Αιολικά στα Κύθηρα: Ποιος θα προστατεύσει τη φύση από την πράσινη ενέργεια;

Συναγερμός έχει σημάνει στο νησί των Κυθήρων με την κατάθεση, τον Απρίλιο, της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για την κατασκευή τριών αιολικών σταθμών στο νησί. Για μία ακόμα φορά, ο –εθνικός και ευρωπαϊκός– στόχος αύξησης της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές προσκρούει στην έντονη αντίθεση της τοπικής κοινωνίας. Παράλληλα, αναδεικνύεται για πολλοστή φορά ο χαοτικός τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η αδειοδότηση ενεργειακών έργων, απουσία ολοκληρωμένου χωροταξικού σχεδιασμού.

Ο φορέας του έργου είναι η κοινοπραξία της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή με τη VECTOR Αιολικά Πάρκα Ελλάδος (προϋπολογισμός 162 εκατ. ευρώ). Η δημόσια διαβούλευση επί της ΜΠΕ θα διαρκέσει ως τις 9 Ιουλίου.

Advertisement

Όπως αναφέρεται στη ΜΠΕ: «Η αιολική ενέργεια είναι καθαρή, ανεξάντλητη, ήπια και ανανεώσιμη. Αποτελεί σήμερα μια ελκυστική λύση στο πρόβλημα της ηλεκτροπαραγωγής καθώς το “καύσιμο” είναι άφθονο, αποκεντρωμένο και δωρεάν. Δεν εκλύονται αέρια θερμοκηπίου και άλλοι ρύποι και οι επιπτώσεις στο περιβάλλον είναι μικρές σε σύγκριση με τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από συμβατικά καύσιμα. Επιπρόσθετα, αξιοσημείωτα είναι τα οικονομικά οφέλη μιας περιοχής από την ανάπτυξη αιολικών εγκαταστάσεων».

Εκπρόσωπος της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή, σε επικοινωνία που είχαμε, μας είπε ότι η εταιρεία δεν σχολιάζει το θέμα όσο διαρκεί η διαβούλευση. Τα επιχειρήματα της ΜΠΕ όμως μάλλον δεν έχουν διεισδύσει στην κοινή γνώμη στα Κύθηρα. Ήδη, η σχετική σελίδα της διαβούλευσης στον ιστότοπο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας είναι γεμάτη δεκάδες μηνύματα που εκφράζουν την έντονη εναντίωση των Τσιριγωτών και φίλων του νησιού στην προοπτική υλοποίησης του έργου.

Ο Δήμος Κυθήρων, τοπικοί φορείς και σωματεία τονίζουν τη δυσανάλογα μεγάλη κλίμακα του έργου σχετικά με το μέτρο του νησιού, αλλά και το γεγονός ότι οι όροι προστασίας για την περιοχή Natura όπου προβλέπεται να εγκατασταθούν οι περισσότερες ανεμογεννήτριες απαγορεύουν τη δραστηριότητα αυτή, εξαιτίας της μεγάλης σημασία της περιοχής για τα μεταναστευτικά πουλιά. Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) που θα δώσει θεσμική θωράκιση σε αυτούς τους όρους προστασίας, ωστόσο, δεν έχει ακόμα υπογραφεί.

Η διαβούλευση για τη ΕΠΜ (την 7Α) έχει ολοκληρωθεί από τις 20 Οκτωβρίου του 2023, δηλαδή εδώ και 21 μήνες. Ο αρμόδιος γενικός γραμματέας, Πέτρος Βαρελίδης, μιλώντας στην «Καθημερινή» στα τέλη του περασμένου Οκτωβρίου, είχε προβλέψει ότι «στα μέσα του 2025 θα έχουν εγκριθεί οι περισσότερες» ΕΠΜ, ώστε να εκδοθούν στη συνέχεια τα ανάλογα προεδρικά διατάγματα. Στην ίδια συνέντευξη, ο Βαρελίδης είχε πει ότι από τη στιγμή που θα υπογράψει την ΕΠΜ για μία περιοχή, «αυτή δεν κινδυνεύει» – ακόμα κι αν δεν έχει εκδοθεί το σχετικό Προεδρικό Διάταγμα.

