Περί παιδείας…

Αλήθεια, έγινε Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος;

του Απόστολου Λακασά

Advertisement

Προ ημερών, η Αγγέλα Καστρινάκη, καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Tμήμα Φιλολογίας του Παν. Κρήτης, ανήρτησε στο fb ένα περιστατικό από τις πρόσφατες εξετάσεις του μαθήματός της. «Το μάθημα αφορούσε τα μεταπολεμικά χρόνια και ήταν άμεσα εξαρτημένο από τον πόλεμο, τον εμφύλιο, τους πολιτικούς πρόσφυγες», διηγείται η κ. Καστρινάκη, και περιγράφει τι συνέβη με ομάδα φοιτητών. «Μία φοιτήτρια παραδίδει το γραπτό της. Βλέπω αμέσως στην πρώτη αράδα να γράφει ως ημερομηνία συγγραφής ενός έργου το 1937, αντί 1953. “Μα πριν τον πόλεμο;” τη ρωτάω. Με κοιτάζει απλανώς. Ωπ! Θυμάμαι το περυσινό κρούσμα, τον φοιτητή Iστορίας που δεν ήξερε τι είχε συμβεί σε καμία από τις “εθνικές” (και εορταζόμενες) χρονολογίες. “Πότε έγινε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος;», ρωτάω τη φοιτήτριά μου. “Δεν ξέρω!”. Στο μεταξύ έχει δημιουργηθεί μια μικρή ουρά από φοιτητές και φοιτήτριες που περιμένουν να παραδώσουν το γραπτό τους. “Πότε έγινε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος;” ρωτάω την επόμενη, χαμογελώντας (λόγω τιμής, χαμογελούσα). «Δεν θυμάμαι!”. “Μα το γιορτάζουμε κάθε χρόνο!” διαμαρτύρομαι (πάντα χαμογελώντας). “Δεν ξέρω!” Ολη η ουρά, 5 ή 6 νέοι, αγνοούσαν».

Οπως η προπαίδεια στην αριθμητική, έτσι και η εκμάθηση των γεγονότων είναι η βάση για την απόκτηση ιστορικής γνώσης από τους μαθητές. «Δεν μπορώ να φανταστώ πιο παρανοϊκή απόδειξη της αποτυχίας όχι μόνο του εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά και ενός μεγάλου μέρους του συστήματος μετάδοσης πληροφοριών στην κοινωνία μας», καταλήγει η Αγγέλα Καστρινάκη, αναδεικνύοντας ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του ελληνικού σχολείου.

Το μάθημα της Ιστορίας δεινοπαθεί στα σχολεία διότι βρίσκεται στο επίκεντρο μιας ιδεολογικοπολιτικής διελκυστίνδας για την ερμηνεία της Ιστορίας. Από τη μία πλευρά στέκουν εκείνοι που διαμαρτύρονται όταν επιχειρούνται αλλαγές φοβούμενοι μήπως χαθούν τα… πατροπαράδοτα. Από την άλλη όσοι δίνουν βάρος στη σφαιρική-ολιστική θεώρηση των γεγονότων και των ιστορικών φαινομένων.

Η ουσία είναι ότι οι μαθητές αγνοούν βασικές πληροφορίες και αδυνατούν να γίνουν οι ίδιοι φορείς ουσιαστικής ιστορικής συνείδησης. Ετσι, καταφεύγουν στην ευκολία των συμβόλων και μετατρέπονται σε εύκολη λεία για τους όποιους ακραίους…

