Ο κόσμος μπροστά σε αλυσιδωτή πυρηνική απειλή

Ο Ρόμπερτ Οπενχάιμερ, ο «πατέρας» της αμερικανικής ατομικής βόμβας, περιγράφοντας τον πυρηνικό ανταγωνισμό της χώρας του με τη Σοβιετική Ενωση είχε κάνει λόγο για «δύο σκορπιούς μέσα σε ένα μπουκάλι». Αλλά οι κίνδυνοι αυτής της δυνάμει ολέθριας αντιπαράθεσης άρχισαν να περιορίζονται ανά τις δεκαετίες μέσω διαφόρων συμφωνιών ελέγχου των εξοπλισμών, με πιο πρόσφατη τη συνθήκη New START, η οποία συνάφθηκε μεταξύ των δύο πυρηνικών υπερδυνάμεων το 2010.

Αυτή η συμφωνία έληξε την Πέμπτη, ενώ πλέον «υπάρχει και ένας τρίτος σκορπιός στο μπουκάλι: η Κίνα», γράφει ο Economist. «Η ενίσχυση των πυρηνικών δυνατοτήτων της, η ταχύτερη παγκοσμίως μετά την κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου, είναι πιθανό να προκαλέσει την αντίδραση των ΗΠΑ. Μια νέα κούρσα εξοπλισμών ξεκινά», κρίνουν και προειδοποιούν  οι Βρετανοί.

Η άνοδος της Κίνας

Οταν ο Σι Τζινπίνγκ ανήλθε στην εξουσία, το 2012, η χώρα του διέθετε μόνο περίπου 240 κεφαλές, ένα κλάσμα των 1.550 που επιτρεπόταν να έχουν έτοιμες προς χρήση η Αμερική και η Ρωσία βάσει της New START.

Οι αμερικανοί στρατιωτικοί επιτελείς υπέθεταν ότι σε έναν πυρηνικό πόλεμο με την Κίνα, το κατά πολύ μεγαλύτερο οπλοστάσιο των ΗΠΑ θα τους εξασφάλιζε, σε κάθε περίπτωση, την επικράτηση. Σήμερα όμως η Κίνα διαθέτει περίπου 600 πυρηνικές κεφαλές (αν και λίγες, είναι έτοιμες προς χρήση), ενώ έως το 2030 θα έχει περί τις 1.000 ή και περισσότερες, σύμφωνα με τις τελευταίες αμερικανικές εκτιμήσεις.

Είναι αλήθεια, σημειώνεται στο βρετανικό δημοσίευμα, ότι η Κίνα εξακολουθεί να καυχιέται για την «ύψιστη αυτοσυγκράτησή» της όσον αφορά πυρηνικά ζητήματα. Επίσης αλήθεια είναι ότι συνολικά η Αμερική και η Ρωσία διαθέτουν από κοινού περισσότερες από 10.000 πυρηνικές κεφαλές. Επιπλέον, το Πεκίνο διακηρύσσει ότι «ποτέ δεν συμμετείχε ούτε και θα συμμετάσχει σε καμία κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών με οποιαδήποτε άλλη χώρα», όπως υπογραμμίζεται σε ένα πρόσφατο έγγραφο στρατηγικής.

Παρ’ όλα αυτά, η Κίνα έχει τη δυνατότητα να πλήξει την Αμερική με πυρηνικά όπλα από αέρος, ξηράς και θάλασσας. Μάλιστα, τον περασμένο Σεπτέμβριο, στο πλαίσιο μιας σχολαστικά χορογραφημένης στρατιωτικής παρέλασης, οι Κινέζοι επέδειξαν σε όλον τον κόσμο μέρος του πυρηνικού τους οπλοστασίου, συμπεριλαμβανομένου ενός πυραύλου τόσο τεράστιου που έπρεπε να μεταφερθεί σε τρία μέρη.

Το τέλος των περιορισμών

Η Αμερική, όμως, δεν μπορούσε να ενισχύσει το πυρηνικό της οπλοστάσιο, ως απάντηση, όσο παρέμενε σε ισχύ η New START, γεγονός που εξηγεί εν μέρει γιατί δεν επιδίωξε την ανανέωσή της. Την περασμένη Δευτέρα, δια στόματος μάλιστα του σκληροπυρηνικού Ντμίτρι Μεντβέντεφ, αντιπροέδρου του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας, η Μόσχα προειδοποίησε ότι το τέλος του ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών  θα πρέπει να «ανησυχήσει τους πάντες».

Ενόψει της λήξης της συμφωνίας η Ρωσία είχε προτείνει να συνεχίσουν οι δύο υπερδυνάμεις να την τηρούν εθελοντικά για ακόμη έναν χρόνο. Ωστόσο ο Ντόναλντ Τραμπ έδειξε ξεκάθαρα τις προθέσεις του τον προηγούμενο μήνα, δηλώντας «αν λήξει, έληξε»…

Μια διπλή απειλή

Οι αμερικανοί στρατιωτικοί επιτελείς ανησυχούν για έναν πόλεμο με την Κίνα και τη Ρωσία ταυτόχρονα. Η Αμερική και οι σύμμαχοί της πρέπει να είναι «προετοιμασμένοι για την πιθανότητα δύο αντίπαλοι να δράσουν μαζί, με συντονισμένο ή καιροσκοπικό τρόπο, σε πολλαπλά θέατρα επιχειρήσεων», όπως αναφέρεται στη νέα στρατηγική εθνικής άμυνας των ΗΠΑ, που κοινοποιήθηκε στα τέλη του προηγούμενου μήνα.

Αυτό το ενδεχόμενο αποτελεί «μια υπαρξιακή πρόκληση για την οποία οι ΗΠΑ είναι ανεπαρκώς προετοιμασμένες», όπως αποφάνθηκε μια διακομματική επιτροπή του Κογκρέσου, όχι φέτος ή πέρυσι, αλλά πριν από μια τριετία, τότε που Κίνα και Ρωσία άρχιζαν να συνεργάζονται ολοένα περισσότερο, ανταλλάσσοντας κρίσιμες τεχνολογίες και πραγματοποιώντας κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, ακόμη και με στρατηγικά βομβαρδιστικά.

Οι τρέχουσες πυρηνικές ικανότητες των ΗΠΑ δεν αναπτύχθηκαν με την Κίνα κατά νου, καθώς θεωρείτο δευτερεύουσα απειλή σε σύγκριση με τη Ρωσία. Πλέον, όμως, η περαιτέρω ανάπτυξη και ενίσχυση των κινεζικών δυνατοτήτων υπονομεύει αυτή την υπόθεση.

Μιλώντας στον Economist, o Φίλιπ Σόντερς από το Πανεπιστήμιο Εθνικής Αμυνας (National Defence University), μιας αμερικανικής στρατιωτικής σχολής, επισήμανε ότι οι πυρηνικές δυνάμεις της Κίνας διέρχονται σειρά αλλαγών: όχι μόνο ενισχύονται, αλλά διαφοροποιούνται κιόλας, με πολλαπλούς τύπους κεφαλών και συστημάτων εκτόξευσης.

Παράλληλα τίθενται σε κατάσταση υψηλότερης ετοιμότητας, ενώ οι Κινέζοι γίνονται ολοένα πιο ικανοί σε αυτό που το Πεντάγωνο αποκαλεί «launch on warning», με τον όρο να αναφέρεται στην ικανότητα ανίχνευσης μιας επίθεσης και εξαπόλυσης ανταποδοτικής επίθεσης προτού τα πυρά του εχθρού πλήξουν τον στόχο τους.

Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις του Πενταγώνου, νέοι δορυφόροι και ραντάρ μπορούν να ειδοποιούν τους κινέζους διοικητές για μια επίθεση εντός τριών-τεσσάρων λεπτών. Η Κίνα είναι επίσης σε θέση να εξαπολύει ανταποδοτικές επιθέσεις σχεδόν αμέσως, έχοντας έτοιμους προς χρήση περίπου εκατό διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους.

Τα κίνητρα του Σι Τζινπίνγκ

Πώς εξηγείται, όμως, η επιθυμία του Σι να ενισχύσει σημαντικά και να διαφοροποιήσει το δυνατόν ταχύτερα τις πυρηνικές δυνατότητες της πατρίδας του; Ο Φίλιπ Σόντερς, από το Πανεπιστημίου Εθνικής Αμυνας, θεωρεί ότι επιδιώκει τρεις αλληλένδετους στόχους.

Καταρχάς, θέλει ένα πυρηνικό οπλοστάσιο που θα μπορεί να αντέξει σε οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση, εξασφαλίζοντας έτσι τη δυνατότητα ενός ανταποδοτικού πλήγματος. Ο δεύτερος πιθανός στόχος είναι η ευελιξία, με το Πεκίνο να επιδιώκει να έχει στην κατοχή του πυρηνικά όπλα για λιγότερο καταστροφικές χρήσεις από έναν ολοκληρωτικό πυρηνικό πόλεμο.

Το Πεντάγωνο εκτιμά ότι η Κίνα αναπτύσσει μικρές κεφαλές, με αποδόσεις κάτω των δέκα κιλοτόνων (ενώ οι αποδόσεις των κεφαλών που φέρουν μεγάλοι διηπειρωτικοί πύραυλοι ανέρχονται ή και ξεπερνούν τους 400 κιλοτόνους), οι οποίες θα μπορούσαν να τοποθετηθούν σε πυραύλους μεσαίου βεληνεκούς και να χρησιμοποιηθούν εναντίον των μεγάλων αμερικανικών βάσεων στο Γκουάμ, εφόσον για παράδειγμα η Αμερική χρησιμοποιούσε παρόμοια τακτικά πυρηνικά όπλα περιορισμένης ισχύος, σε μια ύστατη προσπάθεια προστασίας της Ταϊβάν από μια κινεζική εισβολή.

Ενδέχεται επίσης ο Σι απλώς να βλέπει ένα μεγάλο πυρηνικό οπλοστάσιο ως σύμβολο ισχύος. Η Κίνα διαθέτει ήδη περισσότερα πυρηνικά όπλα από οποιαδήποτε άλλη χώρα στον κόσμο πλην της Ρωσίας και των ΗΠΑ. Σημαίνει αυτό πως θέλει να φτάσει να κατέχει και το Πεκίνο περί τις 5.000 κεφαλές, όσες δηλαδή κατέχουν η Μόσχα και η Ουάσινγκτον; Ο αμερικανός ειδικός πιστεύει ότι η Κίνα πιθανώς να επιθυμεί να φτάσει κάπου στη μέση, ώστε να εμφανίζεται ως μια μεγάλη αλλά υπεύθυνη πυρηνική δύναμη.

Το Πεκίνο ισχυρίζεται ότι δεν πρόκειται να προβεί σε χρήση πυρηνικών όπλων εάν δεν προκληθεί να απαντήσει, ωστόσο το πυρηνικό του δόγμα παραμένει ασαφές, όπως σημείωσε στον Economist ο Τινγκ Ζάο, αναλυτής του Carnegie Endowment for International Peace.

Η Κίνα θα μπορούσε να απειλήσει για χρήση πυρηνικών όπλων, όπως έκανε η Ρωσία στην Ουκρανία. ‘Η θα μπορούσε να ρίξει μια προειδοποιητική βολή πάνω από τον ωκεανό ή να πυροδοτήσει εκρήξεις σε μεγάλο υψόμετρο για να καταστρέψει δορυφόρους. «Εάν η Κίνα βρεθεί αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο μιας άσχημης και καταστροφικής συμβατικής ήττας, κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ότι θα χρησιμοποιήσει πρώτη πυρηνικά όπλα», σημείωσε ο κινέζος ειδικός.

