Αχ, κύριε Λέκκα*, το φως των Κυθήρων θα το ξαναδούμε;

Αυτό το ιδιαίτερο, σχεδόν μεταφυσικό, φως, που κάνει την κάθε στιγμή της ημέρας τόσο διαφορετική και μοναδική, θα το ξαναδούμε;

*Προφανής αναφορά, ο τίτλος, στη διστοπική έκθεση του καθηγητή εφαρμοσμένης γεωλογίας και διαχείρισης φυσικών καταστροφών, Ευθυμίου Λέκκα, όπου μεταξύ των άλλωνγίνεται λόγος για επικείμενη «ταχεία ερημοποίηση των Κυθήρων, δηλαδή πλήρη αδυναμία της περιοχής να υποστηρίξει τις φυσικές διεργασίες και τις ανθρώπινες δραστηριότητες».

Συγχρόνως, ο κ. Λέκκας σημειώνει: «Τα Κύθηρα αποτελούν μια αυτοτελή περιβαλλοντική ενότητα, η οποία χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα βιο-και γεω-περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά. […] Η μοναδική μορφολογία του εδάφους, η σύνθεση των γεωλογικών σχηματισμών, οι εδαφικοί πόροι και η μοναδική χλωρίδα και πανίδα είναι τα κυρίαρχα στοιχεία της μοναδικής περιβαλλοντικής ιδιομορφίας».

Είναι γνωστό, ότι οι επιστήμονες δεν αρέσκονται σε λυρικές, συναισθηματικές περιγραφές. Δεν ωραιοποιούν (όπως ενδεχομένως κάνω εγώ παρακάτω), ενώ σπάνια θα συναντήσεικανεις στα γραπτά τους θαυμαστικά επίθετα. Και όμως για τα Κύθηρα, ο καθηγητής, περιγράφοντας με επιστημονικούς όρουςτην περιβαλλοντική ιδιαιτερότητα των Κυθήρων δεν διστάζει να τη χαρακτηρίσει, χρησιμοποιώντας το κορυφαίο, ποιοτικής εντάσεως σημαντικό, επίθετο: Μοναδική.

Αχ, κύριε Λέκκα …Και να ήταν μόνον αυτά, τα αφειδώλευταφιλοδωρημένα από τη φύση χαρακτηριστικά, που αναφέρετε, μοναδικά. Τι να πει κανείς για όλα τα υπόλοιπα, τα επίκτητα, ανθρώπων έργα, που όλοι εμείς, κάτοικοι, επισκέπτες, και φίλοιτου  νησιού αγαπάμε, χαιρόμαστε και θαυμάζουμε σ’ αυτό. Και που, μεταξύ των άλλων συνιστούν ένα αξιομίμητο υπόδειγμα τουρισμού!.

Καθώς επισκέπτομαι το νησί οικογενειακώς για πάνω από 50 χρόνια, είχα με άλλες ευκαιρίες αναφερθεί σε ορισμένα, μοναδικά χαρακτηριστικά του νησιού, που τόσο σεβαστικά, φορείς και κάτοικοι, διατηρούν ανέπαφα. Ας μου  συγχωρεθεί κάποια επανάληψή τους.

Από την πρώτη επίσκεψή μας νιώσαμε να μας περιβάλλει και να μας προσκαλεί ένα, με την πρώτη ματιά ανιχνεύσιμο, σπουδαίο πολιτιστικό κεφάλαιο. Κύρια στοιχεία του τελευταίου: η ενσυνείδητη αίσθηση τοπικής υπεροχής των κατοίκων, ο σεβαστικός, εσωτερικής τάξεως, προσανατολισμός τους προς το περιβάλλον και ο ενστικτώδης, θα λέγαμε, σεβασμός προς τον δημόσιο και κοινόχρηστο χώρο. Απόρροια, όλα αυτά, ενός καλοχωνεμένου παρελθόντος που, μέσα από πιστά αφομοιωμένες συνήθειες εγνωσμένης αυθεντικότητας, έχει μετουσιωθεί σε ήθος. Ένα ήθος θεσμικά οχυρωμένο και πάνδημα υπηρετούμενο, στα όρια του χρέους.

