Tα τέσσερα χρόνια που άλλαξαν την Ουκρανία

Ο βομβαρδισμός άρχισε λίγο μετά τις 4 τα ξημερώματα της 24ης Φεβρουαρίου 2022. Για τους έξι συνοριοφύλακες στο φυλάκιο της Βίλτσα, περίπου 150 χιλιόμετρα βόρεια του Κιέβου, οι πιθανότητες επιβίωσης ήταν ελάχιστες. Οι πρώτες ρουκέτες διέλυσαν τα μεταλλικά κουβούκλιά τους μέσα σε δευτερόλεπτα. Μόνο η άμεση αντίδραση του ανθυπολοχαγού Σάσκο «Μπάντι» Σουπρούν τούς έσωσε από βέβαιο θάνατο.

Ακούγοντας τον χαρακτηριστικό ήχο των εισερχόμενων πυραύλων, τους φώναξε να οπισθοχωρήσουν. Από πρόχειρα ορύγματα, λίγα μέτρα πιο πίσω, παρακολουθούσαν τις εκρήξεις, κρατώντας απλώς αυτόματα, αντιαρματικές ρουκέτες και ένα πολυβόλο, ενώ προς το μέρος τους πλησίαζε μια τεράστια ρωσική φάλαγγα 700 τεθωρακισμένων οχημάτων.

Η μονάδα ήταν δεμένη σαν οικογένεια, γράφει ο Economist. Ζούσαν για χρόνια μαζί στο χωριό, δίπλα στη ζώνη αποκλεισμού του Τσερνόμπιλ. Ηταν φίλοι και νονοί στα παιδιά ο ένας του άλλου. Ο 23χρονος διοικητής, γνωστός ως «Μπαλού», είχε μόλις γίνει πατέρας. Ο Σουπρούν, 31 ετών τότε, λάτρευε τη μαγειρική και ονειρευόταν να ανοίξει εστιατόριο. Ο 35χρονος «Χασίντ», οδηγός τεθωρακισμένου, είχε ήδη πολεμήσει τους Ρώσους στο Ντονμπάς από το 2014. Ο πιο έμπειρος, ο διαβιβαστής «Κόσικ», υπηρετούσε κατά διαστήματα στη Βίλτσα από το 2010.

Εκείνο το πρωινό ανέτρεψε τα πάντα στη ζωή τους και στη ζωή εκατομμύρια Ουκρανών. «Ηρθαν τα πάνω κάτω» λέει σήμερα ο Μπαλού στον Economist. «Είχα σχέδια, είχα ελπίδες». Σε όλη τη χώρα, οι συνοριοφύλακες πλήρωσαν βαρύ τίμημα από την πρώτη ημέρα της εισβολής. Είκοσι σκοτώθηκαν, δεκάδες τραυματίστηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν. Τότε κανείς δεν ήξερε τι είδους χώρα θα επιβίωνε από την επίθεση της Ρωσίας. Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό, παρότι ο στόχος του Βλαντίμιρ Πούτιν να διαλύσει την ουκρανική κρατική υπόσταση δεν επετεύχθη.

Στη Βίλτσα η ένταση είχε κορυφωθεί εβδομάδες πριν. Οι φρουροί γνώριζαν για τη ρωσική συγκέντρωση δυνάμεων από οδηγούς φορτηγών που διέσχιζαν τα σύνορα και τους έδειχναν βίντεο από τις κάμερες των οχημάτων. Είχαν δει τα πρώτα άρματα να φτάνουν από τον Ιανουάριο και ήξεραν πού κρύβονταν, στα δάση της Λευκορωσίας.

Στην αρχή ήλπιζαν πως επρόκειτο για ασκήσεις. Ομως, στις 23 Φεβρουαρίου, οι ψευδαισθήσεις είχαν ήδη τελειώσει. Το βράδυ εκείνης της ημέρας, γράφει ο Economist, η ουκρανική κυβέρνηση διέταξε το κλείσιμο των συνοριακών διαβάσεων. Οι φρουροί ήπιαν τσάι και περίμεναν ξάγρυπνοι. «Τέτοιες στιγμές, σκέφτεσαι μόνο την οικογένειά σου», θυμάται ο Κόσικ.

Ο Μπαλού γνώριζε ότι δεν μπορούσαν να αναχαιτίσουν μια τόσο μεγάλη φάλαγγα. Στόχος τους ήταν να την καθυστερήσουν ώσπου να την αντιμετωπίσει ο στρατός, 20 χιλιόμετρα νοτιότερα. Γνώριζαν το έδαφος καλύτερα από τους εισβολείς. Τοποθέτησαν νάρκες σε γέφυρες και έστησαν ενέδρες. Το πρωί της 24ης Φεβρουαρίου, σε ένα διάλειμμα των βομβαρδισμών, υποχώρησαν προς υψηλότερες θέσεις κοντά στον ποταμό Ουζ. Ο Χασίντ, τελευταίος που έφυγε με το τεθωρακισμένο, θυμάται οβίδες να εκρήγνυνται μπροστά στο όχημά του. Οταν οι Ρώσοι πέρασαν τη γέφυρα του Ουζ, οι Ουκρανοί την ανατίναξαν, σταματώντας προσωρινά την προέλαση. Οι φρουροί διέφυγαν από μικρούς παράδρομους. Παραδόξως, γράφει ο Economist, όλοι σώθηκαν.

Σήμερα τα μέλη της μονάδας είναι διασκορπισμένα. Πολλοί υπηρετούν στις πιο επικίνδυνες ζώνες των περιφερειών Ντονέτσκ, Χάρκοβο και Σούμι. Ο Μπαλού ανήκει πλέον σε επίλεκτη μονάδα αντικατασκοπείας. Ο Κόσικ υπηρετεί σε μυστική αποστολή στα σύνορα με τη Λευκορωσία. Ο Χασίντ συμμετείχε σε εκστρατείες στην ανατολική Ουκρανία και τώρα υπερασπίζεται το Κραματόρσκ στο Ντονμπάς.

Καθώς ο πόλεμος πλησιάζει τον πέμπτο χρόνο του, η Ουκρανία στέκεται όρθια, κάτι που φαινόταν αδύνατο τις πρώτες ημέρες. Η Ρωσία δεν απειλεί πλέον σοβαρά το Κίεβο. Η αρχική επίθεση αποκρούστηκε από ετερόκλητες δυνάμεις, ανάμεσά τους και οι φρουροί της Βίλτσα. Αργότερα, μέσα στο 2022, οι Ουκρανοί αντεπιτέθηκαν στο Χάρκοβο και στη Χερσώνα. Οι ελπίδες για μια καθοριστική νίκη περιορίστηκαν μετά την αποτυχημένη αντεπίθεση του 2023.

Παρ’ όλα αυτά, η χώρα επιβιώνει απέναντι σε έναν αντίπαλο με πολύ μεγαλύτερους πόρους, σε έναν πόλεμο υψηλής τεχνολογίας που κανείς δεν είχε προβλέψει. «Το 2022 μας τρόμαζε το πυροβολικό», λέει ο Μπαλού στον Economist. «Στο τέλος του 2023 όλα περιστρέφονταν γύρω από τα drones». Οι χειριστές μη επανδρωμένων αεροσκαφών έχουν γίνει κεντρικοί στην ουκρανική στρατηγική.

Κίεβο, 24 Απριλίου 2025. Μια γυναίκα ανάμεσα στα χαλάσματα – που προκάλεσαν οι ασταμάτητοι βομβαρδισμοί των Ρώσων κατά αμάχων (Photo by Kostiantyn Liberov/Libkos/Getty Images)

Η Ουκρανία, ωστόσο, αντιμετωπίζει τις δικές της δυσκολίες. Η επιστράτευση γίνεται όλο και δυσκολότερη, ενώ τα ποσοστά λιποταξίας αυξάνονται. Οι στρατιώτες υπηρετούν χωρίς επαρκείς εναλλαγές και εξαντλούνται. «Ο γιος μου είναι τριών ετών, αλλά τον έχω δει μόνο λίγους μήνες», λέει ο Χασίντ.

Παράλληλα, οι ρωσικές επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές έχουν πλήξει σοβαρά την οικονομία. Σκάνδαλα διαφθοράς και η αδυναμία διεξαγωγής εκλογών εν μέσω πολέμου δοκιμάζουν την πολιτική ενότητα. Ο ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, που το 2022 ενσάρκωσε την αντίσταση μένοντας στο Κίεβο, δεν απολαμβάνει πια την ίδια αδιαμφισβήτητη αποδοχή. Ο πρώην αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων Βαλέρι Ζαλούσνι, πολύ δημοφιλής και νυν πρεσβευτής της Ουκρανίας στο Λονδίνο, παραμένει μια πιθανή εναλλακτική φυσιογνωμία για την ηγεσία της χώρας.

Μια ειρηνευτική διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη και ίσως φέρει προσωρινή ανάπαυλα, σημειώνει ο Economist. Ομως, οι εγγυήσεις ασφαλείας από τους συμμάχους του Κιέβου μοιάζουν αβέβαιες. Ποια εδάφη θα θυσιαστούν; Πόσο θα αντέξει η εθνική συνοχή; Ο Μπαλού δεν θέλει να παραχωρηθεί ούτε σπιθαμή γης, αλλά αναγνωρίζει ότι η Ρωσία είναι πολύ ισχυρότερη σε μέγεθος και πόρους.

Για τους φρουρούς της Βίλτσα, το μάθημα της 24ης Φεβρουαρίου ήταν απλό: η μόνη εγγύηση ασφάλειας είναι τα δικά σου όπλα. Κανείς δεν θα πολεμήσει για σένα αν δεν το κάνεις εσύ.

Η επικοινωνία μεταξύ τους είναι δύσκολη, αλλά προσπαθούν να διατηρούν επαφή. Μετά τις ειδήσεις για τις συζύγους και τα παιδιά τους, η κουβέντα επιστρέφει πάντα στον «Μπάντι» Σουπρούν. Συνέχισε να πολεμά σε διάφορα μέτωπα, ώσπου σκοτώθηκε από εχθρική νάρκη στις 29 Ιουλίου 2024, κοντά στο Βοβτσάνσκ, στην περιοχή του Χαρκόβου. Η σύζυγός του, Μαρία, επίσης συνοριοφύλακας, κρατά ζωντανή τη μνήμη του για τον γιο τους, που ήταν μόλις τεσσάρων μηνών όταν έχασε τον πατέρα του. Κάθε βράδυ, του λέει πως ο μπαμπάς του συνεχίζει να τον προστατεύει από τον ουρανό.