Η ανιστόρητη εκπαίδευση

του Τάκη Θεοδωρόπουλου

Με την πρώτη ματιά χαίρεσαι διότι κάποιοι αντελήφθησαν πως ο τρόπος με τον οποίον διδάσκεται η Ιστορία ευθύνεται για την παραγωγή του τελικού προϊόντος, του ανιστόρητου Eλληνα πολίτη. Κάποιοι στο Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής αποφάσισαν να θεραπεύσουν τη διδασκαλία της Ιστορίας από την παρατεταμένη νεκροφάνεια. Ο μαθητής δεν θα περιορίζεται πλέον στην αποστήθιση χρονολογιών και στους ατελείωτους καταλόγους με τα ονόματα των Βυζαντινών αυτοκρατόρων. Θα συνδυάζει τα ως άνω με θεματικές ενότητες που αφορούν την κάθε περίοδο, με ιδιαίτερη έμφαση στις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές παραμέτρους. Iσως έτσι αντιληφθούν τα παιδιά πως η σύγχρονη Ελλάς, εκτός από εμφυλίους και πτωχεύσεις, παρήγαγε και σημαντικούς συγγραφείς και μεγάλους ζωγράφους. Μπορεί και να μάθουν επίσης πως τα πιο δυναμικά της στοιχεία συνομιλούσαν πάντα με τον δυτικό κόσμο και προσπαθούσαν να μεταφράσουν τα επιτεύγματά του στη δική μας γλώσσα και στις δικές μας συνθήκες ζωής. Στη μεταρρύθμιση ας προσθέσουμε και τους «κύκλους», που ξεκινούν από τον πρώτο, τον «ελληνικό», περνούν στο «βαλκανικό» περιβάλλον και ξανοίγονται ώς το ευρωπαϊκό για να μπορέσουν οι μαθητές να αποκτήσουν αντίληψη του κόσμου στον οποίον μεγαλώνουν. Ως εδώ όλα καλά. Εδώ όμως αρχίζει το βασίλειο της σκιάς, η επικράτεια του βαθέος κράτους της εκπαίδευσης.

Θα γραφούν, λένε, νέα εγχειρίδια βάσει των ως άνω προδιαγραφών, οι δε συγγραφείς τους θα επιλεγούν από την τράπεζα υπογραφών που διαθέτει το ΙΕΠ. Κοινώς από ένα κεφάλαιο κακογράφων ως επί το πλείστον εκπαιδευτικών οι οποίοι δεν διαθέτουν κανενός είδους γλωσσικό αίσθημα. Ξέρουν μόνον να παραθέτουν πληροφορίες. Αυτό σημαίνει ότι θα αλλάξουν οι πληροφορίες, όμως η σχέση του μαθητή με το βιβλίο θα παραμείνει εξίσου αποτροπαϊκή. Ξεχνούν βέβαια ότι, αν δεν αλλάξει ο τρόπος που διδάσκονται η γλώσσα και η λογοτεχνία, δεν πρόκειται να αλλάξει ουσιαστικά και ο τρόπος που διδάσκεται η Ιστορία. Θα δοθεί, λένε, η πρωτοβουλία στους εκπαιδευτικούς. Μεταμοντέρνα πράγματα, που λέμε. Σε ποιους εκπαιδευτικούς; Αφού η διδασκαλία της Ιστορίας γίνεται, ως επί το πλείστον, από φιλολόγους, ενίοτε δε και από καθηγητές ξένων γλωσσών, οι οποίοι καλούνται να συμπληρώσουν τα κενά, κοινώς να βουλώσουν τρύπες. Πότε θα σταματήσουν να αντιμετωπίζουν την Ιστορία σαν τρύπα; Oταν αντιληφθούν τη σημασία της γλώσσας στην οποία είναι γραμμένη. Τολμούν και μιλούν για «βιωματική κατανόηση» –άλλη μεταμοντερνιά κι αυτή– όμως δεν υπολογίζουν ότι η «βιωματική κατανόηση» προϋποθέτει γλωσσική ευαισθησία.

Κοινώς, μην ανησυχείτε. Τίποτε δεν θα αλλάξει. Θα γραφούν νέα εγχειρίδια τα οποία οι μαθητές θα αποστηθίζουν και όλα θα πάνε καλά.