υψηλές δόσεις πρωτεΐνης, ειδικά ζωικής προέλευσης».

«Κατά τα άλλα, ο Ατία λέει μερικά πολύ σωστά πράγματα σε ό,τι αφορά το μεταβολικό σύνδρομο και την αντίσταση στην ινσουλίνη», συνεχίζει. «Είναι ένας πολύ έξυπνος άνθρωπος, γνωριζόμαστε, τον έχω καλέσει στο πόντκαστ μου, έχω πάει στο δικό του. Όταν τον ρώτησα τι αποδείξεις έχει για όσα λέει για την ραπαμυκίνη και την ολόσωμη μαγνητική, απάντησε ότι αυτή είναι η γνώμη του. Λοιπόν, δικαιούται να έχει τη γνώμη του, όταν δεν βγάζει λεφτά από αυτήν. Αλλά έχει δική του εταιρεία

Startup co-founded by longevity guru Peter Attia emerges from stealth | Tech Crunch

 και χρεώνει $150.000 το άτομο στην κλινική του – $150.000, το διανοείστε; Έχει επίσης επενδύσει σε κάτι συμπληρώματα αντιγήρανσης, για τα οποία δεν υπάρχουν δεδομένα, δεν έχει γίνει έρευνα. Αλλά πουλιούνται παντού στις ΗΠΑ».

Εάν έχω καταλάβει καλά, λέω στον Δρ Τόπολ, ο Πίτερ Ατία ανήκει σε μια κατηγορία ινφλουένσερς της μακροζωΐας οι οποίοι ισχυρίζονται ότι είναι εφικτό να αντιστραφεί η διαδικασία της γήρανσης. «Ναι, είναι ένας μεταξύ πολλών. Αλλά δεν είναι εφικτό. Αυτό που λέω εγώ είναι ότι μπορούμε να προωθήσουμε την υγιή γήρανση προλαμβάνοντας τις τρεις μεγάλες ασθένειες. Είναι μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση».