Ποιος θυμάται σήμερα τους μεγάλους μας ευεργέτες;

Από το 2007 καθιερώθηκε η 30η Σεπτεμβρίου κάθε έτους ως Ημέρα της Εθνικής Μνήμης των μεγάλων μας Ευεργετών, του δεύτερου μισού του 18ου αιώνα. Αβέρωφ, Αρσάκης, Γεννάδιος, Στουρνάρας, Τοσίτσας, αδελφοί Ζάππα, Ζωσιμάδες, Ριζάρης, Σίνας και πολλοί άλλοι.

Είναι αυτοί και ενώ πέρναγαν τις μέρες του μετρώντας συνεχώς κέρδη και ζημίες και μολονότι σε συχνή αντιμαχία με τους εσωτερικούς τους δαίμονες, θα κατορθώσουν να ανταποκριθούν στο σιωπηρό κάλεσμα της πάσχουσας, διακονιάρας, εν κινδύνω πατρίδας, και να αναφωνήσουν ομαδόν το «αρκετά ηργάσθην περί εμαυτού».

Μια αναφορά στην ανεπανάληπτη δοτικότητά τους,  το κείμενο μου εκπορεύτηκε και βασίστηκε, σχεδόν εξ ολοκλήρου, στο σπουδαίο βιβλίο του Β. Καραποστόλη: «Διχασμός και εξιλέωση», Εκδόσεις Πατάκη. Κάθε δική μου προσθήκη θα περίσσευε.

Ποιος τους θυμάται σήμερα; Είδατε ή ακούσατε κάτι γι’ αυτούς, στις 30 Σεπτεμβρίου, από την επίσημη πολιτεία ή κάποιους άλλους φορείς; Τίποτα…Τι τις θέλουν και τις καθιερώνουν τις διάφορες ημέρες μνήμης, εάν δεν πρόκειται ποτέ να τις θυμηθούν και να τις τιμήσουν;

Το πώς «φτιάχνεται» η πατρίδα είναι το ζήτημα και όχι το πώς γεννιέται, θα πει ο Μακρυγιάννης, καθώς τον νικηφόρο αγώνα του 1821 έπρεπε να διαδεχθεί ο μόχθος. Όμως, αυτό θα ήταν άδικο να το περιμένει κανείς από ανθρώπους που μόλις είχαν βγει από τα χαλάσματα, πεινασμένοι για άμεσες ανταμοιβές. Και τώρα που ήρθε η ελευθερία, να τούς λένε πως δεν είναι ακόμα ο καιρός. Ναι μεν, τους το λένε οι περιστάσεις, όμως αυτοί νομίζουν ότι τους το ζητάνε εκ του πονηρού, κάποιοι κακόβουλοι. Έτσι, με την ίδια αψάδα που, κατά τη διάρκεια του αγώνα, ύψωναν τα μπαϊράκια τους, με αυτήν θα αξιώσουν η νέα κατάσταση να έλθει στα μέτρα τους.

Μέσα σ’ αυτήν τη δυστοπία θα προβάλλει το κίνημα αυτών των κραταιών ομοεθνών μας, που ενώ πέρναγαν τις μέρες τους σκυφτοί, μετρώντας συνεχώς κέρδη και ζημίες και μολονότι σε συχνή αντιμαχία με τους εσωτερικούς τους δαίμονες, θα κατορθώσουν να ανταποκριθούν στο σιωπηρό κάλεσμα της πάσχουσας, διακονιάρας, εν κινδύνω πατρίδας, και να αναφωνήσουν ομαδόν το «αρκετά ηργάσθην περί εμαυτού».

Είναι να απορεί και να θαυμάζει κανείς, πώς αυτοί οι ολιγογράμματοι, θα προκρίνουν ότι, από όλα που χρειαζόταν η αναγκεμένη πατρίδα εκείνη τη στιγμή, το σπουδαιότερο ήταν η μόρφωση των επερχόμενων γενεών της.

Είχαν, βεβαίως, ζήσει την τραγική κατάσταση της πατρίδας στο πετσί τους. Με τους μεγάλους να ταλανίζονται από την ανέχεια και την άγνοια, τους δε μικρότερους καταδικασμένους να ακολουθήσουν την ίδια απαράλλαχτη πορεία. Αυτήν την αλληλουχία των πράγματων θέλουν να εμποδίσουν, αυτοί οι πολύπειροι πλέον βετεράνοι της ζωής κατευθύνοντας και τοποθετώντας τα γενναιόδωρα καταπιστεύματά τους σε «καλή μεριά»: στη Γνώση. Είναι σα να θέλουν να φέρουν στη χειμαζόμενη πατρίδα ένα ελπιδοφόρο μέλλον, ακαριαία μέσα στο ζοφερό παρόν. Και πώς και πού αλλού θα μπορούσαν να το επιτύχουν αυτό απ’ ό,τι στο Σχολείο;

Πρακτικοί και ιδεαλιστές συγχρόνως, γνωρίζουν ότι τα πάντα τη ζωή μπορεί να χάσουν την αξία τους εκτός από την αποκτημένη, στέρεη γνώση. Αυτήν κάνεις δεν μπορεί να την αποσπάσει, από εκείνον που την κέρδισε με τον προσωπικό του μόχθο.

Αποτελώντας ένα θαύμα οι ίδιοι, θα επιδιώξουν να παραγάγουν άλλα θαύματα για λογαριασμό των παιδιών της νέας πατρίδας. Όπως το θαύμα να μην είσαι θύμα λόγω άγνοιας ή λόγω νωθρότητας, το «ξεστράβωμα» των νέων γενιών, όπως αποκαλούσαν την μάθηση στις ιδιωτικές συζητήσεις τους. Αυτό προκρίθηκε ως ο καλύτερος τρόπος, απ’ αυτούς που δεν αξιώθηκαν τίποτα παραπάνω από την «αλφαβήτα», για να μοιραστούν την «χάριν» που τους δόθηκε.

Είχε προηγηθεί η ομιλία ενός άλλου ολιγογράμματου, του Κολοκοτρώνη, το 1838, στην Πνύκα, όπου ο μεγάλος οπλαρχηγός, θα κάνει διάκριση μεταξύ της άφρονος «επιθυμίας της ελευθερίας» που χρειαζόταν η επανάσταση και της «φρονίμου ελευθερίας» που τώρα απαιτεί η ειρηνική κοινωφελής διακυβέρνηση. Σπαραχτική η έκκλησή του προς τους νέους: (εσείς) «να σκλαβωθείτε εις τα γράμματά σας»

 

---

*Τέως γενικός διευθυντής εταιρειών του ευρύτερου χρηματοπιστωτικού τομέα. Email: gcostoulas@gmail.com