Η αμερικανική αντίδραση

Εάν οι προθέσεις της Κίνας είναι ασαφείς, το ίδιο ισχύει και για την αντίδραση της Αμερικής. Σε μια πρόσφατη έκθεση του Heritage Foundation υποστηρίζεται πως οι ΗΠΑ πρέπει έως το 2050 να διαθέτουν περισσότερες από 4.500 πυρηνικές κεφαλές έτοιμες για χρήση, ενώ σήμερα διαθέτουν περί τις 1.700. Αλλοι θεωρούν ότι η τρέχουσα πυρηνική ισχύς τους επαρκεί: η Ουάσινγκτον διαθέτει ήδη αρκετά πυρηνικά όπλα για να προκαλέσει καταστροφικές ζημιές τόσο στη Ρωσία όσο και στην Κίνα.

Ο Βίπιν Ναράνγκ, ένας πρώην αξιωματούχος της κυβέρνησης Μπάιντεν, θεωρεί πως η πατρίδα του χρειάζεται το πολύ 500 επιπλέον πυρηνικές κεφαλές, ωστόσο αναγνωρίζει πως «δεν υπάρχει ένας μαγικός αριθμός. Ολα εξαρτώνται από το πόσο ρίσκο είναι διατεθειμένος να πάρει ο καθένας». Ο Φράνκλιν Μίλερ, πρώην στρατιωτικός επιτελής του Πενταγώνου με ειδίκευση στα πυρηνικά όπλα πιστεύει ότι περίπου 300 νέες κεφαλές θα ήταν αρκετές.

Ανεξάρτητα, όμως, από τον αριθμό, η περαιτέρω ενίσχυση του πυρηνικού οπλοστασίου των ΗΠΑ θα ήταν σε κάθε περίπτωση αργή. Η Αμερική ήδη αγωνίζεται να εκσυγχρονίσει και τα τρία σκέλη της πυρηνικής της τριάδας (κατασκευάζοντας νέους πυραύλους, πυρηνικά υποβρύχια και στρατηγικά βομβαρδιστικά) και να αναβαθμίσει τα συστήματα διοίκησης και ελέγχου, καθώς σε ορισμένα προγράμματα καταγράφονται ήδη καθυστερήσεις και υπερβάσεις του προϋπολογισμού. Προς το παρόν η Αμερική μπορεί μόνο να εγκαταστήσει περισσότερες πυρηνικές κεφαλές στα συστήματα που ήδη διαθέτει.

Οσο για το μέλλον, «όποιος και αν είναι ο ρυθμός του νέου πυρηνικού ανταγωνισμού, η 40ετής διαδικασία συρρίκνωσης των πυρηνικών οπλοστασίων αντιστρέφεται. Μια πιο περίπλοκη κούρσα εξοπλισμών από εκείνη του Ψυχρού Πολέμου διαφαίνεται στον ορίζοντα. Η Κίνα ήδη επεκτείνει το οπλοστάσιό της. Εάν η Αμερική ενισχύσει το δικό της οπλοστάσιο ως απάντηση, η Ρωσία είναι βέβαιο ότι θα κάνει το ίδιο. Η Ινδία μπορεί να αισθανθεί την ανάγκη να αντισταθμίσει την Κίνα, και το Πακιστάν να αντισταθμίσει την Ινδία», γράφει ο Economist.

«Μια άλλη πηγή αστάθειας είναι ο φόβος ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα εγκαταλείψει συμμάχους, ενδεχόμενο που ωθεί ορισμένους από αυτούς να σκέφτονται την ανάπτυξη δικών τους πυρηνικών όπλων. Σε πρόσφατα αμερικανικά έγγραφα στρατηγικής, για την εθνική ασφάλεια και άμυνα, δεν αναφέρεται τίποτα για τις μακροχρόνιες δεσμεύσεις [των ΗΠΑ] για την προστασία περίπου 30 συμμάχων και εταίρων από πυρηνική επίθεση. Η Νότια Κορέα ανησυχεί ιδιαίτερα […] Ενας κόσμος με σχετικά περιορισμένους και γνωστούς πυρηνικούς κινδύνους μπορεί σύντομα να γίνει ένας κόσμος αυξανόμενων και απρόβλεπτων απειλών».