Πολέμιοι του έργου στα Κύθηρα, μιλώντας στο inside story τονίζουν ότι είναι επιτακτικό να μπει άμεσα υπογραφή στην ΕΠΜ. Η υπογραφή του γενικού γραμματέα, θεωρούν, θα αποτελέσει κρίσιμη ασπίδα κατά της πιθανής περιβαλλοντικής έγκρισης ενός έργου που θεωρούν καταστροφικό για το τοπίο των Κυθήρων και για τον ρόλο του νησιού ως σταθμού για τα μεταναστευτικά πουλιά.

Ο δήμαρχος του νησιού, Στράτος Χαρχαλάκης, με επιστολή του στις 26 Μαΐου προς τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), που κοινοποιήθηκε στον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας και στον Πέτρο Βαρελίδη, σημειώνει σχετικά ότι «ενδεχομένως ο επενδυτής να σπεύδει να λάβει την ΑΕΠΟ [σ.σ.: Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων] πριν την έγκριση αυτή [σ.σ.: από τον γενικό γραμματέα]!».

Απευθυνθήκαμε στον Πέτρο Βαρελίδη για να μας πει γιατί, 18 μήνες μετά την ολοκλήρωση της διαβούλευσης, δεν έχει υπογράψει ακόμα τη μελέτη. Μας είπε ότι η καθυστέρηση –φαινόμενο, όπως τόνισε, που παρατηρείται και σε πολλές άλλες ΕΠΜ– οφείλεται στο γεγονός ότι πρέπει οι μελετητές να ενσωματώσουν τις παρατηρήσεις της διαβούλευσης, αλλά και ότι συχνά φορείς, οργανώσεις αλλά και θεσμικοί εκπρόσωποι των πολιτών επιλέγουν να παρέμβουν και να ζητήσουν αλλαγές μετά την ολοκλήρωση της επίσημης διαδικασίας. «Ξέρετε, ο δήμαρχος Κυθήρων, που σχετικά με το ζήτημα αυτό θέλει την άμεση θεσμοθέτηση της ΕΠΜ, κατά τα άλλα μας έστειλε εξώδικο για τις πτυχές που δεν του αρέσουν», αποκάλυψε ο γενικός γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων στο inside story. (Θέσαμε ερώτημα επ’ αυτού στον δήμαρχο Κυθήρων, αλλά δεν λάβαμε απάντηση.)

Σύμφωνα με τον Βαρελίδη, πάντως, ως τον Σεπτέμβριο θα έχει μπει η υπογραφή στην ΕΠΜ. Ο γενικός γραμματέας προσθέτει ότι, ούτως ή άλλως, λίγα από τα έργα ΑΠΕ που λαμβάνουν Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων τελικά κατασκευάζονται, καθώς το δίκτυο δεν μπορεί να απορροφήσει την ενέργεια που παράγουν (η Πελοπόννησος, ειδικά, «είναι κορεσμένη εδώ και χρόνια»).

Η Ντία Πασχάλη, μέλος Δ.Σ. της Enviroplan, της εταιρείας συμβουλευτικής για θέματα περιβάλλοντος που ήταν η ανάδοχος για την ΕΠΜ της Περιφέρειας Αττικής (στην οποίαν ανήκουν τα Κύθηρα), λέει στο inside story ότι έχουν ενσωματωθεί όλες οι αλλαγές που ζητήθηκαν μετά το τέλος της επίσημης διαβούλευσης και ότι το τελικό κείμενο της μελέτης έχει παραδοθεί «εδώ και περίπου 40 μέρες» στον γενικό γραμματέα [σ.σ.: της μιλήσαμε στις 3/6]. Η Πασχάλη επιβεβαιώνει ότι η ΕΠΜ απαγορεύει την εγκατάσταση ανεμογεννητριών στην επίμαχη περιοχή Natura των Κυθήρων.

Ο ΟΦΥΠΕΚΑ και τα πουλιά

Από τις συνολικά 28 (!) γνωμοδοτήσεις που απαιτούνται από υπηρεσίες της κεντρικής διοίκησης και των δύο βαθμών της τοπικής αυτοδιοίκησης στο πλαίσιο της διαβούλευσης, κρίσιμη σημασία θα έχει αυτή του ΟΦΥΠΕΚΑ. Υπενθυμίζεται ότι βάσει της απόφασης 556/2025 του Συμβουλίου της Επικρατείας προ ολίγων εβδομάδων (σχετικά με την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών πάρκων), το ΥΠΕΝ δεν δύναται να εγκρίνει έργα για τα οποία ο ΟΦΥΠΕΚΑ έχει γνωμοδοτήσει αρνητικά.

Στην επιστολή του προς τον ΟΦΥΠΕΚΑ

Στο πλαίσιο της επιχειρηματολογίας του, επικαλούμενος παλαιότερη μελέτη της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, αναφέρει ότι η γεωγραφική θέση των Κυθήρων καθιστά το νησί «μια πολύ σημαντική “μεταναστευτική στενωπό” (migratory bottleneck) στη κεντροανατολική Μεσόγειο για εκατομμύρια πουλιά που πραγματοποιούν την ετήσια μετακίνηση τους, τους ανοιξιάτικους μήνες από τους χώρους ξεχειμωνιάσματος στην Αφρικανική Ήπειρο προς την Ευρασία και αντίστροφα κατά τους φθινοπωρινούς [μήνες]».

Σύμφωνα με τη μελέτη, 3.000 αρπακτικά διέρχονται από το νησί σε τακτική βάση κατά την εαρινή και φθινοπωρινή μετανάστευση (σύμφωνα με νεότερα δεδομένα, κάποιες χρονιές ο αριθμός φτάνει και τα 5.000 πουλιά). Στα Κύθηρα έχουν καταγραφεί στις δύο μεταναστευτικές περιόδους 35 από τα 45 είδη αρπακτικών της Ελλάδας.

Ο Αποστόλης Καλτσής, υπεύθυνος δράσεων διατήρησης και περιβαλλοντικής πολιτικής στην Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, ο οποίος ανέλαβε να καταρτίσει τους όρους για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας για την ορνιθοπανίδα στο πλαίσιο της ΕΠΜ, μας εξηγεί την έννοια της στενωπού: «Τα πουλιά φτάνουν σε ευρύ μέτωπο στη νότια Πελοπόννησο. Από εκεί, κάποια περνάνε απευθείας στην Αφρική. Τα περισσότερα όμως συγκλίνουν από τα τρία ακρωτήρια προς τα Κύθηρα, δημιουργώντας μεγάλα σμήνη. Αυτό συμβαίνει για δύο λόγους: για να έχουν την ασφάλεια μίας ενδιάμεσης στάσης, αλλά και για να εκμεταλλευτούν τα θερμικά ρεύματα από τη στεριά, που επιτρέπουν την παθητική πτήση, χωρίς φτερούγισμα».

Το 2010 η Ορνιθολογική εκπόνησε μελέτη με τίτλο «Προσδιορισμός και χαρτογράφηση των ευαίσθητων στα αιολικά πάρκα περιοχών της Ελλάδας». Σύμφωνα με τη μελέτη, τα Κύθηρα συνολικά θα πρέπει να εξαιρεθούν από την χωροθέτηση ανεμογεννητριών, ως αναγνωρισμένο μεταναστευτικό πέρασμα.

Ο Χαρχαλάκης υπενθυμίζει επίσης ότι το μεγαλύτερο τμήμα της χερσαίας και θαλάσσιας έκτασης των Κυθήρων εντάσσεται στις ΣΠΠ (Σημαντικές Περιοχές για Πουλιά), ο χάρτης των οποίων έχει καταρτιστεί από την Ελληνική Ορνιθολογική εταιρεία και έχει αναγνωρισθεί από την Birdlife International.

Αναφέρει, τέλος, ότι «σε παρόμοιο έργο στην χερσόνησο του Κάβο Μαλέα ο ΟΦΥΠΕΚΑ γνωμοδότησε αρνητικά, λόγω της σπουδαιότητας του τόπου για την ορνιθοπανίδα. Σε πλήθος χαρτών φαίνεται και ο συσχετισμός των ειδών με το νησί των Κυθήρων και των Αντικυθήρων».