Νοσταλγικός και ζωογόνος ο εθισμός, στα όρια της στέρησης, η ετήσια επίσκεψη στην ανέγγιχτη ενδοχώρα του νησιού, στα πολυάριθμα κατοικημένα κι ακατοίκητα χωριά, που κρατούν ανέπαφα τα χνάρια των περιπάτων μας, της προηγούμενης χρονιάς.  Κύρια στοιχεία αυτής της ενδοχώρας: η παραδοσιακή αρχιτεκτονική, η ευωδιαστή ύπαιθρος και οι ανεξάντλητες παραλλαγές του τρίπτυχου: αναρίθμητα, μικρά ολόλευκα ξωκλήσια, μαστορικές ξερολιθιές και λυγερά κυπαρίσσια.

Και από την άλλη, το φως των  Κυθήρων: Ιδιαίτερο, σχεδόν μεταφυσικό, που κάνει τα πάντα να λαμποκοπούν. Κάνοντας την κάθε στιγμή της μέρας τόσο διαφορετική και μοναδική.

Και εκείνη, η σχεδόν θεραπευτική θαλπωρή που αναδίνει η απενοχοποίηση αυτών που τόσο επιπόλαια, θεωρούμε «ασήμαντα». Η αίσθηση π.χ. να στέκεσαι κάτω από ένα παραδοσιακό βόλτο, αυτήν την τοξωτή καμπύλη στην οροφή που σε αγκαλιάζει προστατευτικά και σου μαλακώνει την καρδιά. Ή, η ίδιας τάξεως, καταγραφή τής τόσο ευδιάκριτης κοινής ταυτότητας εμψύχων και αψύχων του νησιού,  που καταφέρνει να συναρθρώνει αρμονικά την υψηλή κουλτούρα του παρελθόντος με την τρέχουσα, βιωματικού χαρακτήρα λαϊκή αυθεντικότητα.

Και τι να πεις για τη ταπεινή μεγαλοπρέπεια των κτιρίων του Ποταμού και αρκετών άλλων χωριών, των Αρωνιάδικων, της Χώρας, του Μυλοπόταμου,  με εκείνον το μυροβόλο αέρα αστικού εμβλήματος. Πυρήνες μιας αστικής ζωής που αποπνέουν την ποιότητα, τον πλούτο και το βάρος της καθημερινότητας ανθρώπων που δεν ζουν πια, αλλά που το αποτύπωμά τους  ακόμα ανιχνεύεται, συμπυκνώνεται σχεδόν ανέπαφο και υποβλητικό.

Και όλα αυτά με μια διάχυτη ταπεινότητα στα όρια της απλοϊκότητας. Απόρροια ενός κληρονομημένου γηγενούς βάθους και μιας πρωτογενούς αυτόχθονος συσσωρευμένης πολιτιστικής υπεραξίας: όλα ανιχνεύσιμα με την πρώτη  ματιά και υπηρετούμενα  από μια πάνδημη έμπρακτη αίσθηση υπερηφάνειας και εγνωσμένης αυθεντικότητας. Τι άλλο να ζητήσει κανείς;

Κλείνοντας την έκθεσή του ο κ. Λέκκας σημειώνει: «Η περαιτέρω περιβαλλοντική υποβάθμιση των Κυθήρων μπορεί να περιοριστεί μόνο μέσα από ένα πολυθεματικό πρόγραμμα δράσεων της Κεντρικής Διοίκησης και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης […]».

Για να συμβεί όμως αυτό, πρέπει πρώτα, το όποιο «πρόγραμμα δράσεων» εξαγγελθεί, να εκτελεστεί. Μακάρι να το δούμε.

---

* O κ. Κωστούλας είναι τέως γενικός διευθυντής εταιρειών του ευρύτερου χρηματοπιστωτικού τομέα. E.Mail: gcostoulas@gmail.com