Παραδοσιακή αρχιτεκτονική Κυθήρων. Βόλτα (καμάρες) και σφεντόνια: Μνημεία τέχνης, μαστοριάς και αντοχής

Είναι αλήθεια ότι ο γράφων δεν έχει σχέση με την Αρχιτεκτονική πέραν του μεγάλου θαυμασμού που τρέφει για την αρχαία, την παραδοσιακή και τη σύγχρονη μορφή αυτής της εντυπωσιακής τέχνης. Στα Κύθηρα, μία σειρά από οικιστικά απομεινάρια του παρελθόντος δημιουργούσαν ανέκαθεν την εντύπωση για μία τέχνη του παρελθόντος, που υπηρετούσαν κάποιοι πρωτοπόροι στο νησί παίρνοντας προφανώς διδαχές από γενιά σε γενιά. Τώρα, και παρά τις επιτυχείς προσπάθειες μερικών σύγχρονων αρχιτεκτόνων, φαίνεται ότι στο νησί κυριαρχούν απλές έως απλοϊκές μορφές στα νέα κτήρια, εκεί που το τσιμέντο επιβάλλει, μαζί με τη δομική/στατική επάρκεια των νέων κτηρίων και τη μορφή τους. Για κάποια συγκυρία της τύχης σώθηκαν κάποια παλιά κτήρια και γεφύρια πιθανόν γιατί η μεγάλη φυγή με τα δύο κύρια μεταναστευτικά ρεύματα του 20ού αιώνα, έκανε να σωθούν κάποια κτίσματα, που αλλιώς θα είχαν πέσει κι αυτά θύματα του …εκσυγχρονισμού.  Έτσι όμως δίνεται τώρα η ευκαιρία να απολαμβάνουμε όσα στέκουν ακόμη όρθια σε πείσμα του πανδαμάτορος  χρόνου και να θαυμάζουμε τέχνες και τεχνικές του παρελθόντος σε έναν μάλλον απομονωμένο τόπο, όπως ήταν το νησί μας. Πόσο όμως κι αυτά θα αντέξουν ακόμη  στη φθορά ή στην επέλαση των άκομψων μορφών που επικρατούν σιγά-σιγά; Έτσι, ως ένα πρώτο μικρό δείγμα κάνουμε μία φωτογραφική περιήγηση σε μερικά κτήρια, που προκαλούν το θαυμασμό μας σήμερα για την αισθητική τους αρτιότητα, αλλά και την αντοχή τους. Πριν αρκετά χρόνια είχαμε κάνει μία σειρά από αφιερώματα στις κατούνες, στους αγροτικούς οικίσκους και τους μικρούς σπιτότοπους των αγροτών και κτηνοτρόφων του νησιού, που μετακόμιζαν σε αυτά τα απόμακρα μέρη γιατί δεν είχαν τρόπο να πηγαινοέρχονται καθημερινά μεταφέροντας ζώα και εξοπλισμό για όργωμα, θερισμό, αλώνισμα, λιομάζεμα και άλλες αγροτικές εργασίες. Αυτά τα σχεδόν ξεχασμένα «χωριά» των προγόνων μας σε διάφορα απόμακρα σημεία, που δημιούργησε η ανάγκη επιβίωσης και οι οικονομικές συνθήκες παλαιότερων εποχών, δεν ήταν οι μοναδικές περιπτώσεις παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, αφού αυτό το είδος είχε ακμάσει περισσότερο μέσα στα χωριά. Εκεί όμως μερικά εξαιρετικά δείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής έπεσαν γρήγορα θύματα σύγχρονων, πολλές φορές πρόχειρων αναπαλαιώσεων, ακόμα και κατεδαφίσεων δίνοντας τη θέση τους σε μάλλον κακόγουστα σύγχρονα κτίσματα.

Για τα χωριά-κατούνες είχαμε κάνει αφιερώματα, όπως θα θυμούνται οι παλαιότεροι αναγνώστες μας στα Κοκκινοχώραφα, το Φρεάτσι, το Βιγλατόρι, τη Χαμηλή και τις Όχελες, μερικά από τα οποία μπορούν να βρουν σήμερα όσοι ενδιαφέρονται στην ιστοσελίδα kythiraika.gr. Σήμερα θα κάνουμε μία μικρή περιήγηση στο Διακόφτι, που την είχαμε ετοιμάσει εδώ και λίγα χρόνια, αλλά κάπου την ξεχάσαμε μέσα στην πίεση του χρόνου και  θα παραθέσουμε και λίγα ακόμη δείγματα από άλλα σημεία του νησιού ως κέντρισμα στους ειδικούς να γράψουν κάτι, το οποίο πρόθυμα θα φιλοξενήσουμε αν μας το στείλουν, καθώς οι στήλες μας είναι πάντα ανοιχτές  σε ανάλογα θέματα. Εμείς εδώ θα θυμίσουμε στους αναγνώστες μας τι είχαμε δει, τι βλέπουμε τώρα, τι χάθηκε και τι πρέπει να προσέξουμε για να διασώσουμε μερικά που έχουν ξεφύγει από την κατεδάφιση, την αλλοίωση ή το χρόνο. Όσον αφορά τις γνωστές μας καμάρες, που αποτέλεσαν για αιώνες τον πλέον διαδεδομένο τρόπο στέρεων κατασκευών, ειδικά μετά τις πρόχειρες κατασκευές των Βυζαντινών χρόνων, στο νησί μας είχε κυριαρχήσει γι’ αυτές η λέξη volto (βόλτο) που σημαίνει ακριβώς την καμάρα.

Advertisement

Υ.Γ. Πριν λίγα χρόνια είχαμε κάνει αφιέρωμα στα γεφύρια της αγγλοκρατίας και την ανάγκη να συντηρηθούν, καθώς πολλά από αυτά κινδυνεύουν, καίτοι νεότερα ως κτίσματα. Εντύπωση μας έχει προκαλέσει ότι δεν είχαμε καμία ανταπόκριση, λες και δεν ενδιέφερε κανέναν το θέμα αυτό. Ούτε τους ειδικούς για να προσθέσουν κάτι, ούτε τις αρχές για να ζητήσουν να ληφθούν κάποια μέτρα. Σημεία των καιρών και αυτά;

Δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας ΚΥΘΗΡΑΪΚΑ στο φύλλο Απριλίου 2025