Τι λέει η ΕΠΜ

Τα επιχειρήματα του δημάρχου απηχούν την ΕΠΜ. Σύμφωνα με τη μελέτη, τα Κύθηρα είναι «μία από τις τρεις πιο σημαντικές περιοχές στην Ελλάδα για τη μετανάστευση της ορνιθοπανίδας». Όπως σημειώνεται στο κείμενο που τέθηκε προ διετίας σε διαβούλευση: «Λόγω της σημασίας των Κυθήρων για τη μεταναστευτική ορνιθοπανίδα και τα αναπαραγόμενα αρπακτικά, η αναπτυξιακή δραστηριότητα που αποτελεί σημαντικότερη απειλή για το προστατευτέο αντικείμενο είναι ο σχεδιασμός εγκατάστασης αιολικών σταθμών εντός και πλησίον της περιοχής Natura –συνολικά 115 ανεμογεννήτριες έχουν λάβει άδεια παραγωγής στα Κύθηρα– που θα αποτελέσουν φραγμό στη μεταναστευτική πορεία των αρπακτικών και αναμένεται να επιφέρουν σοβαρές επιπτώσεις πρόσκρουσης και εκτοπισμού».

Τα βορειοδυτικά Κύθηρα, ειδικά, χαρακτηρίζονται Ζώνη Προστασίας της Φύσης (ΖΠΦ), καθώς «πρόκειται για ζώνη σημαντική για την αναπαραγωγή και τροφοληψία αναπαραγόμενων αρπακτικών […], καθώς και για το πέρασμα και την ανάπαυση μεγάλου αριθμού μεταναστευτικών πτηνών (ειδικά μεγάλων αρπακτικών)». Η ΖΠΦ είναι η δεύτερη πιο περιοριστική όσον αφορά τις δραστηριότητες εντός Natura, μετά τη Ζώνη Απόλυτης Προστασίας της Φύσης, βάσει του ν. 4685/2020 (ψηφίστηκε επί υπουργίας Κ. Χατζηδάκη).

Στο νόμο (άρθρο 44), αναφέρονται ρητά οι κατηγορίες δραστηριότητας που επιτρέπονται εντός ΖΠΦ. Η κατηγορία «εγκαταστάσεις ΑΠΕ» δεν περιλαμβάνεται στις επιτρεπόμενες στη συγκεκριμένη ζώνη. Επιτρέπεται μόνο στις δύο ζώνες πιο χαλαρής προστασίας (ζώνη διαχείρισης οικοτόπων και ειδών και ζώνη βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων).

Στην ΕΠΜ αναφέρεται ότι η εγκατάσταση ανεμογεννητριών εντός της ΖΠΦ «έρχεται σε αντίθεση με τις ανάγκες του προστατευτέου αντικειμένου». Σε σχετικό πίνακα, μάλιστα, αναφέρεται ότι δεν επιτρέπονται εντός της ΖΠΦ οι εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, πλην των φωτοβολταϊκών σε στέγες.

«Υπήρχαν διάφορες πιέσεις, αλλά ο ανάδοχος της ΕΠΜ, η Enviroplan, υιοθέτησε το 90-95% των προτάσεών μας», αναφέρει ο Αποστόλης Καλτσής σχετικά με την προστασία της ορνιθοπανίδας.

Τεχνικά χαρακτηριστικά

Έκτοτε (από το φθινόπωρο του 2023), μία σειρά από αιολικά έργα που σχεδιάζονταν στα Κύθηρα έχουν αποσυρθεί. Από τις 115 ανεμογεννήτριες που είχαν πάρει άδεια παραγωγής, μένουν οι 30 του έργου της ΤΕΡΝΑ και της Vector (τρεις αιολικοί σταθμοί, συνολικής ισχύος 135 MW), η διαδικασία αδειοδότησης των οποίων έχει ξεκινήσει από το 2009. Το έργο περιλαμβάνει έργα οδοποιίας 32,8 χιλιομέτρων (12,4 χλμ. νέοι δρόμοι και 20,4 βελτίωση υφιστάμενων). Περιλαμβάνει επίσης τη διασύνδεση των σταθμών, μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου, με το δίκτυο της ηπειρωτικής χώρας.

Όπως σημειώνεται στη ΜΠΕ, ο ενδεικτικός τύπος ανεμογεννήτριας που αναμένεται να χρησιμοποιηθεί «είναι τύπου VESTAS V136 με ισχύ 4,5 MW, διάμετρο ρότορα στα 136 μέτρα και ύψος στα 82 μέτρα». Οι 21 εκ των 30 ανεμογεννητριών είναι χωροθετημένες εντός της ΖΠΦ. Δύο ακόμα βρίσκονται σε εξαιρετικά μικρή απόσταση, στα 100 μέτρα ή λιγότερο, από τα όρια της ΖΠΦ.

Η ΜΠΕ αναγνωρίζει ότι το έργο θα υλοποιηθεί σε σημαντικό μέρος του εντός προστατευόμενων περιοχών και ότι τα Κύθηρα αποτελούν «μεταναστευτική στενωπό». Η συνοδευτική Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση (ΕΟΑ), 800 και πλέον σελίδων, αναφέρει ότι για την περιοχή μελέτης του έργου «και αναφορικά με τις 2 περιοχές ΖΕΠ του δικτύου Natura 2000, έχει εκπονηθεί Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη». Σύμφωνα με την ΕΟΑ, η ΕΠΜ «βρίσκεται ακόμη σε στάδιο Δημόσιας Διαβούλευσης». Αυτό παρ’ ότι η διαβούλευση, όπως προαναφέρθηκε, έχει ολοκληρωθεί από τον Οκτώβριο του 2023. Επιπλέον –όπως σημειώνεται σε επιστολή του νομικού συμβούλου της Εγχωρίου Περιουσίας των Κυθήρων προς τον ΟΦΥΠΕΚΑ– η ΕΟΑ δεν κάνει καμία αναφορά στις ρητές αναφορές της ΕΠΜ κατά της εγκατάστασης αιολικών πάρκων μεγάλης κλίμακας στο νησί.

Το ΤΠΣ και οι απάτητες παραλίες

Πέραν της ΕΠΜ, οι πολέμιοι του έργου επικαλούνται το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο των Κυθήρων – και ειδικότερα το σενάριο ήπιας ανάπτυξης που υιοθέτησαν από κοινού η πλειοψηφία και η μείζονα αντιπολίτευση στο δημοτικό συμβούλιο τον περασμένο Φεβρουάριο. Στο σχετικό κείμενο αναφέρεται ότι δεν πρέπει τα Κύθηρα «να μετατραπούν σε βιομηχανικά πάρκα παραγωγής ενέργειας από τις ανανεώσιμες πηγές», ενώ συμπολίτευση και αντιπολίτευση τάσσονται υπέρ της χωροθέτησης φωτοβολταϊκού πάρκου, «μακριά από τους οικισμούς και τους τουριστικούς-πολιτιστικούς προορισμούς».

Όπως μας είπε η Ντία Πασχάλη της Enviroplan, το ΤΠΣ για το νησί έχει ενσωματώσει τις εισηγήσεις της ΕΠΜ. Προ κάποιων μηνών, ανέφερε η Πασχάλη, κατόπιν πρωτοβουλίας του γενικού γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος Ευθύμη Μπακογιάννη, που είναι αρμόδιος για το πρόγραμμα «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», έγινε συνάντηση των μελετητών που είναι οι ανάδοχοι για τα ΤΠΣ και τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΕΠΣ) με τις εταιρείες που επεξεργάστηκαν τις ΕΠΜ, ώστε να υπάρξει ο απαραίτητος συντονισμός και να μην προκύψουν δυσαρμονίες στις προβλέψεις για τις χρήσεις γης.

Επιπλέον, η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του έργου αναφέρει τη χρήση δύο παραλιών στα βόρεια του νησιού που έχουν χαρακτηριστεί μεταξύ των απάτητων παραλιών της χώρας.

Στην παραλία του Ρούτσουνα στο ΒΔ άκρο του νησιού προβλέπεται να κατασκευαστεί πλατφόρμα φορτοεκφόρτωσης για τη μεταφορά των ανεμογεννητριών στο νησί· στο Καρπάθι θα γίνει η πόντιση του καλωδίου διασύνδεσης με το δίκτυο της ηπειρωτικής χώρας.

Τα προτεινόμενα αντίμετρα

Στην ΕΟΑ της ΜΠΕ συστήνεται «να τοποθετηθεί και να λειτουργήσει ειδικό σύστημα αποφυγής πρόσκρουσης ειδών της ορνιθοπανίδας στις ανεμογεννήτριες». Τέτοιοι μηχανισμοί, όπως αναφέρεται στην Αξιολόγηση, «περιλαμβάνουν ειδικά συστήματα αναγνώρισης πτηνών που προσεγγίζουν, μηχανισμούς απώθησής τους μέσω εκπομπής θορύβου, καθώς και αυτόματο σύστημα διακοπής της λειτουργίας της ανεμογεννήτριας ή μείωσης της ταχύτητας περιστροφής της πτερωτής».

Σύμφωνα με το άρθρο 5Β της Κοινής Υπουργικής Απόφασης του Σεπτεμβρίου του 2010 («Καθορισμός μέτρων και διαδικασιών για τη διατήρηση της άγριας ορνιθοπανίδας και των οικοτόπων/ενδιαιτημάτων της, σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της Οδηγίας 79/409/ΕΟΚ»), που τροποποιήθηκε από νέα ΚΥΑ του 2012 : «Αιολικά πάρκα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, που βρίσκονται μέσα σε ΖΕΠ και είναι μεταναστευτικά περάσματα-στενωποί, πρέπει να διαθέτουν αυτοματοποιημένο σύστημα παύσης των ανεμογεννητριών και ενεργοποίησης μέσων αποτροπής, με σκοπό την προστασία της ορνιθοπανίδας και αποφυγή ατυχημάτων». Η ΚΥΑ αναφέρεται ρητά στις τρεις τοποθεσίες: Δέλτα του Έβρου, Κύθηρα, Αντικύθηρα και γύρω νησίδες, και Νότια Μάνη.

Ωστόσο, η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, σε ανάλυσή της το 2019, σημειώνει ότι τέτοιου είδους συστήματα, παρ’ όλο που μπορούν να συνεισφέρουν στον μετριασμό της άμεσης θνησιμότητας από πρόσκρουση, ταυτόχρονα αυξάνουν το πρόβλημα του εκτοπισμού των πουλιών από τα κρίσιμα για την επιβίωση τους ενδιαιτήματα, γεγονός που ισοδυναμεί με απώλεια βιοτόπου. […] Το πρόβλημα επιτείνεται και από το φαινόμενο των εσφαλμένων θετικών σημάτων που ενεργοποιούν αναιτίως τους αποτρεπτικούς ήχους».

Σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση για τη Βιοποικιλότητα (IUCN), τον πιο αναγνωρίσιμο διεθνή οργανισμό για την προστασία της φύσης: «Τα μεταναστευτικά πτηνά επηρεάζονται ιδιαίτερα από τις ανεμογεννήτριες, καθώς συχνά ταξιδεύουν σε μεγάλα σμήνη κατά μήκος προκαθορισμένων διαδρομών. Οποιαδήποτε εμπόδια μπλοκάρουν τις διόδους πτήσης τους, όχι μόνο θα προκαλέσουν θανατώσεις από πρόσκρουση, αλλά δύνανται να τα υποχρεώσουν να δαπανήσουν κρίσιμα ενεργειακά αποθέματα με το να εκτρέπονται της πορείας τους ή να παρακάμψουν συνολικά απαραίτητους σταθμούς ξεκούρασης».

«Ένας από τους πιο βασικούς κανόνες για τη χωροθέτηση ανεμογεννητριών είναι να μην εγκαθίστανται όπου υπάρχουν μεταναστευτικά περάσματα», λέει ο Καλτσής. Στις επόμενες εβδομάδες θα φανεί αν το ΥΠΕΝ θα τηρήσει αυτόν τον κανόνα – και αν θα δώσει θεσμική ισχύ στις εισηγήσεις της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης που το ίδιο ανέθεσε.